گزارشگری فوتبال؛ صدایی که زنانه‌تر می‌شود
اگر قرار است فوتبال زنان بیشتر دیده شود، فقط بازیکن، مربی و داور نیاز به رشد و آموزش ندارند. کنار زمین و پشت میکروفن هم به نیروهای متخصص نیاز است؛ گزارشگرانی که فوتبال را بشناسند، آموزش ببینند، مسابقه زیاد تماشا کنند و آن‌قدر فرصت گزارش داشته باشند تا به مرور صدای خودشان را پیدا کنند.
گزارشگری فوتبال برای مردان شاید قالب و فرم مشخص‌تری پیدا کرده باشد؛ از صداسازی و هیجان دادن به مسابقه گرفته تا ارائه حجم زیادی از اطلاعات و آمار، شبیه سبکی که عادل فردوسی‌پور سال‌ها در گزارش‌هایش داشت. اما برای دهه‌شصتی‌ها یک مدل دیگر از گزارش فوتبال هم وجود دارد؛ مدل بهرام شفیع.
در دهه ۶۰ وقتی بهرام شفیع فوتبال گزارش می‌کرد، گاهی نام بازیکنان خارجی را نمی‌گفت و مثلاً می‌شنیدیم: «شماره ۷ تیم ازبکستان پاس می‌دهد...» و اگر هم قرار بود اسم بازیکنی، به‌خصوص از تیم‌های کره یا ژاپن، گفته شود، آن‌قدر با تردید تلفظ می‌شد که ما هم نمی‌دانستیم بالاخره درست است یا نه!
البته گزارشگر فوتبال بودن، فارغ از همه این خاطرات، کار ساده‌ای نیست. گزارش زنده خودش مهارتی دشوار است؛ مهارتی که نیاز به شناخت فوتبال، تسلط بر اسامی و اطلاعات بازیکنان، تمرکز، سرعت انتقال، کنترل صدا و البته تجربه دارد.
حالا این حرفه در فوتبال زنان هم آرام‌آرام در حال شکل گرفتن است. الهام سرگزی، خبرنگار حوزه ورزش استان کرمان، روز گذشته در یک اتفاق تقریباً ناگهانی گزارش بازی هفته دوم خاتون بم مقابل استقلال را برعهده گرفت. گزارشگری فوتبال زنان می‌تواند به یک حرفه جدی و تخصصی تبدیل شود و علاقه‌مندان خودش را داشته باشد؛ به‌خصوص حالا که مسابقات فوتبال زنان بیشتر از گذشته پخش می‌شوند.
الهام سرگزی درباره اولین تجربه‌اش گفت: «پنج سال است که خبرنگارم، اما گزارشگری فوتبال با خبرنگاری فرق می‌کند. امروز خیلی استرس داشتم و در عمل انجام‌شده قبول کردم که این بازی را گزارش کنم.» سرگزی البته دوست دارد این تجربه اتفاقی ادامه پیدا کند، اما این بار با آموزش: «خیلی دوست دارم بتوانم اصولی گزارشگری را یاد بگیرم.»
برای اینکه بدانیم این مسیر در ادامه چه دشواری‌هایی دارد، با فرنوش جعفری هم صحبت کردیم؛ گزارشگری که از سال ۱۳۹۶ در این حوزه فعالیت می‌کند و تجربه گزارش فوتبال مردان را نیز در کارنامه دارد. جعفری اولین شرط گزارشگر خوب شدن را نه صدا، بلکه علاقه به فوتبال می‌داند: «اول از همه باید عاشق فوتبال باشی. باید خیلی فوتبال ببینی تا اصطلاحات فوتبال را بشناسی. من سال‌ها پیش دوره گزارشگری فوتبال در رادیو را گذراندم، اما حتی تا همین امروز هم با مردان مقایسه می‌شوم و به من سخت گرفته می‌شود. این شغل سخت است و روحیه خاصی می‌طلبد. همین الان هم من شخصاً فقط دو زن را می‌شناسم که بازی‌های مردان را گزارش می‌کنند.»
او بخش دیگری از گزارشگری را توانایی ساختن زبان شخصی یک گزارشگر می‌داند: «باید بتوانی بداهه جمله‌بندی کنی، اصطلاحات فوتبالی را درست به کار ببری و در نهایت امضای خودت را داشته باشی.» جعفری معتقد است رشد فوتبال زنان می‌تواند فرصت تازه‌ای هم برای زنان علاقه‌مند به گزارشگری ایجاد کند: «حالا که فوتبال زنان ما در حال پیشرفت است، گزارشگری فوتبال هم می‌تواند برای زنان علاقه‌مند شکل جدی‌تری به خودش بگیرد.»
شاید همین‌جا نقطه شروع باشد. اگر قرار است فوتبال زنان بیشتر دیده شود، فقط بازیکن، مربی و داور نیاز به رشد و آموزش ندارند. کنار زمین و پشت میکروفن هم به نیروهای متخصص نیاز است؛ گزارشگرانی که فوتبال را بشناسند، آموزش ببینند، مسابقه زیاد تماشا کنند و آن‌قدر فرصت گزارش داشته باشند تا به مرور صدای خودشان را پیدا کنند.
الهام سرگزی امروز از استرس اولین گزارشش می‌گوید و فرنوش جعفری بعد از سال‌ها تجربه هنوز از مقایسه شدن با گزارشگران مرد و سخت‌گیری‌هایی می‌گوید که با آن روبه‌روست. فاصله میان این دو تجربه شاید همان مسیری باشد که گزارشگری فوتبال زنان برای تبدیل شدن به یک حرفه جدی باید طی کند. و شاید چند سال دیگر، فوتبال زنان ایران گزارشگرانی داشته باشد که مثل بازیکنانش، مخاطب آنها را نه فقط با اسم، بلکه با صدایشان بشناسد.