تصویب فوریت طرح رایگان شدن حمل ونقل در تهران؛ کدام گروهها یارانه میگیرند؟
شورای شهر تهران یک گام دیگر به سمت اجرای طرح جدید بلیت الکترونیک حملونقل عمومی برداشت؛ طرحی که حامیانش از «رایگان شدن مترو برای ۸۰ درصد مردم» میگویند و منتقدانش آن را صرفاً بازآرایی تخفیفهایی میدانند که سالهاست وجود دارد.
در چهارصد و دهمین جلسه شورای شهر، یک فوریت لایحه «اصلاح مصوبه نظام یکپارچه بلیت الکترونیک حملونقل عمومی تهران» تصویب شد؛ مصوبهای که حالا باید در چند کمیسیون تخصصی بررسی و سپس دوباره به صحن شورا بازگردد تا تکلیف نهایی آن مشخص شود.
محمد آقامیری با اعلام تصویب این فوریت گفت اجرای این طرح میتواند هزینه بلیت مترو را برای حدود ۸۰ درصد شهروندان تهرانی بین ۷۰ تا ۱۰۰ درصد کاهش دهد؛ موضوعی که خیلی زود به یکی از بحثبرانگیزترین اخبار مدیریت شهری تبدیل شد.
اما جزئیات طرح نشان میدهد «رایگان شدن» قرار نیست شامل همه شهروندان شود. مبنای اصلی تخفیفها، دهکهای درآمدی است. بر این اساس، دهکهای یک تا سه در صورت عضویت در باشگاه شهروندی شهرداری، از حملونقل عمومی رایگان استفاده خواهند کرد. دهکهای چهار تا هفت مشمول ۵۰ درصد تخفیف میشوند و دهکهای هشت تا ۱۰ نیز تنها ۱۰ درصد تخفیف خواهند داشت.
در کنار این تقسیمبندی اقتصادی، فهرست بلندبالایی از گروههای اجتماعی و شغلی نیز در لایحه دیده شده است؛ از خانواده شهدا، جانبازان و معلولان تا سالمندان، دانشجویان، دانشآموزان، معلمان، کادر درمان، بازنشستگان شهرداری، اصحاب فرهنگ و هنر، ورزشکاران مدالآور و حتی خانوادههای دارای سه فرزند و بیشتر.
با این حال، همین بخش از لایحه، محور اصلی انتقادها شده است. مخالفان میگویند بسیاری از این گروهها پیشتر نیز از تخفیفها یا معافیتهای ویژه برخوردار بودهاند و طرح جدید عملاً چیز تازهای به سیاستهای حمایتی گذشته اضافه نمیکند؛ بلکه تنها ساختار آن را تغییر میدهد.
مهدی پیرهادی نیز با اشاره به رأیگیری شورا اعلام کرد که یک فوریت این لایحه با ۱۳ رأی موافق از مجموع ۲۰ رأی به تصویب رسیده و قرار است در کمیسیونهای مختلف از جمله خدمات شهری، عمران و حملونقل، برنامه و بودجه، فرهنگی و اجتماعی، نظارت و حقوقی و شهرسازی بررسی شود.
در این میان علیرضا نادعلی تأکید کرده که تا زمان تصویب نهایی لایحه در صحن شورا، هیچگونه استفاده رایگان از حملونقل عمومی اجرایی نخواهد شد.
با وجود تبلیغات گسترده درباره «رایگان شدن مترو»، به نظر میرسد آنچه فعلاً روی میز شورای شهر قرار دارد، بیشتر یک مدل جدید دستهبندی و هدفمند کردن تخفیفهاست؛ مدلی که اگرچه میتواند فشار هزینه رفتوآمد را برای بخشی از شهروندان کاهش دهد، اما هنوز درباره منابع مالی، نحوه شناسایی دهکها و تأثیر واقعی آن بر افزایش استفاده از حملونقل عمومی، پرسشهای جدی بیپاسخ مانده است.