زنگ خطر برای تاغزارهای ایران؛ قاچاقچیان به دنبال چوب «سپر بیابان»
در دل سرزمینهای خشک و بیابانی ایران، جایی که کمبود آب، وزش باد و فرسایش خاک زندگی را برای پوشش گیاهی دشوار کرده است، تاغها بیسروصدا به یکی از مهمترین نگهبانان طبیعت تبدیل شدهاند؛ درختچههایی که شاید در نگاه اول چندان چشمگیر به نظر نرسند، اما ریشههای عمیق و گستردهشان سدی در برابر پیشروی بیابان، فرسایش خاک و شکلگیری گردوغبار ایجاد میکند.
به گزارش آتیهآنلاین، تاغ با ارتفاعی بین ۲ تا ۸ متر، از گونههای مقاوم مناطق خشک و بیابانی ایران است که بیشتر در تپههای شنی بخش دشتی ایران و تورانی، از جمله در استانهای گلستان، تهران، یزد، اصفهان، سمنان، خوزستان و خراسان رشد میکند. این درختچه با شاخههای خاکستری و فرم خاص خود، در بهار گل میدهد و میوههایش به شکل کپسولهای کوچک حاوی دانههای ریز ظاهر میشوند.
اما اهمیت تاغ تنها به ظاهر و ویژگیهای گیاهشناسی آن محدود نمیشود. این گونه به دلیل مقاومت بالا در برابر خشکی، شوری و باد و همچنین برخورداری از ریشههایی عمیق و گسترده، میتواند در شرایط سخت بیابانی نیز دوام بیاورد و به تثبیت خاک کمک کند.
تاغها چگونه جلوی بیابانزایی را میگیرند؟
تاغزارها را میتوان کمربند حفاظتی مناطق کویری و بیابانی دانست. ریشههای گسترده این گیاه خاک را تثبیت میکنند و مانع از جابهجایی شنها و فرسایش بادی میشوند؛ موضوعی که مستقیماً با کاهش شکلگیری ریزگردها ارتباط دارد.
از سوی دیگر، تاغ با کاهش تبخیر و افزایش نفوذ آب به خاک، به حفظ رطوبت و تغذیه سفرههای زیرزمینی کمک میکند. این گیاه همچنین به عنوان یک گونه پیشگام، شرایط را برای استقرار و رشد سایر گیاهان فراهم میکند و میتواند در مسیر احیای مراتع نقش داشته باشد.
تاغزارها فقط برای خاک و آب اهمیت ندارند. در شرایط خاص و هنگام کمبود علوفه، سرشاخههای این گیاه مورد استفاده دام و حیات وحش قرار میگیرد و همین مناطق میتوانند زیستگاهی امن برای پرندگان و حشرات مفید باشند.
به گزارش ایسنا، اهمیت این درختچهها باعث شده ایجاد جنگلهای دستکاشت تاغ از سالها قبل در مناطق بیابانی ایران مورد توجه قرار گیرد. برخی تاغزارهای حاشیه جنوبی استان سمنان نیز قدمتی بیش از نیمقرن دارند و بخشی از سرمایه طبیعی این مناطق به شمار میروند.
وقتی «سپر سبز» قربانی سودجویی میشود
با وجود همه این کارکردها، تاغزارها از تهدیدهای انسانی در امان نیستند. تخریب و برداشت غیرمجاز این گونههای حفاظتی میتواند تعادل اکوسیستم مناطق خشک را برهم بزند و روند بیابانزایی را سرعت ببخشد.
در تازهترین برخوردهای صورتگرفته نیز بیش از هفت تن چوب قاچاق حاصل از قطع درختان جنگلی تاغ در محور کرمان ـ رفسنجان توقیف شده است؛ نمونهای که نشان میدهد تاغها نهتنها با دشواریهای طبیعی، بلکه با سودجویی انسان نیز دستوپنجه نرم میکنند.
تهدیدها البته فقط انسانی نیستند. «ملخ کوهاندار تاغ» نیز به عنوان آفتی تکخوار، هر سال خساراتی به تاغزارها وارد میکند.
عباسعلی کیانیفرد، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سبزوار، با اشاره به اهمیت این اکوسیستمها هشدار داده است که اثرات تخریب یک تاغزار محدود به همان نقطه باقی نمیماند و میتواند زنجیرهای از پیامدهای منفی، از افزایش گردوغبار و کاهش کیفیت هوا گرفته تا از بین رفتن تنوع زیستی را در سراسر منطقه به دنبال داشته باشد.
تاغ شاید در سکوت رشد کند، اما نقشی که در حفظ خاک، آب و زیستبوم مناطق خشک دارد، بسیار فراتر از اندازه و ظاهر آن است؛ به همین دلیل حفاظت از تاغزارها تنها حفاظت از چند درختچه بیابانی نیست، بلکه بخشی از تلاش برای متوقف کردن پیشروی بیابان و حفظ آینده زیستمحیطی این مناطق است.