تجارت زیبایی؛ تهدیدی برای آینده پزشکی زنان
بیستودومین کنگره بینالمللی انجمن علمی متخصصین زنان و زایمان از روز سه شنبه 27 مرداد در سالن همایشهای برج میلاد تهران آغاز به کار کرد و در روز اول، موضوعاتی همچون آخرین یافتهها در زمینه سرطانشناسی زنان و چالشهای مربوط به رشته زنان و زایمان را مورد بررسی قرار داد.
برگزاری کنگره یک هفته پس از روز جهانی جمعیت و مسائلی که ایران در این زمینه با آن روبهرو است، متخصصان را بر آن داشت تا درباره وضعیت این حوزه اظهارنظر کنند. سودابه کاظمی، رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان هشدار داد: «کشور ما رو به قهقرای جمعیتی میرود. این را ما که بیشتر از همه با زاد و ولد در ارتباط هستیم درک میکنیم.»
بنابر اعلام او مسئله مهم دیگر بحث سلامت مادران است: «نمیشود از جمعیت صحبت کرد و در آن از سلامت مادران و زنان که در واقع پایه و اساس سلامت خانوادهها و کل جامعه ایران است، نگفت. یکی از گروههایی که میتوانند برای رسیدن به این سلامتی قدمهای بزرگی بردارند، متخصصان زنان هستند.»
به گفته او اینها مثل حلقههای یک زنجیر به هم وصل شدهاند و متخصصان زنان معتمدان خانوادهها هستند. بنابراین نظام سیاستگذاری و سیاستگذاران بایداز این ظرفیت بزرگ، استفاده بهینه کنند.
رئیس انجمن زنان و زایمان از شناختهنشدن درست این جایگاه و به کار نگرفتن آن انتقاد کرد: «جای خالی متخصصان زنان در نظام سیاستگذاری معاونت درمان وزارت بهداشت و معاونت درمان ستاد دانشگاههای کشور حس میشود. چیزی که چهار سال است دنبالش هستیم و هربار در هر برنامهای یادآوری میکنیم.»
به گفته او از یک سال قبل در معاونت درمان وزارت بهداشت کمیته مشورتی با حضور جمعی از همکاران و اساتید متخصص فعال است اما ساختار نظاممندی ندارد که با ستاد دانشگاههای کشور ارتباط داشته باشد.
کاظمی توضیح داد: «حلقهای که از سلامت مادران معاونت بهداشت شروع میشود همانجا قطع میشود و متاسفانه در دانشگاهها و معاونت درمان ادامه پیدا نمیکند.
نارضایتی از بدن؛ تهدید سلامت زنان
کاظمی بزرگترین دغدغه برای سلامت زنان را فشار شدید برای زیباتر شدن اجباری میداند که از طرف شرکتهای مختلف تبلیغاتی و زیبایی و شبکههای اجتماعی بر آنها وارد میشود: «امروز به شکلهای مختلف به زنان القا میشود که خوب نیستند و برای زیباتر شدن نیاز به تغییرات در ظاهر خود دارند. این مسئله سلامت زنان را نشانه رفته و آنها را به ابزاری برای تبلیغات تبدیل کرده است.»
او درباره ورود گسترده پزشکان به این عرصه هم هشدار داد: «امروز بخشی از خدمات زیبایی را پزشکان متخصص ارائه میدهند. این گروه به دلیل مشکلات اقتصادی و میل به تجارت وارد این حوزه شدهاند که در نهایت میتواند برای سلامت زنان مضر باشد.»
به باور کاظمی زیباتر شدن در ذات خود بد نیست اما باید سوالی را پرسید و آن این است که چقدر این انتخاب آگاهانه است: «خیلی کم و ما بهعنوان جامعه پزشکی این رسالت را داریم که آگاهیرسانی کنیم که چه مداخلهای ضرورت پزشکی دارد و چه مداخلهای انتخابی است. زنان باید بدانند که چه چیزی بیماری است و چه چیزی تغییر غیرضروری و ناشی از فشارهای اجتماعی.»
او ادامه میدهد: «تجارت زیبایی دارد آینده رشته پزشکی و طبابت بالینی را میبلعد. زیبایی ژنیتال که فراگیر شده و خارج از روال در کلینیکها به صورت غیرتخصصی انجام میشود، عوارض بسیار ناگواری برای زنان به دنبال دارد. متاسفانه نظارتی نیست و زنان قربانیان این فاجعهاند.»
در همین زمینه محمد رئیسزاده، رئیس سازمان نظام پزشکی ایران از عدم تعادل در ارزشگذاری خدمات گفت: «این مسئله باعث میشود یک عمل پیچیده مانند جراحی تخمدان، از نظر ریالی یکصدم یک عمل زیبایی ارزشگذاری شود، در حالی که آن عمل زیبایی گاهی حتی به سلامتی آسیب میزند. این نابرابری باید توسط حاکمیت، وزارت بهداشت و شورای عالی بیمه اصلاح شود.»
همچنین به گفته او تبلیغات خارج از شئون پزشکی، اقدامات غیرعلمی و ولنگاری در فضای مجازی، هرچند در تعداد کمی از همکاران دیده میشود، اما به شدت محکوم است و نظام پزشکی با آن برخورد خواهد کرد. کرامت و ارزش جامعه پزشکی نباید فدای منافع اقتصادی و تجاری شود، حتی اگر این تخلفات اندک باشند، برای نظام سلامت بسیار گرانقیمت است.
در ادامه نفیسه ثقفی، دبیر علمی کنگره با تایید سخنان سودابه کاظمی و اذعان بر وجود مشکلات اقتصادی گفت: «پزشکان در ممکلت ما نباید از درمانگر به آرایشگر تبدیل شوند. این برای ما درد است که کسی با تخصص زنان و زایمان برود ژل تزریق کند.»
به گفته او پزشکان به دلیل تامین درآمد بیشتر به سمت امور زیبایی میروند و این وظیفه مسئولان است که طوری برنامهریزی کنند که یک پزشک بعد از سالها تحصیل و خدمت، توان گذران امور روزمره خود را نداشته باشد و مجبور شود خدمات زیبایی ارائه دهد: «شیفتهای طولانی، درآمد کم و سختیهای شبانهروزی از زندگی متخصص زنان جدا نیست. بعد از سالها کار کردن در این حوزه هنوز هم تمام شبانهروز آماده هستم تا اگر خواستند به بیمارستان بروم.»
پزشکی زنان؛ شغلی سخت و دیربازده
یکی از مسائل مهم پزشکان زنان دوره طولانی تحصیل و دیر رسیدن به طبابت است. 14 سال از زمان آغاز رشته پزشکی زمان لازم است تا یک نفر بتواند طبابت کند و در شهر دلخواه خود در کنار خانواده اش زندگی کند.
به گفته نفیسه ثقفی، دبیر علمی کنگره تخصص زنان رزیدنتی سخت و پرچالشی دارد و بعد از آن هم طرح پزشک عمومی، طرح تخصصی و بعد از همه تازه پزشک باید از صفر شروع کند. این در حالی است که شب زندهداریها، کشیکهای سنگین، طرح خارج از مرکز و ناتوانی در مدیریت زندگی خانوادگی پزشکان را خسته و فرسوده میکند. نتیجه آن ایجاد افزایش موج ناامیدی در رشته زنان و زایمان است.
افتخارات و چالشها؛ وضعیت پزشکی زنان در ایران
رئیسزاده ضمن تبریک روز پزشک از افتخارات و چالشهای حوزه پزشکی زنان در ایران گفت: «طی چند دهه اخیر شاخص مرگومیر مادران باردار در کشور از بالای ۲۰۰ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار تولد زنده، به حدود ۱۷ تا ۲۵ مورد رسیده است؛ کاهشی که به معنای جلوگیری از مرگ حدود سه هزار مادر باردار در سال است.»
براساس اعلام رئیسزاده، ما در درمان ناباروری در دنیا رتبه سوم را داریم و در دسترسی به زایمان بهداشتی جزو 10 کشور اول هستیم.
او به دست آمدن این آمارها را از افتخارات و نتیجه تلاش مسئولان کشور و جامعه پزشکی دانست و ادامه داد: «اما در یک زمینه هنوز از بقیه دنیا عقبیم و آن حوزه رباتیک است. در بعضی از کشورهای اطراف ما بیش از 40 دستگاه رباتیک در بیمارستانها کار میکند که در کشور ما یک عدد هم نیست. باید این فناوریها را دنبال کنیم چون رقابت آینده، رقابت بین پزشکی است که با هوش مصنوعی مجهز شده و پزشکی که این ابزار را در اختیار ندارد.»
رئیس سازمان نظام پزشکی دلیل این کندی را پرداختن به حاشیههایی منازعات فرساینده، افزایش ظرفیت، کرامت اجتماعی، تعرفههای دستوری، مالیاتها و غیره میداند که باید برطرف شود تا سلامت ایران تهدید نشود.
کاظمی هم در این باره تاکید کرد: «آموزشهای ما هنوز سنتی است و نیاز به تغییر و تحول جدی دارد. حالا زمان آن رسیده که وارد دنیای تکنولوژیهای نوین و هوش مصنوعی، شویم و از قدرت آن در درمان بیماران استفاده کنیم.»
ضرورت حفظ کیفیت رشته زنان و زایمان
شاید سختترین و بیرحمترین مرز تصمیمگیری در پزشکی، در رشته زنان و زایمان رقم میخورد؛ جایی که در کسری از ثانیه، مرز میان خوشبختی و بدبختی، زندگی و مرگ، امید و عزای یک خانواده تغییر میکند. خونریزی ناگهانی، اکلامپسی، آمبولی یا دیسترس جنین، همهی این مرزها را جابجا میکنند و پزشک در آن نقطه باید تصمیمگیری کند.
رئیس زاده با بیان این مسئله اضافه کرد: «متأسفانه در نظام سلامت ایران سختی، استرس، ریسک و مسئولیت این رشته، ارزشگذاری مناسبی ندارد. ساعتی که یک جراح زنان بالای سر مادر در حال زایمان میایستد، با ساعتی که یک روند درمانی ساده انجام میشود، یکسان دیده میشود که خود یک اختلال اساسی است.»
همچنین به گفته او فرسودگی شغلی در این رشته بسیار بالا و حفظ کیفیت آن حیاتی است. اما گاهی برای جبران کمبود نیرو، کیفیت فدای کمیت میشود و ورود بدون ضابطه به این رشته، خط قرمز سلامت مردم را زیر پا میگذارد.
سزارین یا زایمان طبیعی
رئیس نظام پزشکی کشور گفت: «در بحث سزارین در برابر زایمان طبیعی، نباید سزارین را ساده انگاشت و همچنین نباید با جنگ عددی، فشار را صرفاً بر متخصصان زنان بیاوریم. عوامل فرهنگی، اقتصادی، دسترسی به زایمان بیدرد، تجربه قبلی، امکانات و زمان، همه در این تصمیمگیری نقش دارند. کاهش سزارین نیازمند نگاه سیستمی است، نه تحمیل فشار رسیدن به عدد بالاتر بر پزشک.»
در نهایت کاظمی یکی دیگر از چالشهای مهم رشته زنان را در مداخلاتی دانست که در حیطه خدمات این رشته انجام میشود: «اصلاح سبک زندگی، درمان گیاهی، درمان سنتی ناباروری و اصطلاحاتی از این دست از سوی کسانی که سررشتهای از علم پزشکی ندارند، در فضای مجازی تبلیغات گسترده دارد.»
نظارت ضعیف روی آنها باعث شده که در این میان شیادانی به منظور کسب درآمد در نظام سلامت مداخله کنند و به جامعه آسیب بزنند.» از نظر رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان این مسئله کم اهمیتی نیست و بهطور مستقیم با سلامت زنان و مادران آینده ارتباط دارد و نباید مرز میان تجارت و درمان کمرنگ شود.