80 درصد مبتلایان به پوکی استخوان، از بیماری خود خبر ندارند
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم اعلام کرد حدود 30 درصد جمعیت بالاتر از 50 سال ایران که سن معمول شروع بیماری است، پوکی استخوان دارند. همچنین حدود 50 درصد هم کمبود نسج استخوانی دارند.
هفته ملی سلامت استخوان از 25 مهرماه تا اول آبان ماه در ایران با هدف آگاهی‌رسانی درباره این بیماری و ضرورت آموزش مردم برای پیشگیری از بیماری پوکی استخوان برگزار می‌شود.
وقتی استخوان‌ها ضعیف و شکننده می‌شوند و بافت اصلی آنها کم‌کم از بین می‌رود، بیماری پوکی استخوان ظاهر می‌شود. باقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران در نشست خبری هفته ملی سلامت استخوان گفت: «در جامعه ما آگاهی نسبت به سلامت استخوان کم است و هنوز محتاج تلاش‌های رسانه‌ها هستیم برای اینکه اطلاعات بیشتری را به مردم بدهند.»
به گفته او از آنجا که جامعه ما رو به سالمندی می‌رود، پوکی استخوان برای ما مسئله مهمی است: «بنیادهای بین‌المللی در این زمینه فعال‌اند و ایران هم فعال است. ما جزو هیئت امنای IOF (بینبد بین‌المللی پوکی استخوان) هستیم و در منطقه هم جزو گروه‌هایی هستیم که در زمینه پوکی مشارکت داریم.»
لاریجانی ادامه داد: «توصیه ما این است که اگر کسی هیچ علائم و مشکلی ندارد در سن 65 سال باید وضعیت سلامت استخوان خود را بررسی کند. براساس تحقیقات 62 درصد زنان بالای 65 سال پوکی استخوان دارند.»
به بیان او این عدد قابل توجهی است و 23 درصد کمبود نسج استخوان دارند. پنج درصد زنان در این سن وضعیت استخوانی نرمال دارند. این عدد در مردان 19 تا 20 درصد است. از هر 10 نفر بالای 50 سال تنها دو نفر تراکم مناسب دارند و این عدد بسیار پایین است.
400 شکستگی در هر روز
لاریجانی تاکید کرد: «فقط نباید پوکی را در نظر گرفت، کمبود نسج استخوانی هم بسیار اهمیت دارد. 60 درصد از شکستگی‌های ما ناشی از این افراد است. پوکی استخوان علامت‌های زیادی ندارد و ممکن است فرد اصلا متوجه آن نشود. اما مشکل بدون اینکه او بداند بروز پیدا می‌کند. یعنی کمترین ضربه موجب شکستگی می‌شود.
به گفته او آنچه پوکی استخوان را خطرناک می‌کند آسیب‌های ناشی از شکستگی در این بیماری است. به ویژه در استخوان‌های محدوده ران.
او گفت: «حدود 20 درصد این افراد در بیمارستان جان خود را از دست می‌دهند. درصد قابل توجهی از بقیه افراد به اطرافیان وابسته می‌شوند و تعداد بسیار کمی بهبود می‌یابند.
لاریجانی اعلام کرد: «در ایران در هر روز 400 شکستگی استخوان و 150 هزار شکستگی در هر سال داریم. این مسئله تهدیدکننده حیات است. یک آدم که فعالیت اجتماعی داشته، خانه نشین خواهد شد و کسی باید او را حتی برای ساده‌ترین امور کمک کند. همچنین میلیون‌ها دلار بار هزینه شکستگی در دنیاست.»
در این شرایط احتمال اینکه شکستگی‌های بعدی رخ دهد بالا می‌رود: «به همین دلیل طرحی با وزارت بهداشت داریم که افرادی که برای شکستگی مراجعه می‌کنند را دنبال کنیم که به مورد بعدی دچار نشود. الان در چند دانشگاه این کار را انجام می‌دهیم. در بعضی بیمارستان‌های تهران هم آموزش و مانیتورینگ انجام می‌شود.»
آگاهی از پوکی استخوان پایین است
لاریجانی ادامه داد: «80 درصد کسانی که پوکی در آنها باعث شکستگی می‌شود از وضعیت پوکی خود خبر ندارند. هر 10 نفر بالای 50 سال هشت نفر از پوکی خود بی‌اطلاع است.»
رئیس پژوهشگاه غدد گفت: «از هر هزار نفر که به پوکی مبتلا می‌شوند 80 نفر درمان را آغاز می‌کنند. این نشان می‌دهد چون فرد در ظاهر مشکلی ندارد پوکی برای مردم موضوعی جدی نیست. از هر دو نفر بالای 50 سال یک نفر درمان را رها می‌کند.
او درباره مشکلات سنجش تراکم استخوان گفت: «تلاش می‌کنیم با محاسبات دقیق پوکی را اندازه بگیریم. متاسفانه دستگاه‌ها در شهرهای بزرگ متمرکز شده‌اند و در مراکز استان‌ها توزیع دستگاه‌ها برای تشخیص تراکم استخوان در کشور ما منطقی نیست و وزارت بهداشت باید نظارت کند.»
سهم پایین لبنیات و سبزیجات در سبد غذایی خانوار
فاطمه حاجی ولی زاده، رئیس اداره بیماری‌های عضلانی-اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت در پاسخ به آتیه آنلاین درباره سختی معیشت در دهک‌های پایین و سهم کم مواد غذایی توصیه شده برای سلامت استخوان‌ها گفت: «وجود کلسیم و ویستامین دی و پروتئین‌ها در برنامه غذایی مناسب برای پوکی استخوان اهمیت دارند. کلسیم در لبنیات وجود دارد و پروتئین‌ها الان هزینه‌های بالایی دارند و مصرف خانوارها برای این موارد کم است.»
به گفته او کنترل این‌ها فقط وظیفه وظیفه وزارت بهداشت نیست: «برای اینکه ما به مصرف کافی لبنیات و پروتئین برسیم علاوه بر وزارت بهداشت، وزارت اقتصاد و کارخانجات هم باید کمک کنند تا سبد غذایی مردم در این اقلام غنی‌تر شود.»
او ادامه داد: «رویکرد ما در وزارت بهداشت این است که اطلاع‌رسانی را به حدی برسانیم که مردم سعی کنند با ارتقای سواد سلامت خودشان مواد غذایی را تغییر دهند. یعنی به جای مصرف نوشابه از دوغ استفاده کنند. به جای فست فود ساندویچ مرغ بخورند. خیلی وقت‌ها مسئله قیمت نیست، مصرف نادرست است.
ولی‌زاده تاکید کرد: «نمی‌توان انکار کرد که گروه‌های کم‌برخوردار قطعا از این سه عامل تغذیه‌ای کمتر استفاده می‌کنند اما تلاش بر این است که با طرح‌های حمایتی و کالابرگ این خلأ را پر کنیم.»
او همچنین بر ضرورت اهمیت انتقال آموزش برای پررنگ‌تر شدن استفاده درست از مواد غذایی تاکید کرد.
حفاظت از استخوان‌ها با نظر پزشکان
لاریجانی درباره آسیب آموزش‌های نادرست در شبکه‌های مجازی اعلام کرد: «درباره مصرف کلسیم و ویتامین دی اطاعالات نادرستی وجود دارد. می‌گویند کلسیم سنگ‌ساز است. در کسانی که زمینه کلیه سنگ‌ساز دارند، کلسیم باید با احتیاط مصرف شود اما در بعضی موارد نوعی کلسیم به بیمار می‌دهیم که جلوی سنگ را می‌گیرد.»
به گفته او اگر افراد نمی‌خواهند از مکمل استفاده کنند باید مواد غذایی را جایگزین کنند اما گاهی کافی نیست چون یک لیوان شیر حدود 300 میلی گرم کلسیم دارد و ممکن است نتوانیم روزی دو لیوان شیر را حتما بخوریم.
او به باور غلطی اشاره می‌کند: «اینکه جاافتاده پوکی استخوان درمان ندار، کاملا غلط است. درمان‌های پزشکی برای این افراد وجود دارد و هزینه داروها هم که تولید داخل است، خیلی بالا نیست.»
کمبود خودمراقبتی در افراد پر ریسک
فاطمه ولی‌زاده، یکی از مشکلات در زمینه کنترل پوکی استخوان را عدم همکاری مردم برای خودمراقبتی می‌داند: «ارتقای سواد سلامت مردم از اولویت‌های وزارت بهداشت است. سعی بر این است که اطلاعات مختلف را از مبادی مختلف به مردم برسانیم.»
زنان یکی از گروه‌های پرریسک و در معرض پوکی استخوان به شمار می‌روند: «در زنان بالای 50 سال انتظار پوکی داریم. در صورت وقوع شکستگی، ناتوانی بعد از آن تا مدت‌ها، سال‌های مفید زندگی آنها را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد»
با تمام اقدامات انجام شده حدود 10 درصد مردم آموزش دیده‌اند: «در کنار ارتقای سواد سلامت وزارت بهداشت برنامه غربالگری پوکی و پیشگیری از شکستی‌ها را دارد و در حال حاضر به صورت پایلوت در پنج دانشگاه کشور انجام می‌شود. در این برنامه زنان بالای 50 سال با استفاده از ابزارهای غربالگری و پرسشنامه‌ها، گروه‌های در معرض خطرشان شناسایی شوند و در صورت تشخیص تحت درمان از طریق پزشک خانواده قرار گیرند. یکی از کارهای وزارت بهداشت تدوین پروتکل‌های پوکی توسط پزشک خانواده و زیر نظر مرکز تحقیقات اسیتئوپروز است.»
ولی‌زاده تمرکز دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان را یکی از موارد مهمی عنوان کرد که باید به آن توجه شود: «این دستگاه‌ها بیشتر در مراکز خصوصی هستند و نیاز داریم در مراکز دولتی برای افزایش دسترسی عموم مردم دستگاه‌های بیشتری داشته باشیم. مردم نمی‌توانند برای این کار کیلومترها راه طی کنند. از طرفی هزینه سنجش تراکم بالاست و فرانشیز زیاد است.»
ضرورت تشخیص و درمان پوکی استخوان در میانسالی
نوشین فهیم‌فر، رئیس مرکز تحقیقات استئوپروز پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه تهران سلامت استخوان‌ها را برای داشتن یک سالمندی سالم مهم دانست: «40 تا 60 درصد توده و بافت استخوانی در انسان در کودکی و 90 درصد استخوان قبل از 20 سالگی ساخته می‌شود. این نقش مهم خانواده‌ها را نشان می‌دهد.»
به گفته او تغذیه سالم و سبک زندگی سالم برای این کار لازم است: «در شبکه‌های مجازی از منع مصرف لبنیات صحبت می‌شود. باید توجه کرد که این‌ها غنی‌ترین منبع کلسیم هستند. سبزیجات برگ سبز هم کلسیم دارند اما شیر و فرآورده‌های شیری بالاترین جذب کلسیم را دارند و بقیه کمتر.»
او تاکید کرد: «امروز الگوی حرکت در کودکان غلط است و مدام نشسته‌اند. مطالعات کارآزمایی بالینی نشان می‌دهد که مصرف کلسیم و لبنیات و مکل‌یاری مناسب می تواند بافت توده استخوانی در کودکان را افزایش دهد. برنامه شیر مدارس در همین راستا انجام شده است. امسال هم با قدرت بیشتری در کشور اجرا خواهد شد. طبق صحبت دفتر بهبود تغذیه نتایج خوبی از مراحل قبلی دیده شده و باعث افزایش قد در کودکان شده است.»