تاثیر توافق ایران بر قیمت نفت و هزینه مواد غذایی در جهان
کارشناسان معتقدند توافق ایران و آمریکا پایان بحران اقتصادی نیست. بازگشت نفت ماهها طول میکشد و تورم، قیمت مواد غذایی و نرخ بهره تحت فشار باقی میماند.
بیش از سه ماه پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، کاخ سفید و دولت ایران به چارچوب توافق برای پایان بلندمدت خصومتها دست یافتهاند. بحران خاورمیانه قیمت جهانی نفت را به شدت افزایش داد، زیرا این درگیری عملا یکی از مسیرهای کلیدی حملونقل دریایی نفت، گاز طبیعی مایع و سایر کالاهای اساسی را مسدود و عرضه جهانی را محدود کرد.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که بازگشت کشتیرانی عادی از طریق تنگه هرمز زمان خواهد برد و تاثیر جنگ ممکن است ماهها به اقتصاد جهانی آسیب بزند.
تنگه هرمز چقدر سریع بازگشایی میشود؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در پستی در شبکه اجتماعی خود با استقبال از این توافق نوشت: «بگذارید نفت جاری شود!» او گفت که این توافق شامل بازگشایی تنگه هرمز به روی کشتیرانی تجاری خواهد بود. ترامپ بعدا روز دوشنبه اعلام کرد: «کشتیها در حال حرکت هستند، بارگیری شده با نفت، از تنگه هرمز خارج میشوند» و آن را «کاملا ایمن، مطمئن و بینقص» توصیف کرد.
بیبیسی وریفای دادههای ردیابی کشتیها را بررسی کرده است. بر این اساس به نظر میرسد با وجود این اعلامیه، سطح تردد در تنگه هرمز همچنان پایین است. طبق وبسایت ردیابی کشتی MarineTraffic، تنها دو کشتی با ردیاب موقعیت فعال از روز یکشنبه از این آبراه خارج شدهاند: یک کشتی حمل بار فله و یک نفتکش.
تنگه از ۲۸ فوریه به روی تردد کشتیها بسته شده و فقط تعداد محدودی از کشتیهای مورد تایید ایران توانستهاند عبور کنند. صدها کشتی در خلیج فارس گرفتار شدهاند و خطر مینهای دریایی یا حملات پهپادی، خطر را برای خدمه افزایش داده و از عبور ایمن جلوگیری کرده است.
«نیل شیرینگ»، اقتصاددان ارشد گروه «کپیتال اکونومیکس»، معتقد است هنوز مشخص نیست توافق اخیر «نمایانگر یک آتشبس شکننده است یا یک راهحل پایدار». او ادامه میدهد: احتمالا «مدتی طول میکشد تا جریان نفت از طریق تنگه به سطح قبل از جنگ بازگردد». به گفته او، «حتی اگر کشتیها اکنون عبور امن داشته باشند، نفتکشها در مکانهای اشتباهی قرار دارند، تاسیسات تولید و پالایش نفت باید به ظرفیت کامل بازگردند و سوالاتی درباره هزینه و در دسترس بودن بیمه برای کشتیهایی که از تنگه عبور میکنند، باقی خواهد ماند.»
حتی پیش از این توافق، در طول آتشبس جاری، شرکتهای کشتیرانی عمدتا از تلاش برای حرکت کشتیهای خود از تنگه خودداری میکردند و خارج کردن این کشتیها اولین اولویت آنها خواهد بود.
«مائرسک» دانمارک، دومین شرکت بزرگ کشتیرانی جهان، پنج کشتی دارد که به دلیل این درگیری در خلیج فارس گرفتار شدهاند. این شرکت میگوید برای ارزیابی تاثیر توافق بر «لجستیک» بسیار زود است و در حال حاضر، هیچ تغییری در عملیات خود در منطقه ایجاد نکرده است. شرکت غولپیکر کشتیرانی آلمانی «هاپاگ-لوید» هم چهار کشتی در تنگه دارد و امیدوار است پس از امضای توافق و پاکسازی مینهای باقیمانده، آنها را در آخر هفته خارج کند.
توافق چه معنایی برای قیمت نفت دارد؟
به طور معمول، حدود یکپنجم از نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این تنگه عبور میکند و توقف موثر تردد، قیمت نفت را افزایش داده است. این امر به نوبه خود بر هزینه بنزین، گازوئیل و سوخت جت تاثیر گذاشته است.
در طول درگیری، قیمت نفت خام برنت، شاخص جهانی نفت، در حدود ۱۲۰ دلار در هر بشکه به اوج خود رسید، در حالی که پیش از آغاز خصومتها کمی زیر ۷۰ دلار بود. پس از اخبار توافق چارچوبی، قیمت برنت به ۸۳.۵۵ دلار در هر بشکه کاهش یافت.
رئیسجمهور ترامپ گفت که تنگه هرمز پس از امضای «توافق» در روز جمعه بازگشایی خواهد شد. «فلورانس اشمیت»، استراتژیست ارشد انرژی در «رابوبانک»، میگوید: «احتمال زیادی وجود دارد که در آستانه امضای توافق شاهد نوسانات زیادی باشیم». او به بیبیسی گفت: «برخی موارد از سوی هر دو طرف تایید نشده است؛ موارد مهمی مثل این که ما نمیدانیم آیا توافق امضا خواهد شد یا خیر. آنچه تاکنون دیدهایم توافقی ۶۰ روزه برای بازگشایی تنگه است، اما پس از آن چه اتفاقی میافتد؟ اگر ایرانیها بخواهند دوباره سیستم عوارض را اعمال کنند چه؟ یک توافق صلح کامل ممکن است هنوز تا مدتها فاصله داشته باشد.»
با وجود این، «اشمیت» معتقد است که اگر آتشبس کامل توافق شود، عادی شدن شرایط در سیستم، از جمله قیمتها، «میتواند تا پایان سال بازگردد». عادی شدن شامل بازگشت ۲۶ نفتکش نفت خام در روز به سطح قبل از جنگ است.
او گفت با تیترهای مثبت فعلی و فروش «ناشی از احساسات»، این احتمال وجود دارد که قیمت به زیر ۸۰ دلار در هر بشکه کاهش یابد، اما سپس میتواند تا پایان سال دوباره به حدود ۸۵ دلار برسد، زیرا «عوامل ژئوپلیتیکی حذف میشوند» و بازار واقعیت وضعیت را ارزیابی میکند.
تاثیر بر قیمت مواد غذایی چیست؟
اگر عرضه کود به سطح عادی نزدیک شود، قیمت جهانی مواد غذایی هم میتواند بهبود یابد. هزینههای کود به عنوان محصول فرعی نفت، به شدت افزایش یافته و فشار بر کشاورزان را افزایش داده است.
شرکت «یارا»، یکی از بزرگترین شرکتهای کود و محصولات کشاورزی جهان، میگوید وضعیت همچنان نامشخص است و کشاورزان ممکن است در کوتاهمدت «به حمایت هدفمند برای مدیریت نوسانات مداوم» نیاز داشته باشند.
«مائوریتسیو کارولی»، تحلیلگر انرژی جهانی در «کویلتر چویوت»، میگوید: آتشبس «باید به کاهش فشار فوری بر بازارهای کود کمک کند»، اما چنین کاهشی فوری نخواهد بود. او معنقد است که حدود یکسوم از کود تجاری و حجم عمده گاز طبیعی مورد استفاده برای کودهای نیتروژنی از تنگه هرمز عبور میکنند و «آسیبهای باقیمانده به زیرساختهای انرژی» زمان برای تعمیر نیاز دارد.
«کارولی» اضافه میکند: «علاوه بر این، فصل برداشت در چندین منطقه جهان آغاز شده است، بنابراین از سرگیری تحویل کودهای نیتروژن و فسفات برای محصولات کشاورزی بسیار دیر خواهد بود. مسئلهای که بر تولید جهانی تاثیر منفی خواهد گذاشت.»
سوخت جت (یکی دیگر از محصولات فرعی نفت) که در شمال غربی اروپا معامله میشود، کاهش جزئی قیمت داشته است. قیمت سوخت جت در شمال غربی اروپا به یک هزار و 33 دلار در هر تن رسیده است، در مقایسه با ۸۳۱ دلار در هر تن قبل از جنگ و حدود یک هزار و 840 دلار در اوج خود.
چه اثرات دیگری میتوانیم از توافق ایران و آمریکا ببینیم؟
جنگ ایران بر اقتصادها در سراسر جهان تاثیر گذاشته است، زیرا افزایش هزینههای انرژی قیمت سوخت را بالا برده و منجر به افزایش تورم شده است. این امر بانکهای مرکزی را تحت فشار قرار داده تا نرخ بهره را برای کنترل تورم افزایش دهند.
در بریتانیا، پیش از آغاز جنگ، انتظار میرفت بانک مرکزی انگلستان نرخ بهره را در سال جاری کاهش دهد. اما این پیشبینیها با افزایش هزینههای انرژی به سرعت تغییر کرد و انتظار میرود بانک نرخها را حفظ کند، اگرچه ممکن است بعدا آنها را افزایش دهد.
«راس مولد»، مدیر سرمایهگذاری در «ایجی بل»، دراینباره گفت: «همین هفته گذشته، بازارها دو افزایش نرخ بهره را تا اوایل ۲۰۲۷ قیمتگذاری کرده بودند. اکنون احتمالها به افزایش نرخ تا دسامبر و سپس احتمالا نبود تغییر حداقل برای نیمه اول ۲۰۲۷ تغییر کرده است. چنین وضعی میتواند به معنای این باشد که شرکتها با اطمینان بیشتری استخدام کنند، تمایل مصرفکنندگان به خرج کردن بیشتر شود و بازار مسکن پس از مدتی سرد شدن برای فروشندگان، گرم شود.»