تابستان مرگبار اروپا؛ تغییر اقلیم چگونه گرما را به قاتل خاموش تبدیل می‌کند؟
تابستان ۲۰۲۶ بار دیگر نشان داد که تغییر اقلیم دیگر صرفاً مسئله‌ای زیست‌محیطی یا پیش‌بینی مربوط به آینده نیست؛ گرمایش زمین اکنون به تهدیدی جدی برای سلامت عمومی تبدیل شده است.
به گزارش آتیه‌آنلاین، برآورد تازه پژوهشگران نشان می‌دهد در تابستان امسال بیش از ۵۰ هزار مرگ مرتبط با گرما در شهرهای بررسی‌شده اروپا رخ داده و حدود دوسوم این مرگ‌ها با تغییر اقلیم ناشی از فعالیت انسان ارتباط داشته است. این آمار بار دیگر توجه‌ها را به پیامدهای انسانی افزایش دمای زمین جلب می‌کند.
گرمای شدید؛ فراتر از شکستن رکوردهای دما
بر اساس پژوهشی که محققان کالج امپریال لندن و دانشکده بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن انجام داده‌اند، در تابستان امسال حدود ۵۰ هزار و ۳۹۱ مرگ مرتبط با گرما در ۸۵۴ منطقه شهری از ۳۰ کشور اروپایی برآورد شده است. از این میان، حدود ۳۲ هزار و ۶۱۹ مورد به تغییر اقلیم ناشی از فعالیت انسان نسبت داده شده است.
این پژوهش برآوردهای مربوط به ماه‌های ژوئن تا اوت را بررسی کرده و شهرهای مورد مطالعه حدود ۴۰ درصد جمعیت کشورهای تحت پوشش را در بر می‌گیرند؛ بنابراین، ارقام اعلام‌شده برآوردهای آماری‌اند و نباید آنها را شمارش قطعی همه قربانیان گرما در اروپا دانست. با این حال، بزرگی این ارقام از افزایش خطر ناشی از موج‌های گرما حکایت دارد.
شدت گرما در همه مناطق یکسان نبود. اروپای غربی گرم‌ترین تابستان ثبت‌شده خود را تجربه کرد و میانگین دما در این منطقه حدود ۲.۹ درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین دوره مرجع ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۰ بود. در موج گرمای شدید بین ۱۷ ژوئن تا اول ژوئیه نیز دما به‌طور قابل‌توجهی از حد معمول فراتر رفت؛ دوره‌ای که نزدیک به یک‌سوم مرگ‌های برآوردشده تابستان در آن رخ داد.
تغییر اقلیم چگونه مرگ‌ومیر ناشی از گرما را افزایش می‌دهد؟
افزایش دمای متوسط زمین به معنای بیشتر شدن احتمال وقوع موج‌های گرمای شدید و طولانی است. در چنین شرایطی، بدن برای حفظ دمای طبیعی خود تحت فشار قرار می‌گیرد و خطر کم‌آبی، فرسودگی گرمایی و گرمازدگی افزایش می‌یابد. سالمندان، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای، کودکان و کسانی که در فضای باز کار می‌کنند، از جمله گروه‌هایی هستند که بیشتر در معرض آسیب قرار دارند.
نکته کلیدی پژوهش جدید این است که دانشمندان صرفاً هم‌زمانی گرما و مرگ‌ومیر را بررسی نکرده‌اند؛ آنها با استفاده از مدل‌های اقلیمی و رابطه دما با مرگ‌ومیر، وضعیت واقعی را با سناریویی فرضی مقایسه کرده‌اند که در آن گرمایش ناشی از فعالیت انسان وجود نداشت. این روش امکان برآورد سهم تغییر اقلیم در افزایش مرگ‌ومیر را فراهم می‌کند، هرچند نتیجه آن یک برآورد علمی است، نه تعیین علت مرگ تک‌تک افراد.
مقابله با گرما به سیاست‌های اقلیمی و شهری نیاز دارد
تجربه اروپا نشان می‌دهد مقابله با موج گرما فقط با هشدارهای هواشناسی ممکن نیست. برنامه‌های هشدار سریع، دسترسی به فضاهای خنک، طراحی شهری سازگار با گرما، افزایش پوشش گیاهی و حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر می‌توانند خطرات فوری را کاهش دهند. در بلندمدت نیز کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای برای مهار روند گرمایش اهمیت اساسی دارد.
افزایش مرگ‌ومیر مرتبط با گرما یادآوری می‌کند که تغییر اقلیم تنها به ذوب یخ‌ها، خشکسالی یا آتش‌سوزی جنگل‌ها محدود نمی‌شود؛ این پدیده مستقیماً با سلامت و جان انسان‌ها ارتباط دارد. هرچه موج‌های گرما شدیدتر شوند، آمادگی نظام‌های سلامت و شهرها برای حفاظت از مردم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.