از یوزپلنگ آسیایی تا میشمرغ؛ گونههای پرچمدار در صف انقراض
در حالی که ۱۴۸ گونه مهرهدار و ۲۱ گونه گیاهی ایران در فهرست گونههای در معرض تهدید قرار گرفته و ۱۱۷ گونه مهرهدار نیز در وضعیت بحرانی انقراض هستند، معاون سازمان حفاظت محیط زیست بر لزوم تغییر رویکرد از «حفاظت دولتی» به «مشارکت پایدار مردمی» تأکید کرد.
به گزارش آتیهآنلاین، بحران تنوع زیستی در ایران به مرحلهای حساس رسیده است. حمید ظهرابی، معاون محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست، با تشریح وضعیت هشداردهنده گونههای جانوری و گیاهی کشور، اعلام کرد: «۱۴۸ گونه مهرهدار و ۲۱ گونه گیاهی در فهرست گونههای در معرض تهدید قرار دارند و بر اساس فهرست ملی، ۱۱۷ گونه مهرهدار کشور بهطور جدی در خطر انقراض هستند.»
اولویتهای حفاظتی؛ از یوزپلنگ تا افعی دمعنکبوتی
اگرچه تمامی گونهها در پایداری اکوسیستم نقش حیاتی دارند، اما سازمان حفاظت محیط زیست گونههای خاصی را در اولویت قرار داده است. یوزپلنگ آسیایی، میشمرغ، گور ایرانی، گوزن زرد و افعی دمعنکبوتی در صدر فهرست گونههای شاخص و «چتر» قرار دارند؛ گونههایی که حفاظت از آنها بهطور مستقیم به حفاظت از سایر زیستمندان و اکوسیستمهای پیرامونی منجر میشود.
چالشهای توسعه و بودجه
ظهرابی ریشههای این بحران را در تخریب زیستگاهها، توسعه ناپایدار، تغییر کاربری اراضی و بهرهبرداریهای بیرویه جستوجو کرد. وی همچنین با اشاره به کمبود منابع مالی، خاطرنشان کرد: «بودجههای محدود سازمانی برای حفاظت از چنین گسترهای کافی نیست. ما نیاز به بسیج منابع مالی از دستگاههای مختلف، بخش خصوصی و تمرکز بر پروژههای هدفمند داریم تا از وابستگی طرحها به افراد و سلیقههای شخصی جلوگیری کنیم.»
تغییر استراتژی: از ناظر به شریک
محور اصلی سخنان معاون سازمان محیط زیست، تغییر نقش جوامع محلی است. به گفته او، «حفاظت پایدار بدون تبدیل جامعه محلی از یک ناظرِ منفعل به یک شریکِ فعال غیرممکن است.» در همین راستا، آییننامه مشارکت در حفظ محیط زیست طبیعی در دولت به تصویب رسیده است که در ۱۲ ماده، ظرفیتهای جدیدی را برای حضور بخش خصوصی و مردم فراهم میکند.
موفقیتهای میدانی؛ الگوی گلستان
تجربه «حفاظتگاههای مردمی» در پارک ملی گلستان به عنوان یکی از موفقترین مدلهای ایران معرفی شده است. در این الگو، جوامع محلی مسئولیت حفاظت از کریدورهای حیات وحش را بر عهده میگیرند و در مقابل، از منافع اقتصادی آن بهرهمند میشوند. ظهرابی با اشاره به مشارکت داوطلبان در فصل «گاوبانگی» گوزنها، تأکید کرد که این اقدامات تنها جنبه حفاظتی ندارد، بلکه نوعی «هویتسازی اجتماعی» است؛ بهطوریکه مردم احساس میکنند طبیعت سرمایه آنهاست و میتوانند در کنار حفاظت از آن، کسبوکار محیط زیستی داشته باشند.
در نهایت، معاون سازمان محیط زیست با اشاره به شعار «اقدام محلی برای اثرگذاری جهانی»، تأکید کرد که مشارکت مردم نه یک انتخاب، بلکه تنها راهکار نجات زیستگاهها و تنوع زیستی کره زمین در برابر فشارهای فزاینده انسانی است.