تظاهرات گسترده دانشجویان در بلگراد در آستانه انتخابات سرنوشت‌ساز صربستان
حدود ۱۵۰ هزار نفر از حامیان جنبش دانشجویی صربستان روز پنجشنبه در آستانه انتخابات پارلمانی در بلگراد تجمع کردند. این جنبش که از اعتراض به فساد آغاز شد، اکنون به یکی از جدی‌ترین چالش‌های سیاسی دولت تبدیل شده است.
حدود ۱۵۰ هزار نفر از حامیان جنبش دانشجویی صربستان روز پنجشنبه در مرکز بلگراد راهپیمایی کردند. این تجمع در آستانه انتخابات پارلمانی روز یکشنبه برگزار شد؛ انتخاباتی که می‌تواند به سلطه حزب پیشرو صربستان، به رهبری الکساندر ووچیچ، پایان دهد.
جنبش «لیست دانشجویان» ائتلافی از نامزدهای مورد حمایت دانشجویان است که بدون رهبر واحد فعالیت می‌کند. هدف آن پایان‌دادن به بیش از ۱۴ سال حاکمیت حزب پوپولیست راست‌گرای ووچیچ است؛ حزبی که از سال ۲۰۱۲ قدرت را در دست دارد. گروه‌های جامعه مدنی می‌گویند کارزار انتخاباتی با ارعاب، بازداشت‌ها و سوءاستفاده از منابع عمومی همراه بوده است.
«ماریا ندلکوویچ رادیچ»، ۴۷ ساله، که برای حمایت از دانشجویان در تجمع شرکت کرده بود، می‌گوید: «به اینجا آمدم چون جوانان سرانجام به من امید داده‌اند که زندگی در کشوری عادی ممکن است. واقعا برای نخستین بار در زندگی‌ام باور دارم که چنین چیزی امکان‌پذیر است.»
این انتخابات پس از نزدیک به دو سال اعتراضات دانشجویی برگزار می‌شود؛ اعتراضاتی که در پی فروریختن سایبان ایستگاه راه‌آهن «نوساد» در نوامبر ۲۰۲۴ آغاز شد. این ایستگاه به‌تازگی بازسازی شده بود و در حادثه فروریختن سازه، ۱۶ نفر جان باختند. این فاجعه به‌طور گسترده به فساد نسبت داده شد و موجی از اعتراضات را برانگیخت که از نظر گستردگی، از بزرگ‌ترین اعتراضات صربستان پس از سقوط اسلوبودان میلوسویچ در سال ۲۰۰۰ به شمار می‌رفت.
جنبش ضدفساد که دانشگاهیان و دانشجویان هدایت آن را بر عهده داشتند، ابتدا خواهان تحقیق شفاف درباره این حادثه بود، اما به‌تدریج مطالبه برگزاری انتخابات زودهنگام را هم مطرح کرد.
شرکت‌کنندگان در راهپیمایی بلگراد با پرچم‌هایی با شعار «دانشجویان پیروز می‌شوند»، سردادن شعار و سوت‌زدن در خیابان‌ها حرکت کردند و در نهایت در میدان «اسلاویا» گرد هم آمدند؛ میدانی که پیش‌تر نیز محل برگزاری برخی از بزرگ‌ترین تجمع‌های اعتراضی بوده است. گروه مستقل «آرشیو تجمعات عمومی» شمار حاضران را حدود ۱۵۰ هزار نفر برآورد کرد.
«یوگسلاو گاشیچ»، استاد دانشگاه و یکی از ۲۵۰ نامزد فهرست دانشجویان برای پارلمان ۲۵۰ کرسی صربستان، خطاب به جمعیت گفت: «ما به ۱۴ سال تحقیر، آشوب و خیانت پایان می‌دهیم؛ به دهه‌ها اولویت‌دادن به منافع شخصی و حزبی به بهای نادیده‌گرفتن منافع شما پایان می‌دهیم.» جمعیت در پاسخ فریاد می‌زد: «پیروزی، پیروزی!» گاشیچ افزود: «شما شایسته شرایط بهتری هستید و ما می‌دانیم چگونه آن را فراهم کنیم. دانشجویان پیروز می‌شوند!»
ووچیچ که بیش از یک دهه بر سیاست صربستان مسلط بوده و در این مدت نخست‌وزیر یا رئیس‌جمهور بوده است، ماه گذشته در پی افزایش فشارها انتخابات زودهنگام را اعلام کرد. این انتخابات بزرگ‌ترین چالش انتخاباتی حزب او از زمان به قدرت رسیدن در سال ۲۰۱۲ محسوب می‌شود.
ووچیچ، ۵۶ ساله، روز پنجشنبه در سالن ورزشی‌ای در پایتخت برای هواداران خود سخنرانی کرد. او بارها جنبش دانشجویی را به تلاش برای کودتا با حمایت مالی خارجی متهم کرده است. ووچیچ که برای نامزدی نخست‌وزیری از مقام ریاست‌جمهوری کناره‌گیری کرده، گفت: «هرگز فراموش نکنیم که چگونه تلاش کردند کشورمان را سرنگون کنند. همیشه از آن محافظت کنیم و از آن دفاع کنیم.» او سپس از هوادارانش خواست در انتخابات شرکت کنند و مخالفان را قاطعانه شکست دهند.
بسیاری از نامزدهای فهرست دانشجویان از میان دانشگاهیان انتخاب شده‌اند یا افرادی هستند که عمدا خود را بیرون از ساختار سنتی سیاست تعریف می‌کنند. این جنبش برنامه‌ای گسترده دارد، اما مبارزه با فساد در مرکز مطالبات آن قرار گرفته است.
بااین‌حال، ارزیابی دقیق رقابت انتخاباتی دشوار است؛ صربستان نظرسنجی‌های مستقل و قابل‌اتکای کافی ندارد و نتایج منتشرشده هم تفاوت‌های چشمگیری با یکدیگر دارند. گروه‌های جامعه مدنی صربستان چند روز پیش از رای‌گیری هشدار دادند که شرایط لازم برای برگزاری انتخاباتی «آزاد و عادلانه» فراهم نیست. دادستان‌های بلگراد هم روز چهارشنبه از شش نفری بازجویی کردند که به ظن برنامه‌ریزی برای «خشونت، شورش و حمله» در روز انتخابات بازداشت شده بودند.
گزارش‌ها درباره تهدید و ارعاب معترضان دانشجو در ماه‌های اخیر افزایش یافته است، هرچند تجمع‌های این جنبش از آغاز تاکنون عمدتا مسالمت‌آمیز بوده‌اند.
«ایگور»، دانشجوی ۳۵ ساله حاضر در تجمع، که از ابتدای این مبارزه آن را دنبال کرده است، می‌گوید: «امروز آخرین راهپیمایی است و مهم است که همه اینجا جمع شویم تا پیام عشق و صلح بفرستیم و روز ۲۵ اکتبر یکدیگر را در حوزه‌های رای‌گیری ببینیم.»