استانداردهای قدیمی، جادههای مرگبار
پژوهش تازه مجلس درباره استانداردهای ایمنی خودرو نشان میدهد ایران همچنان با معیارهایی متعلق به بیش از یک دهه قبل خودرو تولید میکند؛ در حالی که سالانه بیش از ۲۰ هزار نفر در تصادفات جان میبازند و هزینه این سوانح به حدود ۷ درصد تولید ناخالص ملی میرسد.
گزارش مرکز پژوهش های مجلس با عنوان «مطالعه استانداردهای اجباری ایمنی خودرو در کشورهای منتخب» که در قالب مجموعه مطالعات بهبود ایمنی خودروهای سواری منتشر شده، تصویر نگرانکنندهای از فاصله استانداردهای داخلی با معیارهای جهانی ارائه میدهد و نشان میدهد که ضعف در استانداردهای ایمنی، یکی از عوامل مؤثر در بالا بودن تلفات جادهای در کشور است.
بر اساس این پژوهش، حوادث رانندگی در ایران حدود ۶.۵ درصد از کل مرگومیرها را به خود اختصاص داده و سومین عامل مرگ در کشور محسوب میشود. تنها در یک سال، بیش از ۲۰ هزار نفر در تصادفات جان خود را از دست دادهاند و صدها هزار نفر نیز مصدوم شدهاند. پیامد اقتصادی این وضعیت نیز قابل توجه است؛ بهطوری که مجموع خسارات ناشی از تصادفات، معادل حدود ۷ درصد تولید ناخالص ملی برآورد شده است.این گزارش با بررسی استانداردهای ایمنی در کشورهای اروپا، آمریکا، چین، ژاپن، کره جنوبی، استرالیا و هند، تلاش کرده جایگاه ایران را در این مقایسه مشخص کند. در این کشورها، استانداردهای ایمنی خودرو بهصورت مرحلهای توسعه یافته و به مرور اجباری شدهاند تا حداقل سطح حفاظت از سرنشینان و عابران تضمین شود.
در ایران نیز اجرای استانداردهای ایمنی در قالب برنامههای ۵۲گانه، ۶۳گانه و سپس ۸۵گانه برنامهریزی شده و قرار بوده از ابتدای سال ۱۴۰۳ اجرای کامل این استانداردها محقق شود. با این حال، یافتههای پژوهش نشان میدهد استانداردهای اجباری مربوط به ایمنی تصادف در ایران همچنان ناکافی و قدیمی است و عمدتاً به حدود سال ۲۰۰۹ بازمیگردد.بر اساس این مقایسه، در حالی که کشورهای پیشرو استانداردهای متنوعی برای انواع تصادفها اجرا میکنند، در ایران تنها بخشی از استانداردهای اصلی در مجموعه استانداردهای ۸۵گانه لحاظ شده و برخی از مهمترین آزمونها اساساً وجود ندارند. از جمله این موارد میتوان به استاندارد برخورد کامل از جلو، برخورد جانبی با ستون، ایمنی عابر پیاده و ایمنی سیستمهای الکتریکی در خودروهای برقی اشاره کرد که در استانداردهای داخلی پیشبینی نشدهاند.
در این گزارش توضیح داده شده که استانداردهای ایمنی تصادف در جهان عموماً در چهار حوزه اصلی تعریف میشوند: ایمنی در برخورد از جلو، ایمنی در برخورد جانبی، ایمنی عابران پیاده و ایمنی خودرو در واژگونی. این آزمونها با استفاده از آدمکهای شبیهساز بدن انسان انجام میشود و نیروهای وارد بر بخشهای حیاتی بدن اندازهگیری میشود تا مشخص شود خودرو تا چه اندازه از سرنشینان محافظت میکند.نتایج مطالعات نشان میدهد حتی اجرای همین استانداردهای پایه نیز میتواند تأثیر قابل توجهی در کاهش تلفات داشته باشد؛ بهگونهای که اعمال استانداردهای برخورد از جلو و جانبی هر کدام حدود ۶ درصد از تلفات سوانح رانندگی را کاهش میدهد.
با این حال، گزارش تأکید میکند که استانداردهای اجباری تنها حداقل سطح ایمنی را تضمین میکنند و در بسیاری از موارد نمیتوانند بهتنهایی جان سرنشینان را در تصادفات شدید حفظ کنند. در کشورهای دارای بازار رقابتی، معیار واقعی ایمنی خودروها امتیاز آنها در آزمونهای اختیاری مانند NCAP است؛ آزمونهایی که در ایران اساساً وجود ندارند. در بخش دیگری از این پژوهش، نبود استاندارد مستقل برای برخورد کامل از جلو در ایران به عنوان یکی از دلایل اصلی پایین بودن سطح ایمنی خودروهای داخلی مطرح شده است؛ در حالی که این آزمون یکی از مهمترین معیارهای ایمنی در جهان به شمار میرود.
پژوهشگران در جمعبندی این گزارش پیشنهاد دادهاند برای ارتقای ایمنی خودروها، ایجاد مراکز آزمون تصادف در داخل کشور در دستور کار قرار گیرد تا امکان انجام تستهای واقعی و مستقل فراهم شود. همچنین بازنگری در استانداردهای ۸۵گانه و همگامسازی آنها با استانداردهای پیشرفته جهانی، به عنوان یکی از مهمترین اقدامات سیاستی توصیه شده است.این گزارش در نهایت نشان میدهد شکاف میان استانداردهای ایمنی خودرو در ایران و کشورهای پیشرو، تنها یک اختلاف فنی نیست، بلکه مسئلهای است که مستقیماً با جان هزاران شهروند و هزینههای سنگین اقتصادی گره خورده و بدون اصلاح جدی استانداردها، چشمانداز کاهش تلفات جادهای چندان روشن نخواهد بود.