تهران سالمند؛ ۵۰۰ سالمند تنها در هر محله پایتخت
مدیرکل سلامت شهرداری تهران میگوید ۱۳ تا ۱۴ درصد جمعیت هر محله پایتخت را سالمندان تشکیل میدهند؛ آماری که به معنای حضور هزاران سالمند در هر محله و صدها سالمند تنها و منزوی در سطح شهر است. همزمان شهرداری از تشکیل شبکههای داوطلبی و گروههای جهادی برای حمایت از سالمندان، بهویژه در شرایط بحران، خبر داده است.
تهران آرامآرام در حال تبدیل شدن به شهری سالمند است؛ شهری که در هر محله آن هزاران سالمند زندگی میکنند و بخشی از آنها، روزهای خود را در تنهایی میگذرانند. مدیرکل سلامت شهرداری تهران میگوید در هر محله پایتخت بهطور متوسط بین ۴ تا ۵ هزار سالمند ساکن هستند و حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ نفر از آنها را سالمندان تنها و منزوی تشکیل میدهند؛ افرادی که به گفته مسئولان شهری، در بحرانها بیش از هر گروه دیگری در معرض آسیب قرار دارند.
حمید صاحب، مدیرکل سلامت شهرداری تهران، در نشست خبری هفته ملی سلامت، که با حضور غلامحسین ادب، معاون سلامت روان و اجتماعی اداره کل سلامت شهرداری تهران و مرادی، معاون سلامت شهری این اداره کل برگزار شدگفت : متوسط جمعیت هر محله تهران حدود ۲۸ هزار نفر است که در قالب حدود ۸ تا ۸ هزار و ۵۰۰ خانوار زندگی میکنند. به گفته او، حدود ۱۳ تا ۱۴ درصد جمعیت هر محله را سالمندان تشکیل میدهند؛ یعنی در هر محله تهران بهطور متوسط بین ۴ هزار و ۵۰۰ تا ۵ هزار سالمند زندگی میکنند.
اما آنچه نگرانی بیشتری ایجاد میکند، وضعیت سالمندان تنهاست. صاحب گفت حدود ۱۵ درصد سالمندان هر محله را سالمندان تنها و منزوی تشکیل میدهند؛ افرادی که اغلب بهتنهایی زندگی میکنند و بخش قابل توجهی از آنها زنان سالمند هستند.
به این ترتیب، در هر محله تهران حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ سالمند تنها زندگی میکنند؛ گروهی که به گفته مسئولان شهری، در شرایط عادی و بهویژه در بحرانها نیازمند حمایت فوری و ویژهاند.
او گفت برای پاسخ به این وضعیت، شبکههای داوطلبی و گروههای جهادی سالمندان در محلات سازماندهی شدهاند و برنامههای مشابهی نیز برای مادران، کودکان و افراد دارای معلولیت در حال اجراست.
او با اشاره به طرح «خیابان با ما» گفت محور اصلی برنامههای امسال، توسعه فرهنگ تابآوری اجتماعی است؛ مفهومی که به گفته او، دیگر یک موضوع «تزئینی یا فانتزی» نیست، بلکه به ضرورتی اجتماعی برای شهروندان تهران تبدیل شده است.
صاحب به ظرفیتهای مغفول حوزه سلامت و مشارکت اجتماعی اشاره کرد و گفت سالانه حدود ۳۰ هزار مرگومیر در کشور رخ میدهد که امکان پیشگیری از آنها وجود دارد، اما اکنون تنها حدود ۱۰ هزار نفر در حوزه اهدای عضو و اقدامات مرتبط مشارکت دارند. او گفت در صورت گسترش فرهنگسازی و افزایش مشارکت مردمی، میتوان جان حدود ۲۰ هزار نفر دیگر را نجات داد.
او همچنین به پیامدهای جنگ اشاره کرد و گفت اثرات بحران تنها به حوزه نظامی محدود نمیشود و ابعاد فرهنگی، اجتماعی، انسانی و روانی آن نیز میتواند جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران گفت: پیروز میدان، جامعهای است که از تابآوری و انسجام اجتماعی بیشتری برخوردار باشد.» او تأکید کرد اگر پشتوانه اجتماعی و فرهنگی برای نیروهای خط مقدم وجود نداشته باشد، توان ایستادگی نیز تضعیف میشود و به همین دلیل، فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی در شرایط بحران «عین جهاد و رزمندگی» است.
او توضیح داد که طرح «خیابان با ما» بر آموزش مدیریت زندگی در بحران تمرکز دارد؛ آموزشی که قرار است به مردم کمک کند در شرایط دشوار، توان اداره زندگی روزمره خود را حفظ کنند.
صاحب در ادامه سخنانش گفت شهرداریها در گذشته بیشتر وظایف عمرانی و کالبدی داشتند، اما اکنون حوزه فرهنگ و اجتماع به یکی از مهمترین مأموریتهای آنها تبدیل شده است؛ زیرا به گفته او، شهرداری بیش از هر نهاد دیگری با زندگی روزمره مردم در ارتباط است و «عملاً خانه دوم مردم محسوب میشود».
او تأکید کرد هیچ نهادی بهتنهایی قادر به افزایش تابآوری اجتماعی نیست و بدون مشارکت مردم، گروههای جهادی و داوطلبان محلی، مدیریت بحران ممکن نخواهد بود.
بر همین اساس، اداره کل سلامت شهرداری تهران تلاش میکند محلات را به شبکهای از گروههای داوطلب و جهادی مجهز کند تا در شرایط بحرانی، پیش از حضور کامل نیروهای امدادی و حاکمیتی، بخشی از مداخلات اولیه انسانی، اجتماعی و روانی توسط خود مردم انجام شود.صاحب گفت: «محله سلول زنده اجتماعی است» و حیات آن به فعال بودن ظرفیتهای مردمی وابسته است.
مدیرکل سلامت شهرداری تهران در بخش دیگری از سخنانش از ظرفیت حدود ۲ هزار و ۲۰۰ مسجد تهران برای مدیریت بحران سخن گفت.
به گفته او، نزدیک به ۷۰۰ مسجد در قالب طرح «آرمان» فعالیت میکنند و به عنوان «مساجد شاخص آرمانی» شناخته میشوند؛ مساجدی که از فضا و زیرساخت مناسب برخوردارند اما اکنون قرار است بیش از گذشته به گروههای تخصصی جهادی مجهز شوند.
او گفت در این مساجد، گروههایی از پزشکان، پرستاران، دندانپزشکان، ماماها و نیروهای پیراپزشکی بهصورت سازماندهیشده فعالیت میکنند و شبکههای سلامت محلی در حال بازآرایی برای شرایط بحران هستند.
به گفته صاحب، گروههای روانشناسی و سلامت روان نیز بخش دیگری از این ساختار را تشکیل میدهند؛ زیرا در شرایط جنگ و بحران، آسیبهای روانی تشدید میشود و مردم باید بتوانند خدمات حمایتی را «در نزدیکترین سطح ممکن» دریافت کنند.
صاحب همچنین از مأموریتهای جدید اداره کل سلامت پس از آغاز جنگ سخن گفت و اعلام کرد از روزهای ابتدایی بحران، مسئولیت ارائه خدمات در اماکن اقامتی به این اداره کل واگذار شده است.
او گفت اکنون حدود ۶ هزار و ۴۰۰ نفر در ۵۳ هتل و مرکز اقامتی اسکان داده شدهاند و در این مراکز، ۱۴ نوع خدمت مختلف ارائه میشود؛ از خدمات پزشکی و روانپزشکی گرفته تا مددکاری، آموزش، ورزش، سرگرمی، مهد کودک و برنامههای مرتبط با نشاط اجتماعی.
به گفته او، سیاست اصلی شهرداری این بوده که هیچ مجموعهای بهصورت منفرد وارد میدان نشود و همه فعالیتها از مسیر گروههای جهادی و مردمی انجام گیرد؛ زیرا «در شرایط بحرانی، مهمترین عامل ارائه خدمات مؤثر، حضور مردم در لحظه و مداخلات فوری مردمی است».
مدیرکل سلامت شهرداری تهران در پایان از توسعه ایستگاههای سلامت در میادین شهری خبر داد و گفت این ایستگاهها تنها محل ارائه خدمات درمانی نیستند، بلکه وظیفه آموزش سبک زندگی، فرهنگسازی و تقویت تابآوری اجتماعی را نیز بر عهده دارند.
او گفت اکنون حدود ۱۲۰ تا ۱۳۰ ایستگاه سلامت بزرگمقیاس در میادین اصلی شهر فعالاند؛ در حالی که در روزهای ابتدایی، تنها حدود ۳۰ ایستگاه فعالیت داشتند.
همچنین حدود ۳۰۰ ایستگاه و کاروان کوچکمقیاس نیز بهصورت سیار در خیابانها و محلات تهران فعالیت میکنند.
صاحب تأکید کرد بخش عمده این اقدامات با اتکا به گروههای مردمی، نیروهای داوطلب و گروههای جهادی انجام شده و هدف نهایی آن، کاهش آسیبهای انسانی و روانی و افزایش آمادگی اجتماعی در شرایط بحران است.