سازمان جهانی بهداشت هشدار داد: موارد جدید سرطان تا ۲۰۵۰ تقریبا دو برابر خواهد شد
سرطان سالانه جان بیش از ۲۶ هزار نفر را در جهان میگیرد و دومین عامل مرگ و میر است. سازمان جهانی بهداشت هشدار داده که بدون اقدام فوری، موارد جدید سرطان تا ۲۰۵۰ به ۳۵ میلیون نفر خواهد رسید.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) با انتشار گزارشی هشدار داد که میلیونها نفر در سراسر جهان با پیامدهای جسمی، روحی و مالی سرطان دستوپنجه نرم میکنند؛ بیماری که روزانه بیش از ۲۶ هزار نفر را به کام مرگ میکشاند. با تخمین ۲۰.۶ میلیون مورد جدید و نزدیک به ۱۰ میلیون مرگ سالانه، سرطان پس از بیماریهای قلبی-عروقی، دومین عامل مرگومیر در جهان باقی است.
معکوسکردن این روند نیازمند تغییر بنیادین به سمت رویکردی مردممحور است که به نیازهای بهداشتی و تجربیات زیستی افراد و جوامع آسیبدیده پاسخ دهد. پیشبینی میشود بدون اقدام فوری، موارد سالانه سرطان تا سال ۲۰۵۰ به نزدیک ۳۵ میلیون نفر افزایش یابد.
این گزارش جهانی درباره سرطان در سال ۲۰۲۶ با همراهی آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) تهیه شده است. این گزارش تحلیل جامعی از پیشرفت در حوزههای کلیدی مانند تعهد سیاسی، پیشگیری از سرطان (بهویژه از طریق کنترل دخانیات و برنامههای واکسیناسیون) و سرمایهگذاری در درمان ارائه میدهد.
از طرف دیگر، گزارش جدید سازمان جهانی بهداشت، همچنین نابرابریهای پایدار و رو به رشد در دسترسی به پیشگیری، تشخیص، درمان و مراقبت حمایتی را آشکار میسازد که میلیونها نفر را بدون خدمات مورد نیازشان رها کرده است. تحلیل این گزارش نشان میدهد در حالی که ۸۷ درصد از زنان مبتلا به سرطان پستان در کشورهای پردرآمد، پنج سال پس از تشخیص زنده میمانند، این رقم در کشورهای کمدرآمد تنها حدود ۴۲ درصد است. در حال حاضر، کمتر از یکسوم کشورها مراقبت از سرطان را در بستههای پوشش همگانی سلامت خود قرار دادهاند.
دکتر «تدروس آدهانوم گبریسوس»، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت در اینباره گفت: «سرطان یک بیماری عمیقا شخصی است که تقریبا همه ما را تحت تاثیر قرار میدهد. اما این که آیا یک فرد از سرطان جان سالم به در میبرد، هرگز نباید به محل تولد یا درآمد او بستگی داشته باشد. نابرابریهای مستند در این گزارش اجتنابناپذیر نیستند؛ آنها نتیجه انتخابها هستند و میتوانند با اقدام قویتر و متحدتر معکوس شوند.»
اکثر مردم در مقطعی از زندگی خود تحت تاثیر سرطان قرار میگیرند، چه از طریق ابتلای خودشان یا ابتلای یکی از اعضای نزدیک خانواده. فراتر از تاثیرات بهداشتی، سرطان همچنان یکی از ویرانکنندهترین چالشهای مالی و اجتماعی است که یک خانوار میتواند با آن مواجه شود. نخستین نظرسنجی سازمان جهانی بهداشت از افراد مبتلا به سرطان نشان داد که حداقل ۴۵ درصد از آنها مشکلات مالی را تجربه میکنند، بیش از نیمی از آنها از چالشهای سلامت روان گزارش میدهند و تقریبا همه مراقبان از فشارهای ناشی از خدمات بدون دستمزد و انزوای اجتماعی سخن میگویند.
نرخ سرطان در مناطق مختلف جهان
بار سرطان در مناطق مختلف جهان بهطور چشمگیری متفاوت است. در سال ۲۰۲۴، آسیا با بیش از نیمی از کل موارد سرطان (۵۰.۷ درصد) و مرگومیر ناشی از آن (۵۶.۵ درصد)، بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است که منعکسکننده جمعیت زیاد این قاره است. اروپا بار نامتناسبی را تحمل میکند و با وجود تنها حدود ۹ درصد از جمعیت جهان، ۲۱ درصد از موارد و ۲۰ درصد از مرگهای جهانی ناشی از سرطان را به خود اختصاص داده است. در مقابل، بسیاری از کشورهای آفریقا و بخشهایی از آسیا با موارد کمتر اما مرگومیر بهطور نامتناسب بالایی مواجه هستند.
سرطان ریه همچنان عامل اصلی مرگ و میر ناشی از سرطان در سطح جهان است. سرطانهای ریه، پروستات و روده بزرگ از شایعترین سرطانها در مردان هستند، در حالی که سرطانهای پستان، ریه و روده بزرگ سهم قابلتوجهی از بار بیماری را در میان زنان به خود اختصاص میدهند.
نزدیک به چهار مورد از هر ده مورد سرطان در جهان با عوامل خطر قابلپیشگیری مرتبط است؛ بهویژه عفونتهایی مانند ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، هپاتیت B و C و باکتری هلیکوباکتر پیلوری، مصرف الکل، دخانیات، شاخص توده بدنی بالا و کمتحرکی. این موضوع نقش حیاتی پیشگیری را برجسته میکند.
دکتر «الیزابت وایدرپاس»، مدیر آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان میگوید: «اگرچه در برخی از کشورهایی که سیاستهای پیشگیرانه را اجرا کردهاند، شاهد کاهش نرخ برخی سرطانها هستیم، اما پیشرفت بسیار کند بوده است. مشخصات سرطان در حال تغییر است و بهطور فزایندهای تحت تاثیر نرخهای رو به رشد چاقی، کمتحرکی، رژیمهای غذایی ناسالم و آلودگی هوا قرار دارد. پیشگیری از سرطان باید یک اولویت سیاسی باقی بماند.»
پیشرفتهای بزرگ و شکافهای پایدار
گزارش سازمان جهانی بهداشت به پیشرفتهای قابلتوجهی در حوزههای کلیدی سیاستی اشاره میکند. مصرف دخانیات از سال ۲۰۱۰ تاکنون ۲۷ درصد کاهش یافته که به کاهش موارد و مرگومیر سرطان ریه در برخی مناطق کمک کرده است. سرطانهای مرتبط با عفونت هم به لطف گسترش پوشش واکسیناسیون، بهبود آب، بهداشت و کنترل عفونت در حال کاهش هستند.
تعهد سیاسی نیز تقویت شده است و ۸۲ درصد از کشورها هماکنون دارای برنامههای ملی کنترل سرطان هستند؛ آماری که در سال 2010 ۵۰ درصد بود. در کشورهای پردرآمد، برنامههای تشخیص زودهنگام بیشتر موارد سرطانهای پستان را شناسایی میکنند و ۷۴ درصد از زنان برای سرطان دهانه رحم غربالگری شدهاند. نوآوری علمی هم شتاب گرفته است. آزمایشهای بالینی ثبتشده بین سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۱ با نرخ سالانه ۷.۳ درصد افزایش یافته است.
با این حال، این پیشرفتها با سرعت مورد نیاز به اقدامات نجاتبخش تبدیل نمیشوند. داروهای ضروری سرطان همچنان برای بسیاری دور از دسترس هستند. دسترسی به ۲۰ داروی اولویتدار سرطان در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط پایین بین ۹ تا ۵۴ درصد است، در حالی که این رقم در کشورهای پردرآمد بین ۶۸ تا ۹۴ درصد است. پیامدهای این شکافها بهشدت توسط افراد مبتلا به سرطان و خانوادههایشان احساس میشود.
«کلاریسا شیلسترا»، یکی از بازماندگان سرطان دوران کودکی و سرپرست نظرسنجی سازمان بهداشت جهانی، گفت: «سرطان فقط یک تشخیص پزشکی نیست، بلکه عمیقا و به طور نامحدود بر هر جنبهای از زندگی فرد و خانوادهاش تاثیر میگذارد. ما از سیاستگذاران میخواهیم که به طور معناداری با افراد مبتلا به سرطان تعامل داشته باشند. با بیان تجربیات زیسته خود، میتوانیم راهکارهای عادلانهتر و موثرتری را برای حفاظت و ارتقای زندگی و رفاه نسلهای آینده ارائه دهیم.»
حرکت به سوی یک برنامه کنترل سرطان مردممحور
گزارش سازمان جهانی بهداشت فرصت مهمی را برای قرار دادن افراد مبتلا به سرطان در مرکز تلاشهای کنترل سرطان فراهم میکند. این گزارش از دولتها، سازمانهای بینالمللی، جامعه مدنی، موسسات دانشگاهی، بخش خصوصی و سازمان جهانی بهداشت میخواهد تا برای ارائه رویکردی مردممحور و جامع برای مراقبت از افراد و خانوادههای مبتلا به سرطان همکاری کنند.
در راستای تحقق این چشمانداز، این گزارش هفت توصیه کلیدی و سه تغییر راهبردی را ترسیم کرده است که باید در همه کشورها و جوامع اجرا شوند:
ظرفیتهای بهتر: ادغام کنترل سرطان در پوشش همگانی سلامت و سرمایهگذاری در سرمایه انسانی برای پیشگیری و کنترل سرطان.
حفاظتهای بهتر: قرار دادن افراد با تجربه زیسته در مرکز نظامهای سرطان و در عین حال تقویت حمایت اجتماعی.
ارزش بهتر: همراستایی پژوهش و نوآوری با نیازهای بهداشت عمومی و تضمین دسترسی عادلانه به پیشرفتهای مبتنی بر ارزش در مراقبت.
انتخابها و اقدامات امروز، بار سرطانی را شکل میدهد که نسلهای آینده متحمل خواهند شد. کشورها با اتخاذ رویکردی مردممحور، سرمایهگذاریهای راهبردی و پایدار و حفظ تعهدی تزلزلناپذیر به عدالت، میتوانند بار سرطان را کاهش دهند و نتایج را برای همه، در هر کجا که هستند، بهبود بخشند.
منبع: WHO