زیر زمینِ شلوغ تهران؛ نقشه تازه مترو
در حالی که تهران با ترافیک فزاینده و آلودگی هوا روبهروست، مدیران شهری میگویند راهحل، نه در گسترش بزرگراهها بلکه در توسعه شبکه زیرزمینی مترو است.
در حالی که تهران با ترافیک مزمن و آلودگی هوا دست و پنجه نرم میکند، مدیران شهری میگویند راهحل، نه روی زمین که در زیر آن است.
روز دوشنبه ۲۷ بهمن، خبرنگاران حوزه شهری از کارگاه متروی دولتآباد در انتهای خط ۹ و ایستگاه جنتآباد در خط ۱۰ بازدید کردند؛ جایی که به گفته مسئولان، عملیات توسعه شبکه مترو وارد مرحلهای تازه شده است.
در کارخانه تولید قطعات بتنی موسوم به «سگمنت» در مجاورت ایستگاه دولتآباد، قطعاتی ساخته میشود که دیواره داخلی تونلهای حفاریشده با دستگاههای مکانیزه را شکل میدهد. نعمتالله فرزانپور، مدیرعامل شرکت راهآهن شهری تهران و حومه، در جمع خبرنگاران گفت توسعه مترو با دو روش پیش میرود: حفاری مکانیزه با دستگاههای TBM و روش سنتی. به گفته او، کارخانه سگمنت خط ۹ اکنون راهاندازی شده و قطعات پس از رسیدن به مقاومت لازم، به داخل تونل منتقل میشوند.
خط ۱۰؛ ۴۷ کیلومتر تونل در شرق تا غرب
در ایستگاه جنتآباد، محل استقرار شفت آغاز حفاری (لانچ) دومین دستگاه TBM خط ۱۰، فرهاد زمانی، مجری این خط، از پروژهای سخن گفت که قرار است غرب و شرق پایتخت را به هم متصل کند. خط ۱۰ با طول حدود ۴۷ کیلومتر و ۳۵ ایستگاه، از منطقه ۲۱ آغاز میشود و تا فلکه سوم تهرانپارس ادامه دارد.
به گفته او، دستگاه دوم حفاری پس از انجام اورهال آماده آغاز عملیات است و قرار است حدود ۱۰ کیلومتر از مسیر تا محدوده نمایشگاه بینالمللی را حفاری کند. سرعت پیشبینیشده برای حفاری ماهانه بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ متر است؛ رقمی که تکمیل این بخش را به حدود چهار سال زمان نیازمند میکند.
زمانی همچنین از پیشرفت دستگاه اول خبر داد که از دو سال پیش فعال شده و تاکنون ۲۳۰۰ متر حفاری کرده و از دو ایستگاه عبور کرده است. همزمان عملیات اجرایی ۹ ایستگاه به صورت موازی در حال انجام است؛ موضوعی که مسئولان آن را نشانه «شتاب در اجرا» میدانند، هرچند تأمین مالی همچنان یکی از گرههای اصلی پروژه عنوان میشود.
چهار خط جدید؛ ۱۳۰ ایستگاه دیگر در راه؟
مدیرعامل مترو اعلام کرد شبکه فعلی متروی تهران با ۳۱۰ کیلومتر مسیر و ۱۶۲ ایستگاه فعال در حال بهرهبرداری است. به گفته او، چهار خط جدید طراحی شده که در مجموع ۱۳۰ ایستگاه به شبکه اضافه خواهند کرد. این خطوط پس از طی مراحل مطالعاتی و اخذ مصوبات شورای عالی ترافیک وارد فاز اجرایی میشوند.
فرزانپور درباره خطوط ۸، ۹ و ۱۱ گفت مطالعات تکمیلی انجام شده و برخی شفتها نیز آغاز شدهاند. او تأکید کرد اجرای پروژههای زیرزمینی در بافت شهری نیازمند تملک اراضی است و این موضوع زمانبر خواهد بود.
او در عین حال تصریح کرد که حل مشکل حملونقل تهران «با توسعه روی زمین ممکن نیست» و کلانشهرها ناچارند به سمت حملونقل انبوهبر زیرزمینی حرکت کنند. به گفته او، پروژههای مهندسی بزرگ ذاتاً کوتاهمدت نیستند و باید در قالب برنامههای میانمدت و بلندمدت تعریف شوند.
تأمین مالی؛ فاینانس یا منابع شهرداری؟
در شرایطی که اقتصاد ایران با محدودیتهای ارزی و تحریمی روبهروست، نحوه تأمین مالی خطوط جدید یکی از پرسشهای اصلی خبرنگاران بود. مدیرعامل مترو گفت برای خطوط ۸، ۹ و ۱۱ مدل مالی «فاینانس» تعریف شده است. بر اساس توضیحات او، کنسرسیوم پیمانکار متعهد شده در صورت تحقق فاینانس، بازپرداخت پس از بهرهبرداری انجام شود و در غیر این صورت پروژه با حداقل پنج درصد پیشرفت سالانه و با اتکا به منابع شهرداری ادامه یابد. به بیان او، سرمایهگذاری اولیه را سرمایهگذار انجام میدهد.
عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران، نیز از «مدلهای جدید تأمین مالی» سخن گفت که قرار است بهزودی رونمایی شود. او با اشاره به تجربه خرید واگن، اتوبوس و تاکسی برقی، گفت شهرداری تلاش کرده در شرایط تحریم مسیرهای تازهای برای تأمین مالی پروژههای بزرگ تعریف کند و از ابزارهایی چون «مولدسازی داراییها» بهره ببرد.
جدل بر سر خطوط جدید؛ سیاست یا مدیریت شهری؟
توسعه خطوط جدید مترو در هفتههای اخیر با انتقادهایی نیز روبهرو بوده است. برخی اعضای شورای شهر درباره پشتوانه قانونی یا نحوه تصویب برخی خطوط پرسشهایی مطرح کردهاند.
محمدخانی در پاسخ به این انتقادها گفت مصوبات لازم در شوراهای مرتبط و شورای هماهنگی ترافیک کشور وجود دارد و بیان اینکه شهرداری «یکباره» تصمیم به افزودن خطی جدید گرفته، دقیق نیست. او تأکید کرد رئیس شورای شهر به عنوان نماینده شورا درباره این موضوع توضیح داده و مستندات قانونی از جمله مکاتبات وزارت کشور در مورد خط ۱۱ موجود است.
او همچنین با اشاره به نزدیک شدن به انتخابات شوراها گفت شهرداری «نگاههای سیاستزده و انتخاباتی» را نمیپذیرد و تعطیلی پروژهها در ماههای منتهی به انتخابات را منطقی نمیداند. به گفته او، پروژههای شهری باید بدون وقفه ادامه یابد و اظهارنظرهایی که موجب دلسردی بدنه اجرایی شود، به سود شهر نیست.
وعدههای بهرهبرداری
در کنار خطوط جدید، مسئولان از تکمیل برخی ایستگاههای موجود نیز خبر دادند. به گفته سخنگوی شهرداری، ایستگاه تختی تا پایان سال به بهرهبرداری میرسد و ایستگاه حرم حضرت عبدالعظیم نیز قرار است در فروردین سال آینده افتتاح شود.
تهران زیر زمین؛ مسیری ناگزیر؟
شبکه متروی تهران طی دو دهه گذشته به یکی از ستونهای اصلی حملونقل عمومی پایتخت تبدیل شده، اما رشد جمعیت و گسترش افقی شهر فشار بر این شبکه را افزایش داده است. مدیران شهری میگویند بدون توسعه سریعتر خطوط زیرزمینی، حل معضل ترافیک و آلودگی هوا ممکن نخواهد بود.
با این حال، طولانی بودن زمان اجرا، پیچیدگیهای فنی، محدودیتهای مالی و حساسیتهای سیاسی نشان میدهد مسیر توسعه مترو، مسیری هموار نیست.