تهران در جستوجوی پناهگاه؛ طرح ترافیک متوقف شد، مترو رایگان ، شهر در آمادهباش کامل
صبح شنبه ۹ اسفند با آغاز حملات و شنیدهشدن صدای انفجار در تهران و چند استان، پایتخت وارد وضعیت ویژه شد. شهرداری تهران طرح ترافیک را تا اطلاع ثانوی متوقف و استفاده از مترو و اتوبوس را رایگان اعلام کرد. همزمان ساختار مدیریت بحران فعال شد و بحث استفاده از فضاهای زیرسطحی، از جمله برخی ایستگاههای عمیق مترو، بهعنوان پناهگاه اضطراری در کانون توجه قرار گرفت.
حوالی ساعت ۹ و ۳۰ دقیقه صبح شنبه، همزمان با انتشار خبر آغاز حملات و فعالشدن پدافند هوایی در آسمان تهران، صدای انفجارهایی در پایتخت و استانهایی از جمله اصفهان، قم، لرستان، کرمانشاه، البرز و آذربایجان غربی شنیده شد و فضای شهر بهسرعت تغییر کرد و حجم رفتوآمد در برخی معابر افزایش یافت و نگرانی عمومی در سطح شهر شکل گرفت.
در نخستین واکنش، شهرداری تهران اعلام کرد طرح ترافیک تا اطلاع ثانوی اجرا نخواهد شد تا محدودیتهای ترددی در شرایط خاص حذف شود و امکان جابهجایی شهروندان بدون مانع فراهم بماند. معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری نیز اعلام کرد استفاده از ناوگان اتوبوس و شبکه متروی تهران رایگان شده است و این تصمیم به دلیل شرایط ویژه تردد و افزایش رفتوآمدهای شهری اتخاذ شده است.
بر اساس اعلام رسمی، مترو تهران از ۹ اسفند تا ساعت ۲۴ خدماترسانی خواهد داشت و حرکت آخرین قطارها ساعت ۲۳ از ایستگاههای مبدا خطوط انجام میشود و ناوگان اتوبوسرانی در تمامی خطوط از جمله خطوط هفتگانه تندرو با حداکثر ظرفیت و بدون وقفه در حال جابهجایی مسافران است و محدودیتهای زوج و فرد نیز در چارچوب تصمیمهای مدیریت بحران حذف شده است.
در کنار کارکرد حملونقلی، موضوع استفاده از ظرفیتهای زیرسطحی شهر نیز مطرح شد و مسئولان شهری اعلام کردند برخی ایستگاههای عمیق مترو که در عمق ۳۰ تا ۴۰ متری زمین قرار دارند و دارای ورودیها و خروجیهای متعدد هستند، در صورت تشدید شرایط میتوانند بهعنوان فضاهای امن اضطراری مورد استفاده قرار گیرند و در سناریوهای مدیریت بحران نیز ۸۱ ایستگاه مترو بهعنوان ظرفیت بالقوه پناهگاه زیرسطحی پیشبینی شده است، هرچند تاکید شده بهرهگیری از این فضاها تنها با اطلاعرسانی رسمی و مدیریت کنترلشده انجام خواهد شد تا ازدحام خودجوش به عامل خطر تبدیل نشود.
دبیر کمیته تابآوری شهری اعلام کرد در نخستین ساعات بروز شرایط جنگی، ۲۰ اقدام فوریتی در شهر اجرا شده است و ستاد مدیریت بحران تهران با حضور نمایندگان دستگاههای مسئول فعال شده و هماهنگی برای جابهجایی مصدومان، مدیریت میدانی صحنهها و پشتیبانی لجستیکی انجام گرفته است و در محدودههای مورد اصابت، گاز، آب و برق برای جلوگیری از خسارات ثانویه قطع شده و ماشینآلات آواربرداری و نیروهای آتشنشانی و امدادی به مناطق آسیبدیده اعزام شدهاند و گزارشهای میدانی از ۲۲ منطقه شهری بهصورت متمرکز پایش شده است.
همچنین تامین سوخت خودروهای امدادی، ذخیرهسازی و توزیع ارزاق حیاتی از طریق فروشگاههای شهروند، تداوم فعالیت میادین میوه و ترهبار از ساعت ۸ تا ۱۹، فعالیت فروشگاههای شهروند تا ساعت ۱۹ و در برخی مراکز تا ساعت ۲۲، برنامهریزی برای تامین آب شرب تا ۷۲ ساعت و فراخوان نیروهای داوطلب مردمی و متخصصان فنی از جمله رانندگان ماشینآلات سنگین و تکنسینهای برق و تاسیسات در دستور کار قرار گرفته است و سازمان آتشنشانی تهران نیز در آمادهباش ۲۴ ساعته قرار دارد.
توصیه به شهروندان در شرایط جنگی
در کنار این تصمیمها، توصیههای ایمنی برای شهروندان بهطور جدی مورد تاکید قرار گرفته است و کارشناسان امدادی اعلام کردهاند در صورت شنیدن صدای انفجار یا هشدار، نخستین اقدام حفظ آرامش و پرهیز از رفتارهای هیجانی است و شهروندان باید از پنجرهها و دیوارهای بیرونی فاصله بگیرند و به اتاقهای داخلی بدون پنجره یا راهروهای مرکزی ساختمان پناه ببرند و اگر ساختمان دارای زیرزمین مستحکم و سازهای است، میتوان از آن بهعنوان فضای امنتر استفاده کرد.
توصیه شده است شهروندان از حضور در بالکن، پشتبام، آسانسور و کنار اشیای سنگین قابل سقوط مانند کتابخانهها، کمدهای بلند، لوسترها و آبگرمکنهای دیواری خودداری کنند و در صورت وقوع انفجار نزدیک، روی زمین دراز بکشند و پاها را جمع کنند و دستها را روی سر و گردن قرار دهند و دهان را کمی باز نگه دارند تا فشار ناشی از موج انفجار آسیب کمتری وارد کند و اگر در طبقات بالا هستند و فرصت دارند، به طبقات پایین یا میانی ساختمان منتقل شوند.
اگر فردی در فضای باز قرار دارد، باید در کوتاهترین زمان ممکن به یک ساختمان مستحکم وارد شود و در صورت نبود پناهگاه، روی زمین دراز بکشد و از سر و گردن محافظت کند و از دکلهای برق، مخازن سوخت، پمپبنزینها، خودروهای سنگین و شیشهها فاصله بگیرد و از تجمع در محل حادثه و مسدود کردن مسیر خودروهای امدادی خودداری کند و پس از پایان موج انفجار چند دقیقه در محل امن باقی بماند و محیط اطراف را از نظر ریزش، آتشسوزی یا نشت گاز بررسی کند و از استفاده از آسانسور و تماس با اشیای مشکوک پرهیز کند.
صبح ۹ اسفند برای تهران، روز فعال شدن همزمان چند لایه از مدیریت شهری بود؛ از حذف محدودیتهای ترددی و رایگان شدن حملونقل عمومی گرفته تا آمادهسازی ظرفیتهای زیرسطحی مانند ایستگاههای عمیق مترو و اجرای اقدامات فوریتی مدیریت بحران.
در چنین شرایطی، مترو تنها یک وسیله جابهجایی نیست، بلکه بخشی از سازوکار ایمنی شهر محسوب میشود و خانه نیز میتواند در صورت رعایت اصول، به پناهگاه تبدیل شود. معادله امروز تهران ساده اما جدی است: زیرساخت آماده است، اما ایمنی نهایی به رفتار سنجیده شهروندان گره خورده است.