آتشسوزی بازار جنت عمدی بود؟ 3 اخطاری که نادیده گرفته شد
هر ثانیه برای کسبه بازارچه جنت آباد امروز عمری بود. هر لحظه آتش گستردهتر میشد این توصیف یکی از کسبه بازارچه جنتآباد از آتشی است که صبح ۱۴ بهمن ۱۴۰۴، بازارچهای ۲۰۰۰ متری در تقاطع بزرگراه نیایش و جنتآباد را در خود بلعید؛ حادثهای که حالا فقط یک آتشسوزی نیست، بلکه به محل تقاطع روایتها، هشدارهای ایمنی بیپاسخ و نگرانیهای قدیمی درباره معیشت صدها خانوار تبدیل شده است.
ساعت حدود ۱۰ صبح است. دود غلیظی از دل بازارچهای با سقفهای شیروانی به آسمان میرود. بیش از ۱۰۰ غرفه در کنار هم، با سازههایی سبک و پرخطر، درگیر آتشی شدهاند که بهسرعت در حال گسترش است. به گفته شاهدان، شعلهها چنان بالا گرفته که خطر سرایت به املاک مجاور کاملاً جدی بوده است.
جلال ملکی، سخنگوی سازمان آتشنشانی شهرداری تهران، در تشریح حادثه میگوید: ساعت ۹:۵۵ دقیقه صبح، وقوع حریق به سامانه ۱۲۵ اعلام شد و بلافاصله ۱۰ ایستگاه آتشنشانی به همراه تانکرهای آب، نردبان هیدرولیکی، خودروی بالابر، خودروی هامر و تجهیزات تنفسی به محل اعزام شدند.
به گفته او، بازارچهای با وسعت بیش از دو هزار متر مربع و سقفهای پوشیده از ورقهای شیروانی، هنگام رسیدن نیروها کاملاً شعلهور بوده و عملیات از چند جهت برای جلوگیری از سرایت آتش آغاز شده است. ملکی تأکید دارد که نیروهای آتشنشانی حدود ۷ دقیقه پس از اعلام حادثه در محل حضور داشتهاند و حریق اکنون تحت کنترل است؛ هرچند عملیات اطفا و ایمنسازی ادامه دارد.
در مقابل این روایت، برخی کسبه و شهروندان حاضر در محل، از تأخیری حدود ۲۵ دقیقه سخن میگویند. آنها معتقدند فاصله میان شروع آتشسوزی تا حضور مؤثر نیروهای امدادی، نقشی تعیینکننده در گسترش حریق داشته است.
اما ملکی در گفت و گو با آتیه آنلاین تاکید میکند که مستندات اینکه نیروهای آتش نشانی 7 دقیقه ای به محل حادثه رسیدهاند وجود دارد و معمولا کسانی که مالشان در حال سوختن است هر ثانیه برایشان طولانی تر است و به نظر میآید نیروهای امدادی دیر رسیدهاند اما با توجه به بار ترافیکی این محدوده نیروهای آتش نشانی در اولین فرصت به محل حادثه رسیدهاند .
سخنگوی سازمان آتش نشانی ادامه می دهد که در مواردی مشاهده میشود که افراد حاضر در محل، پیش از اطلاعرسانی به آتشنشانی، اقدام به اطفای حریق میکنند؛ اقدامی که به گفته او، در بسیاری از مواقع بهدلیل نداشتن آموزش و تجهیزات تخصصی، نهتنها مؤثر نیست بلکه میتواند باعث توسعه و گسترش حریق شود. در حوادث آتشسوزی، اولین و مهمترین اقدام، اطلاع فوری به آتشنشانی است تا نیروهای تخصصی در کوتاهترین زمان ممکن وارد عمل شوند.
ملکی در ادامه با اشاره به حادثه بازارچه جنتآباد می گوید: در این حادثه نیز در دقایق ابتدایی، افرادی در محل تلاشهایی برای مهار آتش انجام داده بودند، اما به دلیل شرایط حریق و نوع سازه، این اقدامات نتوانسته مانع گسترش آتش شود.
به گفته او بازارچه جنتآباد پیش از این حادثه، دستکم سه اخطار ایمنی دریافت کرده و در فهرست ساختمانها و فضاهای پرخطر قرار داشته است. اخطارهایی که به گفته آنان، شامل اصلاح سازهها، تأمین تجهیزات اطفای حریق و ارتقای ایمنی بوده است.
همچنین ادعا میشود مستندات مربوط به وضعیت ایمنی بازارچه، از جمله موضوع خاموشکنندهها، پوشش سقفها و جانمایی غرفهها، در اختیار نهادهای مسئول قرار داشته؛ اما این هشدارها به یک اقدام بازدارنده جدی منجر نشده است.
کارشناسان حاضر در محل، یکی از عوامل اصلی گسترش حریق را ساختار بازارچه میدانند، سقفهای شیروانی با مقاومت کم در برابر آتش، تراکم بالای غرفهها و تخریب بخشی از سازهها، عملیات دسترسی به کانونهای حریق را پیچیده و پرخطر کرده است؛ تا جایی که به گفته برخی نیروهای عملیاتی، «منزلییابی» و رسیدن به هسته آتش، زمانبر و دشوار بوده است.
اما چرا تردیدهایی در خصوص عمدی بودن این آتش سوزی مطرح می شود؟
سال گذشته، اعضای شورای شهر تهران نسبت به وضعیت بازار جنت و معیشت فعالان آن هشدار داده بودند. زهرا شمس احسان، عضو شورای شهر تهران، در تذکری پیش از دستور با اشاره به بازدیدهای میدانی گفته بود: بیتوجهی به عواقب حذف یا جابجایی بازار جنت میتواند به از دست رفتن سرمایه اجتماعی، آسیب به اقتصاد محلی و تضعیف فرهنگ کارآفرینی خرد منجر شود.
او تأکید کرده بود این بازار با قدمتی بیش از یک دهه، منبع درآمد بیش از ۳۵۰ خانوار است و نباید در تصمیمگیریهای شهری نادیده گرفته شود.
حبیب کاشانی نیز در صحن شورای شهر گفته بود: هزاران نفر از این سفره ارتزاق میکنند و پرسیده بود: «در شهری با این وسعت زمین و منابع، چرا باید یک بازار ۸۰۹ متری که ۴۰۰ نفر در آن فعالیت میکنند، اینچنین در حاشیه قرار بگیرد؟»
سخنگوی سازمان آتش نشانی به آتیه آنلاین میگوید که هنوز منشا آتش سوزی مشخص نشده اما کارشناسان برای بررسی در محل حادثه حضور دارند.
پس از مهار حریق، اعلام شده کارشناسان بیمه برای ارزیابی خسارات وارد عمل خواهند شد. هرچند هنوز برآورد دقیقی از میزان خسارت مالی منتشر نشده، اما موضوع برخورداری یا نبود پوشش بیمه آتشسوزی برای غرفهها، به دغدغهای جدی تبدیل شده است.
کارشناسان بیمه تأکید دارند نبود پوشش بیمهای میتواند فشار سنگینی بر کسبوکارهای خرد وارد کند؛ کسبوکارهایی که حالا نهفقط با خسارت مالی، بلکه با ابهام در آینده فعالیت خود روبهرو هستند.