آتش به جان آینده و اشتغال در ایرانشهر؛ ماجرای بامداد سیاه «ایران کولا» چه بود؟
آتشسوزی عمدی در یکی از شرکتهای بزرگ ایرانشهر استان سیستان و بلوچستان، خانوادههای این منطقه مرزی محروم را دچار تشویش کرد؛ آنها میپرسند: «آیا قرار است با حوادثی از این دست، معیشت و اشتغال این شهر، بیش از پیش آسیب ببیند؟»
«ایرانشهر منطقه مرزیست و سابقه ناامنی دارد، اما سابقه نداشت چنین اتفاقی در ایرانشهر برای واحدهای تولیدی رخ دهد. با آتش زدن کارخانه توسط دسته ناشناس افراد مسلح، همه ما و کارگران شوکه شدیم!» این روایت یکی از مدیران کارخانه «ایران کولا» در شهر ایرانشهر است که ساعت ۳ بامداد شنبه دچار یک حمله مسلحانه ۱۲ نفره و سپس حریق گسترده عمدی شد.
منابع محلی از این حادثه مشکوک گزارش دادند که افراد مسلح دست و پای دو نگهبان کارخانه را بستند و سپس اقدام به آتش زدن انبار و بخشی از این کارخانه کردند. نگهبانان البته به شکلی معجزه آسا خود را نجات دادند و از محیط خارج شدند.
اقدام به آتشسوزی زمانی صورت گرفته که کارگران در کارخانه به دلیل قطعی برق حضور نداشتند.
«دشتی» از مسئولان خطوط تولید این مجموعه با اشاره به شروع پیگیریها و بررسیهای مقامات انتظامی و امنیتی برای روشن شدن عاملان و ابعاد این حادثه، میگوید: «پس از وقوع آتشسوزی مدیرعامل شرکت اعلام کرد که در اسرع وقت قصد احیای تولید و بازسازی کارخانه را دارد و در این راستا از کارگران خواسته تا برای بازسازی آستین بالا بزنند. حمله تروریستی و آتش زدن این کارخانه درحالی بوده که کارخانه در بهترین وضعیت تولید خود طی سالهای اخیر بوده و در یک سال گذشته معمولاً سه شیفت فعال بود.»
او از بیکار شدن تعداد زیادی از کارگران خبر میدهد: «علاوه بر ۷۰ نفر از کارگران بیمه شده اصلی کارخانه، دهها نفر در بخش توزیع و ترابری به واسطه شرکت مشغول بودند که اکنون بیکار شدند. وضعیت روحی کارگران به شدت خراب است و مدیران تلاش دارند آنها را که سفره خانوادهشان تهدید شده آرام کنند. زیرا شرکت باعث توسعه اشتغال در این منطقه شده بود.»
گذشته نه چندان خوب ایران کولا
گمانهزنیها درباره علت وقوع این حادثه البته ادامه دارد. احتمال وجود دلایل سیاسی و امنیتی توسط مردم بومی منطقه رد میشود و احتمال وجود خصومتهای گروهی و شخصی بیشتر به صورت شایعه مطرح است.
این شرکت در سالهای گذشته با اخبار دیگری در رسانهها آمده بود. محمد یاسر محتشمی، مدیر سابق این شرکت که از ابتدای دهه ۱۳۹۰ اقدام به تاسیس این مجموعه تولید نوشیدنی در منطقه محروم ایرانشهر سیستان و بلوچستان کرد، در سال ۱۴۰۰ روایت پیچیدهای از وضعیت این شرکت در اختیار رسانهها قرار داد؛ شرکتی با سابقه ۱۵ساله که فراز و نشیب زیادی طی کرده و به نظر میرسد داستانی تکراری مانند بسیاری از شرکتهای راکد و ورشکسته داشته است: «به دلیل افزایش هزینهها صاحبان سهام کارخانه سالها قبل از بانک ملی، سپه و توسعه تعاون وام گرفتند و بخش زیادی از مالکیت آن را وثیقه وام کردند.»
منابع محلی میگویند که قبل از راه اندازی مجدد این شرکت در شهریور ۱۴۰۴، تولید کارخانه مدتها متوقف شده بود. در همین ارتباط محتشمی مدیر سابق پنج سال قبل به خبرگزاریها اعلام کرده بود که شرکت از بازپرداخت این وام ناتوان بوده و این موضوع باعث شده تا به مرور فعالیت این کارخانه متوقف شود: «اصل بدهی ایران کولا به بانک ملی ۳ میلیارد تومان بوده و بانک حالا میخواهد با امهال، بدهی ما را به ۹ میلیارد تومان برساند. البته در کارشناسی که خود بانک ملی از ماشینآلات داشت؛ تاکید کرد که ۵۰ درصد ارزش ریالی ماشینآلات را برای پرداخت وام به عنوان وثیقه قبول میکند و ۵۰ درصد آن را قبول نمیکند.» او گفته بود که بانکهای طلبکار اقدام به تملک شرکت نکردند و به علت اعتقاد بهعدم سوددهی و بازدهی این شرکت، آن را بلاتکلیف گذاشته بودند. با این وجود سال گذشته با تغییر مدیریت و احتمالا تغییرات در سهام آن، فعالیت ایران کولا دوباره آغاز شد.
کارگران چه میگویند؟
این شرکت مدتی بود که وضعیت روبهرشدی را تجربه میکرد و همین هم کارگران را مشکوک کرده که بانیان آسیب به امنیت شغلی و اقتصادی مردم ایرانشهر چه کسانی بودند؟
یکی دیگر از کارگران بومی منطقه ایرانشهر که در ایران کولا کار میکند تاکید میکند که کارگران شرکت از وضعیت مجموعه راضی بودند و پرداخت حقوق و بیمه کارگران به موقع بود. به گفته او: «ایران کولا با نام تجاری وشتام، یک سال پیش در شهریور ماه طی یک مزایده با مدیریت جدید فعال میشود و حدود یکسال کار میکند. ما حقیقتاً نمیدانیم به چه نیتی و به علتی باید عدهای چنین کاری با این کارخانه که ثروت مردم ایرانشهر محسوب میشد، انجام دهند. امروز مطالبه مردم و کارگران ایرانشهر که به شدت به شغل نیازمندند، احیای این کارخانه، کمک دولت به شاغل شدن کارگران و حفظ امنیت است.»