تهران میان دو جنگ؛ از آوار تا پناهگاه
یک سال پس از جنگ ۱۲ روزه و سه ماه پس از حمله ۹ اسفند، پایتخت چقدر برای بحران بعدی آمادهتر شده است؟
۲۳ خرداد برای تهران تنها یک سالگرد نیست؛ یادآور آغاز جنگی است که پایتخت را برای نخستین بار پس از دههها با واقعیت حمله مستقیم، تخریب ساختمانها، آوارگی خانوادهها و ضرورت مدیریت بحران شهری روبهرو کرد. اما روایت تهران در یک سال گذشته فقط به جنگ ۱۲ روزه محدود نمیشود.
هنوز ماهها از پایان بازسازیها نگذشته بود که در ۹ اسفند، پایتخت بار دیگر حمله دیگری را تجربه کرد؛ رخدادی که بار دیگر پرسشهای قدیمی را زنده کرد: تهران در برابر جنگ چقدر آماده است؟ خسارتدیدگان به حق خود رسیدهاند؟ و مهمتر از همه، آیا شهر از تجربه نخست درس گرفته است؟
از بازسازی خانهها تا بازنگری در مفهوم ایمنی شهری
جنگ ۱۲ روزه تنها تعدادی ساختمان را تخریب نکرد؛ بلکه یکی از بزرگترین آزمونهای مدیریت شهری تهران در حوزه بازسازی، اسکان اضطراری، ارزیابی خسارت و هماهنگی میان نهادهای مختلف را رقم زد.
اکنون یک سال پس از آن رخداد و در حالی که تهران تجربه حمله دوم را نیز پشت سر گذاشته، مدیران شهری از پایان بخش عمده تعهدات خود سخن میگویند؛ تعهداتی که به گفته مسئولان، از بازسازی ساختمانهای آسیبدیده تا طراحی زیرساختهای جدید دفاع شهری را دربرمیگیرد.
مطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران، در نشست خبری امروز تشریح عملکرد مدیریت شهری پس از جنگ ۱۲ روزه تأکید میکند که شهرداری تمام مسئولیتهایی را که در آن مقطع پذیرفته بود، به سرانجام رسانده است.
او میگوید: در جنگ ۱۲ روزه شهرداری تمام تعهدات و تکالیفی را که داوطلبانه پذیرفته بود، بیکم و کاست انجام داده است. به طور مشخص تنها بازسازی یک ساختمان به سرانجام نرسیده است که در این مورد نیز مالکان با پیمانکاران به توافق نرسیدند.
به گفته او، اگرچه در برخی پروندهها اختلافنظرهایی میان مالکان و پیمانکاران وجود داشت، اما شهرداری نقش میانجی را ایفا کرده و تلاش کرده است روند بازسازی متوقف نشود.
محمدخانی توضیح میدهد: شهرداری بین مالکین و سازندگان تفاهم ایجاد کرد، صدور پروانه و تأیید نقشهها را انجام داد و مسیر بازسازی را تسهیل کرد. ساختمانهای باقیمانده از جنگ ۱۲ روزه عمدتاً اداری و متعلق به مراکز نظامی یا دستگاههای دولتی هستند و ارتباطی با شهرداری ندارند.
خسارتها چگونه ارزیابی شد؟
یکی از مهمترین مطالبات شهروندان پس از جنگ، تعیین تکلیف خسارتهای واردشده به خانهها، خودروها و لوازم زندگی بود. موضوعی که همچنان برای برخی از آسیبدیدگان به یک پرونده باز تبدیل شده است.
سخنگوی شهرداری تهران با اشاره به سازوکار تعیینشده از سوی دولت میگوید: طبق مصوبه دولت، تکلیف تأمین خسارت کاملاً مشخص است. سه دسته خسارت شامل خسارت به منزل مسکونی، اثاثیه و خودرو تعریف شده و ارزیابی هر سه بخش بر عهده شهرداری تهران قرار گرفته است.
او ادامه میدهد: شهرداری وظیفه داشت ارزیابیها را از طریق کارشناسان انجام دهد و به همین منظور سامانه ۱۸۱۱ برای ثبت درخواستها و ارزیابی خسارات پیشبینی شد.
اما در حالی که ارزیابی خسارتها بر عهده شهرداری بوده، تأمین منابع مالی برای جبران خسارتها در حوزه خودرو و اثاثیه بر عهده دولت قرار گرفته است.
محمدخانی در این باره میگوید: تأمین خسارت اثاثیه و خودرو با دولت است. طبق اعلام سخنگوی دولت، پرداخت خسارت خودروها سرعت گرفته است اما بخش زیادی از گلایههایی که در این زمینه مطرح میشود، اساساً ارتباطی با شهرداری ندارد.
هدیهای که جای خسارت ننشست
در ماههای گذشته بارها درباره مبالغ حمایتی اختصاصیافته به آسیبدیدگان جنگ بحث شده است. بسیاری از شهروندان این مبالغ را ناکافی میدانستند و معتقد بودند با چنین ارقامی نمیتوان خسارتهای سنگین را جبران کرد.
محمدخانی در این باره توضیح میدهد: ما در همکاری با شورای شهر، برای جنگ ۱۲ روزه تا سقف ۳۰۰ میلیون تومان و برای جنگ رمضان تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان کارت هدیه در نظر گرفتیم.
او تأکید میکند که این مبالغ هیچگاه قرار نبوده جایگزین خسارتهای واقعی شوند.
به گفته وی: این کارت هدیه به معنای جبران خسارت نیست. برخی رسانهها و حتی برخی شهروندان چنین برداشتی داشتند که با ۴۰۰ میلیون تومان قرار است خسارتها جبران شود، در حالی که این مبلغ صرفاً یک هدیه حمایتی بوده است.
مهمترین تغییر تهران؛ عبور از بازسازی به سمت تابآوری
شاید مهمترین تفاوت تهران امروز با تهران یک سال قبل، آغاز پروژههایی باشد که مستقیماً به حوزه پدافند غیرعامل و دفاع شهری مربوط میشوند؛ پروژههایی که پیش از وقوع جنگ کمتر در اولویت مدیریت شهری قرار داشتند.
محمدخانی در این زمینه میگوید: ما در یک سال اخیر هیچگاه ادعا نکردیم که پارکینگ-پناهگاههای متعددی ساختهایم، اما مسیر ساخت این فضاها آغاز شده است و نخستین پارکینگ-پناهگاه شهر در منطقه ۱۰ هفته آینده افتتاح خواهد شد.
او همچنین از برنامه استانداردسازی برخی فضاهای موجود برای استفاده در شرایط بحرانی خبر میدهد و معتقد است بخشی از زیرساختهای فعلی نیز میتوانند با اصلاحات لازم به پناهگاه تبدیل شوند.
تهران زیر زمین؛ روایتی تازه از دفاع شهری
سخنگوی شهرداری در این نشست با اشاره به این موضوع میگوید: برای نخستین بار طرح تفصیلی زیرزمینی با نگاه پدافند غیرعامل مورد بررسی قرار گرفته است.
به گفته او، در این طرح فضاهای امدادی، درمانی، بیمارستانی و ایمنی زیرزمینی پیشبینی شدهاند تا در صورت بروز شرایط بحرانی، شهر بتواند خدمات حیاتی خود را حفظ کند.
او تأکید میکند: موضوع دفاع شهری نیازمند تبیین دقیق برای مردم و رسانههاست و باید کارشناسان درباره مدلهای مناسب حفاظت از شهروندان در شرایط جنگی بیشتر صحبت کنند.
تهران پس از دو جنگ
یک سال پس از جنگ ۱۲ روزه و سه ماه پس از حمله ۹ اسفند، تهران دیگر همان شهری نیست که در نخستین ساعات بحران غافلگیر شد. بخش عمده ساختمانهای آسیبدیده بازسازی شدهاند، سازوکار ارزیابی خسارتها شکل گرفته و پروژههای جدیدی برای افزایش تابآوری شهر آغاز شده است. با این حال، آنچه بیش از همه اهمیت دارد نه بازسازی دیوارها، بلکه بازتعریف مفهوم ایمنی شهری است؛ تغییری که از دل دو تجربه تلخ بیرون آمده و قرار است مشخص کند پایتخت در برابر بحرانهای آینده تا چه اندازه مقاومتر از گذشته خواهد بود.