فشار بر دانشجویان به جای گشایش در شرایط جنگ

فعالان دانشجویی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی در روزهای گذشته از لغو اسکان صدها دانشجوی تحصیلات تکمیلی در دانشگاه تهران به دلیل افزایش سنوات تحصیلی خبر داده‌اند. دانشگاه به آن‌ها اعلام کرده که دانشجویان ترم ششمی کارشناسی ارشد و دانشجویان فاقد سنوات قانونی دکتری از ابتدای مهرماه حق استفاده از خوابگاه را ندارند. آن‌ها می‌گویند دانشگاه تهران حق اسکان نزدیک به هزار دانشجو را در خوابگاه‌ها در شرایطی لغو کرده که این دانشجویان به دلیل شرایط جنگ موفق نشدند تحصیلات خود را به اتمام برسانند.

در فصل تابستان که کلاسی در دانشگاه‌ها برگزار نمی‌شود و در نبودن دانشجویان، مدیران دانشگاه‌های کشور درباره وضعیت تحصیلی و صنفی آن‌ها تصمیم‌ می‌گیرند. این تصمیمات گاهی سرنوشت دانشجویان را تغییر می‌دهد؛ به ویژه اگر در ارتباط با حق برخورداری از خوابگاه، غذای دانشجویی و سنوات تحصیلی باشد. 

در ماه‌های اخیر پس از جنگ سی‌ونه روزه و با تعطیلی دانشگاه‌ها در ایام جنگ و پس از آن، شدت این تصمیمات بیشتر شد و دانشجویان در فضای مجازی هر روز منتظر تصمیمات جدیدی در وزارت علوم و دانشگاه‌های خود هستند؛ آن هم در شرایطی که چندماه قطعی اینترنت، فشارهای مالی، تعطیل شدن کلاس‌ها و برخوردهای انضباطی با برخی دانشجویان، نوعی تعلیق در فرآیند تحصیل عموم دانشجویان ایجاد کرده است.  

سجاد بهرامی پاکرو، فعال صنفی و دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران در توضیح وضعیت اسکان دانشجویان تحصیلات تکمیلی می‌گوید: «در شرایط سخت مالی دانشجویان و در زمانی که بسیاری از ما دانشجویان تحصیلات تکمیلی به دلیل مشکل دسترسی به منابع در زمان قطع اینترنت و عدم برگزاری کلاس‌ها و فقدان ارتباط با اساتید مشکل داشتیم، اغلب دانشجویانی که قرار بود درس خود را پنج ترمه تمام کنند، ناچار شش ترمه شدند. در چنین احوالی مسئولان دانشگاه تهران دستور لغو اسکان دانشجویان خوابگاهی مقطع ارشد و دکتری را صادر کردند». به گفته او دانشگاه تهران برخلاف مشی وزارت علوم، سخت‌گیری بیش از حدی را به بهانه‌های مختلف بر دانشجویان وارد می‌کند.  

این فعال دانشجویی در ادامه با اشاره به زمینه‌های قبلی اقدام دانشگاه، توضیح می‌دهد: «در سال‌های اخیر جمعیت دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه تهران بیش از دانشجویان دوره کارشناسی شده و اگر در رسانه‌ای بحث احتمال لغو اسکان هزار دانشجوی این دانشگاه به دلیل گذشتن سنوات از پنج ترم مطرح شود، نباید تعجب کرد.» به گفته او تا پیش از سال ۱۳۹۶ سنوات مجاز برای دانشجویان کارشناسی تا ۱۰ ترم و دانشجویان کارشناسی ارشد تا ۶ ترم بوده که رفته‌رفته به ۹ ترم و ۵ ترم کاهش پیدا کرد.» 

یکی از اعضای شورای صنفی دانشگاه تهران هم که به خاطر نگرانی از برخورد دانشگاه با او و سایر فعالان صنفی، از آوردن نام خود خودداری کرده توضیح می‌دهد: «به ما از سوی دانشگاه اعلام شده که دانشجویان ترم ششمی کارشناسی ارشد و دانشجویان فاقد سنوات قانونی دکتری از ابتدای مهرماه حق استفاده از خوابگاه را ندارند. اینکه تعداد این افراد چقدر است را ما نیز در مجموعه شورای صنفی نمی‌دانیم، زیرا تعلیق وضعیت دانشگاه، عملاً امکان پیگیری کتبی را از اغلب اعضای رسمی شوراهای صنفی سلب کرده است.» 

به گفته این عضو شورای صنفی دانشگاه تهران حتی این توضیح داده نشده که دقیقاً کدام دانشجویان مشمول پایان سنوات رفاهی محسوب می‌شوند و در دستور دانشگاه تنها کلیاتی مطرح شده است. سال گذشته همین مشکل را دانشجویان دوره کارشناسی در ترم نهم و دهم داشتند و امروز لغو حق اسکان خوابگاهی، برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی به وجود آمده است: «با معاونت دانشجویی دانشگاه وارد مذاکره شدیم و چون دوره شورای صنفی تمام شده و انتخابات آن به دلیل شرایط فعلی برگزار نشده، امکان پیگیری‌های مکتوب در این حوزه در سطح دانشگاه و وزارتخانه عملاً برای رسیدن به مطالبات سلب شده است.» آن‌ها فعلاً تلاش می‌کنند مذاکرات را به صورت غیررسمی پیش ببرند. تا به حال مدیران دانشگاه کمبود بودجه و فقدان منابع مالی را بهانه اجرای سیاست‌هایی از این دست (در کنار اقدام به طرح جدید تغذیه دانشجویی) می‌دانند اما دانشجویان چنین بهانه‌هایی را نمی‌پذیرند: «دانشگاه از ما می‌خواهد به دلایل اقتصادی با مشکلات کنار بیاییم، ولی در مقابل دانشجویان به مدیران دانشگاه می‌گویند که این آن‌ها هستند که باید با مشکلات متعدد دانشجویان گرفتار در این وضعیت، کنار بیایند.»

این اتفاقات در شرایطی است که به گفته مسئولان دانشگاه تهران هنوز بخشنامه مکتوبی درباره این سیاست صادر نشده است. محمدعلی دادگسترنیا، مدیرکل روابط عمومی وزارت علوم در پاسخ به سوالات آتیه‌آنلاین درباره چرایی اجرای این سیاست‌ها گفت: «دانشگاه‌ها در زمینه پاسخگویی نسبت به این سیاست‌ها استقلال دارند و در زمینه اجرای دستورات اخیر، روابط عمومی و مدیران خود دانشگاه تهران باید پاسخگو باشند.» 

حسین گلدانساز، معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه تهران رفتیم هم در پاسخ به اینکه چرا چنین سیاستی در شرایط کنونی کشور اجرا شده ضمن اعلام بی‌اطلاعی از تعداد دانشجویان مشمول دستور لغو اسکان، ادعا کرد که به‌زودی دانشگاه تهران در این زمینه بیانیه‌ای صادر خواهد کرد. او در ادامه تاکید کرد: «هنوز هیچ بخشنامه مکتوبی در جهت اجرای این سیاست از طرف دانشگاه تهران صادر نشده و ما نیز در این زمینه اظهارنظر خبری نخواهیم کرد.»

نگرانی از ترک تحصیل دانشجویان به دلیل حذف امکانات رفاهی

جنگ و وقایع دی‌ماه سال گذشته و التهابات اقتصادی و سیاسی در کشور، کار را برای مطالبه‌گری صنفی برای دانشجویان بسیار دشوار کرد. اما آن‌ها مدت‌هاست که فرآیند پولی‌سازی آموزش و حذف امکانات رفاهی را می‌بینند. سجاد بهرامی به قیمت غذای دانشجویی، امکانات رفاهی خوابگاه، سلب حق دانشجوی شبانه از داشتن خوابگاه اشاره می‌کند و می‌گوید: «به‌جای دانشجوی شبانه (و حتی روزانه)، دانشجویان پردیس خودگردان (شهریه پرداز) جذب شده است.» 

این دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه تهران بر این باور است که با ریاست جدید دانشگاه تهران، فشار بر دانشجویان و حذف رفاهیات شدت گرفته است: «از اولین اقدامات دکتر امید در قامت ریاست دانشگاه تهران، همین موضوع حذف حق اسکان در خوابگاه برای دانشجویان ترم شش کارشناسی ارشد بود که قبل از وقایع دی‌ماه ۱۴۰۴، طی پنج مرتبه اعتراضات دانشجویی نسبت به اجرای آن عقب‌نشینی شد؛ اما پس از جنگ اخیر و در هفته‌های اخیر، مجددا این اقدام از سوی مدیریت دانشگاه از سر گرفته شد؛ مدیرانی که گویا خود را از هر قانون و بخشنامه بالادستی مستثنی می‌بینند.»  

یکی از انتقادات این فعال دانشجویی این است که دانشگاه تهران از ابتدا به دانشجویان نمی‌گوید قرار است در ترم ششم و در اوج تکاپوی دانشجویان برای تمام کردن پایان‌نامه، از خوابگاه محروم شوند: «تصمیمات ناگهانی دانشگاه عملاً امکان پیش‌بینی و آمادگی قبلی برای دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری را از بین برد؛ اما این روند پس از جنگ بنابر اظهارات دکتر گلدانساز در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا اکنون متوقف شده و نظر مدیران دانشگاه دوباره به تنظیمات کارخانه بازگشته است. پیش از حوادث دی‌ماه سال قبل، دانشگاه به علت فشار ناشی از ۵ تجمع دانشجویی، به نسبت به خواسته دانشجویان تسلیم شد. البته پیش از آن در اردیبهشت ماه همان سال پس از قتل یکی از دانشجویان (امیرحسین خالقی) در جریان حادثه تلخ زورگیری، شورای صنفی کوی دانشگاه تهران پس از ۵ سال تشکیل شده بود. در نهایت دانشجویان بالاخره توانستند حق خود درباره استفاده از امکانات آموزشی و رفاهی در ترم ششم را در سال گذشته بدست آورند؛ اما این روند پس از جنگ اکنون متوقف شده و نظر مدیران دانشگاه دوباره به تنظیمات کارخانه بازگشته است.» 

او با اشاره به همزمانی این سیاست مدیران برخی دانشگاه‌های تهران و خود مجموعه دانشگاه تهران با «طرح نوین تغذیه دانشجویی» و فشاری که این طرح بر دوش دانشجویان خوابگاه‌ها و کم‌درآمد می‌گذارد، توضیح می‌دهد: «در سال گذشته نیز برخی دانشجویان ترم ششمی فوق لیسانس را داشتیم که درس را تمام نکرده بودند. شورای صنفی دانشگاه تهران با فشارهای خود در آن زمان توانست برای دانشجویانی که در ترم هفت کارشناسی ارشد درس را تمام می‌کردند، حداقلی از امکانات خوابگاهی را بگیرد. امسال اما به بهانه‌های مختلف دانشگاه، امتیازات سال گذشته را سلب کردند.»

این فعال دانشجویی با یادآوری اینکه دانشگاه در سال گذشته با تلاش بسیار و چانه‌زنی مطالباتی مثل «حذف ترم بدون احتساب در سنوات رفاهی» را برای دانشجویان انجام شد، خاطرنشان می‌کند: «دانشگاه‌های سطح یک از خودمختاری بسیاری زیادی از طرف هیات امنا برخوردارند و این خودمختاری گاه باعث شده برخی مطالبات قانونی دانشجویان که حتی برای اجرای آن از دیوان عدالت اداری و وزارت علوم رای صادر می‌شود، در عمل اجرا نشود. مثلا دانشجویان در بحث حذف نمره مردودی از دیوان عدالت اداری رای ابطال گرفتند اما دانشگاه تهران هنوز آن را اجرا نکرده است. با این اوصاف کار دانشجویان برای برخورداری از سنوات رفاهی در ترم‌های آخر خود، کماکان بخاطر مقاومت‌ها دشوار است.» 

او در پایان با انتقاد از سیاست‌های پولی‌سازی دانشگاه تهران گفت: «در صورت بازگشایی دانشگاه بسیاری از ما دانشجویان ارشد و دکتری نمی‌دانیم که سنوات رفاهی ما حفظ شده یا تصمیم به حذف آن گرفتند. حتی بعد از این، دانشگاه اعلام کرد که دانشجویان وام‌گیرنده در ترم قبل، باوجود حذف ترم و عدم استفاده از خوابگاه، به واسطه شش میلیون تومان وام، سنوات رفاهی خود را از دست می‌دهند.»