تهران در روز بدرقه؛ حملونقل، امدادرسانی و خدمات شهری چگونه مدیریت شد؟
دوشنبه ۱۵ تیر ۱۴۰۵، تهران بخش قابل توجهی از ظرفیت حملونقل، خدمات شهری، امدادی و مدیریت بحران خود را برای برگزاری مراسم تشییع و بدرقه رهبر فقید به کار گرفت. محدودیتهای گسترده ترافیکی، تغییر در بهرهبرداری شبکه مترو، استقرار هزاران نیروی امدادی و خدماتی و آمادهباش بیمارستانها، چهره متفاوتی به پایتخت داد.
از نخستین ساعات بامداد دوشنبه، رفتوآمد در بخش مرکزی و غربی تهران تحت تأثیر برگزاری مراسم قرار گرفت. مسیر اصلی تشییع از میدان امام حسین، خیابان انقلاب، میدان انقلاب، خیابان آزادی و میدان آزادی تعیین شده بود و به همین دلیل بخشی از معابر اطراف این محدوده با محدودیت تردد روبهرو شد. پلیس راهور و مجموعه مدیریت شهری از روزهای قبل از شهروندان خواسته بودند از خودروهای شخصی استفاده نکنند و برای حضور در مراسم یا انجام سفرهای درونشهری از ناوگان حملونقل عمومی استفاده کنند.
با افزایش تدریجی جمعیت، خیابانهای منتهی به مسیر اصلی نیز با تراکم بیشتری مواجه شدند. در برخی مقاطع، امکان تردد خودروها در محورهای اطراف وجود نداشت و بسیاری از مسیرها تنها برای حرکت جمعیت و خودروهای امدادی، انتظامی و خدماترسان در نظر گرفته شد.
در طول برگزاری مراسم، اطلاعیههای ترافیکی به صورت مستمر منتشر میشد و با تغییر شرایط، مسیرهای جایگزین به رانندگان معرفی میشد. همزمان نیروهای پلیس، آتشنشانی، اورژانس، مدیریت بحران و خدمات شهری در طول مسیر مستقر بودند تا در صورت بروز هرگونه حادثه یا ایجاد گرههای جمعیتی، امکان واکنش سریع وجود داشته باشد.
یکی از دغدغههای مسئولان، مدیریت حرکت جمعیت در ایستگاههای حملونقل عمومی بود. به همین دلیل علاوه بر محدودیتهای ترافیکی، بخشی از برنامهریزیها بر جلوگیری از تجمع در ورودی ایستگاههای مترو، هدایت مردم به مسیرهای جایگزین و توزیع جمعیت در طول مسیر متمرکز شد. از شهروندان خواسته شد در یک نقطه متمرکز نشوند و از تمام طول مسیر برای حضور در مراسم استفاده کنند تا فشار جمعیت در نقاط خاص کاهش یابد.
در کنار مدیریت تردد، موضوع گرمای هوا نیز از عوامل اثرگذار بر برنامهریزی دستگاههای اجرایی بود. پیشبینی افزایش دما باعث شد از روز قبل تجهیزات خنککننده، ایستگاههای آبرسانی، مهپاشها و اتاقهای سرد در بخشهای مختلف مسیر مستقر شوند تا در صورت نیاز مورد استفاده قرار گیرند. به همین دلیل نیروهای امدادی علاوه بر رسیدگی به موارد درمانی، مأموریت پیشگیری از گرمازدگی را نیز بر عهده داشتند.
وضعیت حمل و نقل عمومی در روز تشییع
از روزهای قبل، شهرداری تهران شرکتهای بهرهبردار مترو، اتوبوسرانی و تاکسیرانی برنامه ویژهای برای افزایش ظرفیت ناوگان، استقرار نیروهای عملیاتی و مدیریت جریان مسافران تدوین کرده بودند تا بخش عمده سفرهای درونشهری بدون استفاده از خودروهای شخصی انجام شود.
در میان همه بخشهای حملونقل عمومی، مترو بیشترین حجم جابهجایی را بر عهده داشت. آمار شرکت بهرهبرداری مترو تهران نشان میدهد تنها بین ساعت ۸ تا ۹ صبح، یک میلیون و ۹۷۲ هزار و ۳۲۸ سفر در شبکه مترو ثبت شد و بیش از یک میلیون و ۲۳۲ هزار مسافر جابهجا شدند. این حجم از تردد باعث شد برخی ایستگاههای واقع در مسیر اصلی مراسم به تدریج از مدار بهرهبرداری خارج شوند تا از افزایش تراکم و بروز حوادث احتمالی جلوگیری شود.
بر همین اساس، ایستگاههای امام حسین(ع)، میدان انقلاب اسلامی، تئاتر شهر، فردوسی، توحید، دروازه دولت و شادمان برای ورود و خروج مسافران بسته شدند و قطارها بدون توقف از این ایستگاهها عبور کردند. مسئولان مترو اعلام کردند این تصمیم صرفاً با هدف حفظ ایمنی مسافران و کنترل ازدحام جمعیت اتخاذ شده است و در صورت افزایش تراکم، احتمال اعمال محدودیت در ایستگاههای دیگر نیز وجود دارد.
در مقابل، از شهروندان خواسته شد از ایستگاههای جایگزین مانند مدافعان سلامت، شهید نواب صفوی، طالقانی، دانشگاه شریف، بوستان لاله و کارگر استفاده کنند و ادامه مسیر را پیاده طی کنند. همچنین پیامهای صوتی داخل ایستگاهها و اطلاعیههای لحظهای در شبکههای اطلاعرسانی مترو به صورت مستمر آخرین وضعیت ایستگاهها را اعلام میکردند.
مدیران مترو علاوه بر مدیریت تردد، مجموعهای از توصیههای ایمنی را نیز برای جلوگیری از حوادث ناشی از ازدحام منتشر کردند. ایستادن پشت خط زرد، استفاده از تمام طول سکو، خودداری از توقف مقابل درهای قطار، رعایت فاصله با لبه سکو، استفاده نکردن از پلهبرقی در صورت ازدحام و اطلاع دادن هرگونه وضعیت اضطراری به مأموران ایستگاه از مهمترین این توصیهها بود. همچنین از سالمندان، کودکان و افراد دارای محدودیت حرکتی خواسته شد حتیالامکان از آسانسورها استفاده کنند و در نقاط پرتراکم حضور نداشته باشند.
در کنار مترو، شرکت واحد اتوبوسرانی تهران نیز بخش مهمی از عملیات جابهجایی را بر عهده گرفت. مدیرعامل این شرکت اعلام کرد طی دو روز برگزاری مراسم وداع، بیش از پنج میلیون مسافر با استفاده از بیش از سه هزار و ۴۰۰ دستگاه اتوبوس جابهجا شدهاند و میانگین روزانه جابهجایی به حدود دو میلیون و ۵۰۰ هزار نفر رسیده است. بر اساس همین برنامهریزی، تمام ناوگان اتوبوسرانی نیز در آمادهباش کامل قرار گرفت تا پاسخگوی حجم بالای تقاضای سفر باشد.
ناوگان تاکسیرانی نیز با تمرکز بر مسیرهای خارج از محدوده مراسم فعالیت میکرد. ونهای تاکسیرانی در ۱۳ محور مختلف از جمله اطراف استادیوم آزادی، میدان هفتتیر، چهارراه قصر، امیرآباد، شهرری، میدان فتح، بزرگراه یادگار امام و چند نقطه دیگر مستقر شدند تا مسافران را میان پارکینگها، ایستگاههای مترو و مسیرهای منتهی به مراسم جابهجا کنند.
آماده باش نیروهای امدادی
همزمان با آغاز مراسم، شبکه امداد و درمان تهران نیز وارد وضعیت آمادهباش شد. از چند روز قبل، سازمان اورژانس کشور، اورژانس استان تهران، هلالاحمر، آتشنشانی، مدیریت بحران و بیمارستانهای پایتخت برنامه مشترکی برای پوشش درمانی و امدادی مراسم تدوین کرده بودند تا در صورت بروز هرگونه حادثه، امکان دسترسی سریع به خدمات درمانی فراهم باشد. استقرار آمبولانسها در خیابانهای فرعی، ایجاد بیمارستانهای صحرایی، استفاده از موتورلانسها، اتوبوسآمبولانسها و حتی انتقال بیماران از طریق مترو و بالگرد بخشی از این برنامه بود.
بر اساس اعلام سازمان اورژانس کشور، ۴۰۰ دستگاه آمبولانس، ۳۸ دستگاه اتوبوسآمبولانس، دهها موتورلانس و چندین بیمارستان صحرایی در نقاط مختلف مسیر مستقر شدند. علاوه بر نیروهای تهران، حدود هزار و ۵۰۰ نفر از کارکنان اورژانس استانهای دیگر نیز به پایتخت اعزام شدند و زیر نظر اورژانس تهران فعالیت کردند. همه بیمارستانهای شهر نیز در آمادهباش قرار گرفتند تا در صورت نیاز بتوانند بیماران منتقلشده از محل مراسم را پذیرش کنند.
یکی از اقدامات متفاوت استفاده از ظرفیت حملونقل ریلی برای انتقال بیماران بود. مسئولان اورژانس اعلام کردند برای نخستین بار، تعدادی از بیماران از طریق شبکه مترو به مراکز درمانی منتقل شدند. همچنین اورژانس هوایی نیز فعال بود و تعدادی از مصدومان یا بیماران با استفاده از بالگرد به بیمارستانها انتقال یافتند. به گفته مسئولان، این شیوه انتقال با هدف کاهش زمان دسترسی بیماران به مراکز درمانی و دور زدن محدودیتهای ترافیکی اجرا شد.
آمارهای منتشرشده نشان میدهد تا پایان مراسم وداع، بیش از ۱۵ هزار و ۹۸۹ خدمت پیشبیمارستانی به مراجعهکنندگان ارائه شده بود. همچنین مجموع افرادی که از خدمات حوزه سلامت در مراسم وداع و تشییع استفاده کردند به حدود ۳۳ هزار و ۸۰۰ نفر رسید. در گزارش دیگری نیز سازمان اورژانس کشور اعلام کرد بیش از ۱۴ هزار و ۴۷۰ نفر خدمات درمانی دریافت کردهاند که بخش عمده آنان سرپایی درمان شدند.
در میان مراجعهکنندگان، ۱۷۲ نفر برای ادامه درمان به بیمارستانهای تهران منتقل شدند. بر اساس اعلام اورژانس، بخش زیادی از این افراد پس از دریافت خدمات درمانی ترخیص شدند و تعدادی نیز همچنان تحت درمان قرار داشتند. همچنین دو عمل جراحی و دهها جراحی سرپایی برای بیماران منتقلشده انجام شد. هزاران نفر نیز خدماتی مانند سرمتراپی، کنترل علائم حیاتی، درمان گرمازدگی و رسیدگی به مشکلات ناشی از حضور طولانیمدت در فضای باز دریافت کردند.
اورژانس تهران همچنین اعلام کرد دو مورد احیای قلبی ریوی در محل مراسم توسط نیروهای عملیاتی انجام شده است. مسئولان تأکید کردند استقرار تیمهای امدادی در میان جمعیت باعث شد زمان رسیدن نیروهای درمانی به بیماران کاهش پیدا کند و بسیاری از خدمات بدون نیاز به انتقال افراد به بیمارستان ارائه شود.
در کنار خدمات درمانی، توصیههای بهداشتی نیز مستمر به مردم ارائه میشد. پزشکان اورژانس از شهروندان خواستند به دلیل گرمای هوا، مایعات حاوی املاح مصرف کنند، از همراه داشتن غذاهای فاسدشدنی خودداری کنند، لباس مناسب بپوشند و در صورت احساس ضعف یا علائم گرمازدگی، به نزدیکترین پایگاه امدادی مراجعه کنند. همچنین درباره حضور کودکان، سالمندان و زنان باردار در نقاط پرتراکم هشدار داده شد و از خانوادهها خواسته شد این گروهها را در مرکز ازدحام قرار ندهند.
در حوزه ایمنی، سازمان آتشنشانی تهران نیز علاوه بر مأموریتهای معمول خود، وظایف تازهای بر عهده داشت. نیروهای آتشنشانی در صدها نقطه مسیر مستقر شدند و بخشی از تجهیزات این سازمان برای خنککردن فضای مراسم و کاهش اثر گرمای هوا مورد استفاده قرار گرفت. سامانههای مهپاش، خودروهای آبرسان و تجهیزات آبپاش در بخشهایی از مسیر فعال شدند تا دمای محیط برای حاضران کاهش یابد.
سخنگوی آتشنشانی تهران از شهروندان خواست هنگام حرکت در میان جمعیت، همسو با جریان جمعیت حرکت کنند، از تغییر ناگهانی مسیر بپرهیزند و در صورت زمین خوردن افراد، مسیر را برای کمکرسانی باز نگه دارند. همچنین تأکید شد سالمندان و زنان باردار در حاشیه مسیر قرار بگیرند و در صورت احساس خستگی یا فشار جمعیت، محل را ترک کنند. بر اساس اعلام آتشنشانی، ایستگاههای این سازمان در سراسر تهران نیز همزمان در آمادهباش باقی ماندند تا خدمات روزمره شهر دچار اختلال نشود.
پاکسازی خیابانها پس از پایان مراسم
سازمان مدیریت پسماند تهران اعلام کرد عملیات پاکسازی محدوده مصلای امام خمینی که در روزهای برگزاری مراسم وداع محل تجمع جمعیت بود، شامگاه یکشنبه به پایان رسید و همزمان نیروهای خدمات شهری در مسیر اصلی تشییع مستقر شدند. به گفته مدیرعامل این سازمان، روزانه حدود هشت هزار پاکبان با استفاده از بیش از هزار و ۲۰۰ دستگاه ماشینآلات خدماتی در نقاط مختلف شهر فعالیت میکردند و علاوه بر تجهیزات مستقر در محل، هزاران مخزن جمعآوری پسماند نیز در اختیار شهروندان قرار گرفته بود.
به گفته مسئولان، حجم قابل توجهی از پسماندهای جمعآوریشده را بطریهای آب معدنی تشکیل میداد که به دلیل گرمای هوا مصرف آن افزایش یافته بود. نیروهای خدمات شهری در طول مسیر به صورت مستمر عملیات جمعآوری زباله، شستوشوی معابر و تخلیه مخازن را انجام میدادند تا با وجود تردد گسترده، معابر برای حرکت جمعیت و خودروهای امدادی باز بماند.
مدیریت بحران شهر تهران امکاناتی برای کاهش آثار گرمای هوا فراهم کرد. اتاقهای سرد با دمای حدود ۱۸ تا ۲۲ درجه سانتیگراد در طول مسیر تجهیز شدند تا افرادی که دچار گرمازدگی میشوند، پیش از انتقال احتمالی به مراکز درمانی تحت مراقبت قرار گیرند. بر اساس آخرین اعلام مسئولان، بیش از ۱۰۰ اتاق سرد در نقاط مختلف مسیر فعال بود و نیروهای اورژانس نیز در این مراکز حضور داشتند.
در کنار این امکانات، سامانههای مهپاش در بخشهای مختلف مسیر فعال شد. بخشی از این تجهیزات توسط سازمان آتشنشانی و بخشی دیگر از سوی شهرداری نصب شده بود. هدف از بهکارگیری این تجهیزات، کاهش دمای محیط در نقاط پرتردد و کمک به پیشگیری از گرمازدگی بود. همزمان موکبهای خدماترسان نیز در مسیرهای فرعی آب آشامیدنی و اقلام مورد نیاز را در اختیار مراجعهکنندگان قرار میدادند.
به گفته مدیران شهری در پایان مراسم نیز مرحله دوم عملیات خدمات شهری آغاز میشود و جمعآوری مخازن موقت، انتقال پسماندها، شستوشوی خیابانها و بازگرداندن معابر به وضعیت عادی در دستور کار قرار دارد. مسئولان مدیریت پسماند اعلام کردند نیروهای خدمات شهری تا زمان تخلیه کامل مسیرها در محل باقی خواهند ماند و پس از پایان عملیات، معابر به مناطق مربوطه تحویل داده میشود.