تهدید، خشونت و سکوت؛ وضعیت روزنامهنگاران محیطزیست در اروپا
حملات سیستماتیک به خبرنگاران محیط زیست در مناطق مختلفی از جهان اتفاق میافتد. این گزارش درباره حملات و تهدیدها به خبرنگاران محیطزیست در اروپا است.
گزارشگران و روزنامهنگاران محیطزیست در سراسر جهان تهدید میشوند و به آنها حمله میشود. یک نهاد اطلاعرسانی در اروپا در گزارشی با عنوان «حملاتی که به گزارشگران و روزنامهنگاران محیط زیست در اروپا انجام میشود» از این حملات نوشت و آن را همزمان با روز جهانی محیط زیست منتشر کرد. این گزارش در حالی منتشر شد که دو سال پیش نیز، یونسکو در گزارشی به تهدیدهایی پرداخته بود که علیه خبرنگاران محیط زیست صورت میگیرد. در آن گزارش اعلام شد که 40 خبرنگار این حوزه در فاصله سالهای 2009 تا 2023 به قتل رسیدهاند. گزارشی که در آن بیش از 70 درصد خبرنگارانی که در آن مشارکت داشتند اعلام کردند هدف تهدید، خشونت و یا فشار قرار گرفتند.
حالا یک نهاد مستقل در اتحادیه اروپا آمار جدیدی از برخورد با گزارشگران محیط زیستی در اتحادیه اروپا و چند کشور دیگر منتشر کرده است. آماری که نشان میدهد خبرنگاران و گزارشگران محیط زیستی در سراسر جهان تا چه اندازه در معرض تهدیدهای هدفمند قرار دارند.
خبرنگاران محیطزیست، آماج حملات در اروپا
در این گزارش که ژانویه سال 2020 تا دسامبر سال 2025 هدف بررسی آن بود، در مجموع 254 حمله به گزارشگران و خبرنگاران محیط زیست ثبت شده است. هدف این حملات روزنامهنگاران و فعالان رسانهای بودند که دربارهٔ اعتراضات اقلیمی و مسائل زیستمحیطی گزارش تهیه میکردند و از حمله فیزیکی گرفته تا، دعاوی حقوقی، بازداشتهای خودسرانه و بازپرسیهای غیرمعمول را شامل میشد. ماهیت حملات علاوه بر موارد ذکر شده، تلاشهایی برای بیاعتبار کردن گزارشهای تحقیقی را نیز شامل میشود.
موضوعات گزارشها از بلایای طبیعی و جرائم زیستمحیطی گرفته تا آلودگی و تخلفات شرکتهای بزرگ را در بر میگرفت و در پی انتشار آنها روزنامهنگاران متحمل خشونت جسمی، توهین و فحاشی در فضای آنلاین و واقعی، و همچنین تهدیدهای حقوقی شدند.
شدت و نوع برخوردها نشان داد که در اتحادیه اروپا نیز گزارشگران و خبرنگاران محیط زیستی در معرض تهدیدات جدی هستند و این گزارش خواستار آن شد که در راستای منافع عمومی اروپا، حفاظت از روزنامهنگاری محیط زیست در اولویت قرار گیرد.
بیشترین جامعه هدف روزنامهنگارانی که مورد حمله قرار گرفتند، آن گروهی بودند که به پوشش اعتراضات محیط زیستی می پرداختند. (29 درصد جامعه هدف). این گروه از روزنامهنگاران با چندین خطر جدی روبرو بودند؛ از جمله بازداشت، ممانعت از تهیهٔ گزارش، حملهٔ فیزیکی و تخریب تجهیزات.
نکته جالب توجه در این گزارش، گروهی بود که خبرنگاران را بیش از همه در معرض تهدید قرار میداد، پلیس بزرگترین تهدید برای گزارشگران و خبرنگاران محیطزیستی بود و بیش از 64 درصد حملات به این گروه را از آن خود کرده است. 30 درصد از حملات نیز از سوی افراد عادی انجام شده است. روزنامهنگارانی که دربارهٔ مسائل زیستمحیطی گزارش تهیه میکنند، از طریق ابزارهای حقوقی و قضایی مورد ارعاب قرار گرفتهاند؛ از جمله بازداشت، دعاوی سوءاستفادهآمیز و تهدیدهای رسمی حقوقی.
پلیس اصلیترین عامل دعاوی و حملات حقوقی است (50 درصد)،که عمدتاً از طریق بازداشت، توقیف یا زندانی کردن این کار را انجام داده است و پس از آن شرکتها و بنگاههای اقتصادی (23 درصد) و دستگاه قضایی (16 درصد) قرار دارند. از میان 22 مورد دعاوی قضایی و اخطار حقوقی ثبتشده، شرکتها و بنگاههای اقتصادی بیشترین سهم را داشتهاند (بیش از 68 درصد).
حملات به روزنامهنگاران صرفا به گزارشهایی که در زمینه تغییر اقلیم نوشته میشود ختم نشد، این گزارش تعداد قابل توجهی حملات را که مرتبط با گزارشدهی درباره بلایای طبیعی بوده هم ثبت کرده است. از جمله این موارد میتوان به گزارشهای مربوط به زلزله (۵۸ مورد)، آلودگی (۱۰ مورد)، آتشسوزی جنگلها یا مراتع (۶ مورد)، طوفان (۶ مورد) و مواد شیمیایی سمی یا پیافایاس (۴ مورد) اشاره کرد. همچنین گزارشهایی دربارهٔ قطع غیرقانونی درختان، معدنکاوی یا آفات کشاورزی نیز روزنامهنگاران را در معرض حملات قرار داده است.
گزارشهای انتقادی درباره پیامدهای زلزله ترکیه و سوریه در سال 2023 و نحوه مواجه دولتها با این حادثه، به تنهایی 57 مورد حمله علیه گزارشگران و روزنامهنگاران محیط زیست را به خود اختصاص داده است. روزنامهنگاران به دلیل مستندسازی مناطق آسیبدیده پس از زلزله، بحران انسانی بهوجودآمده و عملیات امدادرسانی بازداشته شدند. گزارشهای انتقادی آنها نیز منجر به تهدید و حتی بازداشت آنها شده است. در ادامه چند نمونه موردی از حملات علیه روزنامهنگاران محیط زیست مرور شده است.
ترکیه: هکان توزون پس از حمله جان باخت
در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۵، هکان توزون، روزنامهنگار و فعال محیطزیست که بهخاطر گزارشهایش دربارهٔ تخریبهای زیستمحیطی و فساد محلی شناخته میشد، چند روز پس از آنکه در استانبول بهشدت مورد ضربوجرح قرار گرفت، بر اثر جراحات وارده درگذشت. توزون، سه روز قبل از مرگ، در راه بازگشت به خانه مورد حمله قرار گرفت و سه روز بعد براثر مرگ مغزی درگذشت. تحقیقات درباره علت مرگ وی همچنان در جریان است، اما گمانهزنیها میگوید که این حمله با فعالیتهای حرفهای و شخصی توزون در حوزهٔ مسائل زیستمحیطی و اکولوژیکی در ترکیه مرتبط است.
فرانسه: استفان اورل، سرقت و دستبرد از مخالفان
روزنامه لوموند و استفان اورل، روزنامهنگار تحقیقی، در فوریه سال جاری، علیه افرادی به اتهام «مانعتراشی در آزادی بیان، تجاوز به حریم خصوصی، اقدام به ورود غیرمجاز، سرقت و خسارت به اموال خصوصی» شکایت کردند. این شکایت در پی آن انجام شد که به منزل استفان به صورت سریالی در طی سالهای 2023 تا 2025 دستبرد انجام گرفت. اورل هماهنگکنندهٔ پروژهٔ «آلودگی جاودان» بود، یک تحقیق فرامرزی که نقشهٔ آلودگی پیافایاس را در سراسر اروپا تهیه کرد، و بعداً پروژهٔ «لابیگری جاودان» را راهاندازی کرد که تلاشهای صنایع برای جلوگیری از وضع مقررات سختگیرانهتر یا ممنوعیت این مواد را بررسی میکند.
دانمارک: تهدید یک نشریه
نشریه تحقیقاتی دن واچ از سوی یک دفتر حقوقی در مسکو در چند نوبت نامههای حقوقی دریافت کرد. این نامهها پس از آن ارائه شد که این نشریه در طی یک تحقیق به این جمع بندی رسید که نفتکشهایی مظنون هستند که به روسیه برای دور زدن تحریمها کمک میکنند و این امر میتواند کشورهای ساحلی اروپا را در صورت وقوع نشت نفت، در معرض فجایع زیستمحیطی پرهزینه قرار دهد. شرکتی که از این نشریه شکایت کرده بود ادعا کرد گزارش حاوی مطالب نادرستی است و خواستار ارائه توضیحات و اصلاح گزارش شد. نشریه دن واچ برخی از آنها را اعمال کرد، با این حال، از ارائهٔ مدارک درخواستی دفتر حقوقی خودداری کرد چرا که معتقد بود این کار منابع خبریاش را به خطر میاندازد.
کرواسی: حمله بخاطر گزارش زبالهها
ملیتا ورسالیکو، روزنامهنگار فکتوگراف، پس از گزارشی که دربارهٔ یک محل دفن غیرقانونی زباله در منطقهای در کرواسی نوشته بود، دو بار مورد حمله قرار گرفت. او به همراه فیلمبرداری که به محل دفن رفته بودند با فردی روبرو شدند که آنها را ابتدا تهدید و سپس به آنها حمله کرد و گوشی خبرنگار را ضبط کرد.
آلمان: حمله در فرودگاه مونیخ
در سال 2024 ماکس لودویگ، روزنامهنگار آلمانی، یک هفته پس از پوشش اعتراض فعالان «نسل آخر» در فرودگاه مونیخ، در حالی که به یک سفر شخصی میرفت توسط پلیس متوقف شد. او با وجود ارائه کارت خبرنگاری بازرسی شد و پاسپورتاش توقیف شد.