تهران پاکتر از پنج سال گذشته؛ آغاز دیرتر فصل ازن در پایتخت
گزارش شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نشان میدهد پایتخت از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون ۶۳ روز پاک را پشت سر گذاشته؛ رقمی که در مقایسه با مدت مشابه پنج سال اخیر بیسابقه است. همزمان روند افزایش آلاینده ازن، که معمولاً با گرم شدن هوا در تهران تشدید میشود، امسال با تأخیر و شدت کمتری آغاز شده است.
بررسی شاخص کیفیت هوای تهران تا ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ حاکی از آن است که کیفیت هوا در ماههای نخست امسال نسبت به سالهای گذشته وضعیت مطلوبتری داشته است. بر اساس دادههای شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، از ابتدای سال تاکنون ۶۳ روز پاک و ۱۰ روز قابل قبول در پایتخت ثبت شده و در مجموع هیچ روزی خارج از محدوده مطلوب کیفیت هوا گزارش نشده است.
این آمار در حالی منتشر میشود که مقایسه پنج سال اخیر نشان میدهد سال ۱۴۰۳ از نظر آلاینده ازن نامطلوبترین شرایط را تجربه کرده و علاوه بر کاهش روزهای پاک، دو روز ناسالم برای گروههای حساس نیز به ثبت رسانده است. سال ۱۴۰۲ نیز یک روز ناسالم برای گروههای حساس داشته است. در مقابل، اگرچه سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ روز آلودهای را در این بازه زمانی تجربه نکردند، اما تعداد روزهای پاک آنها کمتر از سال جاری بوده است.
دادههای شرکت کنترل کیفیت هوا همچنین از تغییر الگوی افزایش ازن در سال جاری حکایت دارد. در تهران معمولاً با افزایش دما و شدت تابش خورشید از خردادماه روند صعودی ازن سطحی آغاز میشود، اما مقایسه غلظتهای ساعتی این آلاینده در ۱۰ روز نخست خرداد طی دو سال اخیر نشان میدهد مقادیر ازن در ساعات آفتابی سال گذشته بهمراتب بالاتر از امسال بوده است.
کارشناسان این وضعیت را میتواند ناشی از شرایط جوی مساعدتر، تعدیل دما، افزایش ناپایداریهای جوی و همچنین کاهش پیشسازهای تولید ازن در هوای تهران بدانند. با این حال شرکت کنترل کیفیت هوا هشدار داده است که با گرمتر شدن هوا و افزایش تابش خورشید، احتمال رشد غلظت این آلاینده در هفتههای آینده وجود دارد.
ازن اگرچه در لایههای بالایی جو نقش محافظ زمین در برابر اشعه فرابنفش را برعهده دارد، اما در نزدیکی سطح زمین به یک آلاینده خطرناک تبدیل میشود. این آلاینده برخلاف ذرات معلق، مستقیماً از خودروها یا صنایع منتشر نمیشود، بلکه حاصل واکنش شیمیایی آلایندههای ناشی از ترافیک و فعالیتهای شهری در حضور نور خورشید و دمای بالاست.
به همین دلیل روزهای گرم، آفتابی و کمباد بیشترین زمینه را برای افزایش ازن فراهم میکنند. این آلاینده معمولاً از اواخر صبح افزایش مییابد، در ساعات میانی روز و بعدازظهر به اوج میرسد و با کاهش تابش خورشید در ساعات عصر و شب افت میکند.
قرار گرفتن در معرض ازن میتواند موجب تحریک چشم و گلو، سرفه، تنگی نفس، خسخس سینه، کاهش توان تنفسی و تشدید بیماریهایی مانند آسم و مشکلات قلبی ـ ریوی شود. کودکان، سالمندان، زنان باردار، بیماران قلبی و تنفسی و افرادی که ساعات زیادی را در فضای باز سپری میکنند، بیش از دیگران در معرض آسیبهای ناشی از این آلاینده قرار دارند.
شرکت کنترل کیفیت هوای تهران به شهروندان توصیه کرده در روزهای گرم و آفتابی، بهویژه در ساعات میانی روز تا بعدازظهر، از فعالیت بدنی سنگین در فضای باز خودداری کنند و زمان ورزش، پیادهروی و بازی کودکان را به ساعات ابتدایی صبح یا پس از غروب آفتاب موکول کنند. همچنین گروههای حساس در روزهایی که شاخص کیفیت هوا افزایش مییابد، باید از حضور طولانیمدت در فضای باز پرهیز کرده و وضعیت هوا را از مسیرهای رسمی بهصورت روزانه دنبال کنند.