تعدیل نیرو هرگز نباید از طریق ایمیل، پیامک یا در حضور دیگران انجام شود
یک روانشناس صنعتی و سازمانی با اشاره به خطر تعدیل نیرو در شرایط پساجنگ، بر ضرورت مداخله روانشناختی در این فرآیند تأکید کرد و گفت که سازمانها باید به جای رفتارهای شوکآور و تحقیرآمیز، با رویکردی شفاف، منصفانه و حمایتگرایانه با نیروهای خود خداحافظی کنند.
در شرایطی که اقتصاد کشور در دوران پساجنگ با فشارهای ناشی از کاهش ظرفیت تولیدی بنگاهها روبهروست، تعدیل نیرو به کابوسی برای شاغلان بخشهای دولتی و خصوصی تبدیل شده است. یک روانشناس صنعتی و سازمانی معتقد است که فرآیند تعدیل، اگر اجتنابناپذیر باشد، باید با رعایت اصول روانشناختی همراه شود؛ موضوعی که به گفته او در اغلب سازمانهای ایرانی مغفول مانده و کارفرمایان اهمیتی برای آن قائل نیستند.
هاجر براتی با تشریح شش اصل روانشناختی تعدیل نیرو شامل شفافیت پیشدستانه، انتخاب منصفانه، حفظ کرامت، حمایت روانی و عملی، مدیریت بازماندگان و پیامدسنجی، بر این نکته تأکید میکند که خبر تعدیل هرگز نباید از طریق ایمیل یا در حضور دیگران اعلام شود و سازمان باید دستکم سه ماه پس از این فرآیند، فرد را با خدمات مشاوره و بسته حمایتی همراهی کند.
براساس گفتوگوی ایرنا با هاجر براتی، عضو هیات علمی گروه روانشناسی دانشگاه اصفهان، او با اشاره به شش اصل روانشناختی تعدیل نیرو گفت: پیش از هر اقدامی، مدیران سازمان باید فضای شفاف و صداقتآمیز ایجاد کنند. به جای سکوت یا پنهانکاری که منجر به شایعه و اضطراب مزمن میشود، با برگزاری جلسات منظم توضیح دهند که فشار جنگ و افت اقتصادی، سازمان را ناچار به بازطراحی ساختار کرده است.
او افزود: در این جلسات، معیارهای کلی تعدیل مانند عملکرد، مهارتهای چندگانه و وضعیت معیشتی نیروها بدون اشاره به اسامی آنها اعلام شود تا کارکنان فرصت آمادگی ذهنی پیدا کنند و با خبر شوکآور مواجه نشوند.
براتی برای جلوگیری از تبعیض، طراحی یک سیستم امتیازدهی عینی را پیشنهاد کرد و گفت: اگر کارمندان عملکرد مشابهی داشته باشند، اولویت ماندن با کسی است که تنها تأمینکننده خانواده یا دارای فرزند معلول است. این شفافیت ریاضی، اعتراضات را کاهش میدهد.
این روانشناس سازمانی تأکید کرد: خبر تعدیل هرگز نباید از طریق ایمیل، پیامک یا در حضور دیگران اعلام شود. برگزاری یک جلسه حضوری و خصوصی با سرپرست مستقیم و یکی از اعضای منابع انسانی پیشنهاد میشود.
براتی با بیان اینکه تعدیل نیرو یک شوک اقتصادی و هویتی است، گفت: سازمان باید دستکم سه ماه پس از این فرآیند فرد را رها نکند. ارائه چند جلسه مشاوره رایگان با یک روانشناس شغلی و همچنین یک بسته حمایتی منصفانه معادل سه تا شش ماه حقوق پایه همراه با ادامه بیمه درمانی موقت، وام کوچک بدون بهره و هماهنگی با شرکتهای کاریابی ضروری است.
او به «سندرم بازمانده» در نیروهای تثبیتشده نیز اشاره کرد و گفت: کارکنانی که در سازمان میمانند، دچار احساس گناه، ترس از آینده و بیاعتمادی عمیق میشوند. مدیر باید ظرف دو هفته پس از تعدیل، یک نشست عمومی برگزار کند و صادقانه مسیر آینده سازمان و امنیت شغلی ماندگان را تشریح کند.
براتی در پایان تأکید کرد: تعدیل نیرو نباید بدون ارزیابی اثربخشی و پیامدهای روانی آن تمام شود. سازمان موظف است سه و شش ماه بعد، وضعیت روانی را هم از اخراجشدگان و هم از بازماندگان بسنجد.