سرعت باد تهران به ۲ متر برثانیه رسید؛نفس پایتخت بند میآید؟
رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو هشدار داد : با افزایش بلندمرتبهسازیها در منطقه ۲۲، میانگین سرعت بادهای محلی تهران به حدود ۱.۵ تا ۲ متر بر ثانیه رسیده است؛ رقمی که برای تهویه مؤثر یک کلانشهر کافی نیست.
میانگین سرعت بادهای محلی تهران به ۱.۵ تا ۲ متر بر ثانیه کاهش یافته است. عددی که شاید در نگاه اول فنی به نظر برسد، اما برای شهری که تهویه طبیعیاش به جریان باد وابسته است، میتواند به معنای حبس تدریجی آلایندهها باشد.
این هشدار را ابراهیم فتاحی، رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، در اختتامیه نخستین کنفرانس بینالمللی آلودگی هوا مطرح کرد؛ هشداری که مستقیماً منطقه ۲۲ تهران را نشانه میرود؛ جایی که توسعه فشرده برجها و مجتمعهای بلندمرتبه، به گفته او، در حال «کور کردن» مسیرهای طبیعی تهویه شهر است.
در روزهایی که تهران زیر لایهای خاکستری از آلودگی فرو میرود، غرب شهر معمولاً یکی از مسیرهای اصلی ورود جریانهای بادی به پایتخت محسوب میشود. منطقه ۲۲ با نزدیکی به دشتهای غربی و دریاچه چیتگر، سالها بهعنوان یکی از «کریدورهای تنفسی» تهران شناخته میشد.
اما حالا نمای شهری تغییر کرده ردیف برجهای فشرده و بلندمرتبه، که با هدف توسعه مسکونی و سرمایهگذاری ساخته شدهاند، به تعبیر متخصصان اقلیم شهری، میتوانند مانند دیوارههایی عمل کنند که جریان باد را مختل میکنند. نتیجه چیست؟ کاهش سرعت باد، افزایش ماندگاری آلایندهها و تشدید پدیده وارونگی دما در ماههای سرد.
فتاحی میگوید: با افزایش بلندمرتبهسازیها در منطقه ۲۲، میانگین سرعت بادهای محلی تهران به حدود ۱.۵ تا ۲ متر بر ثانیه رسیده است؛ رقمی که برای تهویه مؤثر یک کلانشهر کافی نیست.
کاهش سرعت باد تنها یک عدد نیست؛ در مدلهای آلودگی هوا، سرعت و جهت باد یکی از مهمترین متغیرهای تعیینکننده در پراکنش آلایندههاست. هرچه سرعت کمتر باشد، غلظت آلایندهها در یک محدوده بیشتر انباشته میشود.در شهری مانند تهران که با منابع متعدد تولید آلودگی از ترافیک سنگین تا صنایع پیرامونی روبهروست، کاهش حتی یک متر بر ثانیه در سرعت باد میتواند بر شاخص کیفیت هوا اثر بگذارد.در واقع، وقتی تهویه طبیعی مختل شود، شهر بیشتر به تصمیمهای مدیریتی وابسته میشود؛ از تعطیلی مدارس گرفته تا محدودیتهای ترافیکی.
اما هشدار رئیس پژوهشگاه هواشناسی تنها به منطقه ۲۲ محدود نماند. او تأکید کرد که هواشناسی صرفاً پیشبینی بارش و اعلام شاخص آلودگی نیست؛ بلکه باید بهعنوان «پیوست اقلیمی» در طرحها و پروژههای عمرانی و شهری لحاظ شود.
به گفته فتاحی، بسیاری از پروژههای شکستخورده در کشور، فاقد پیوست اقلیمی بودهاند. یعنی پیش از اجرا، ارزیابی دقیقی از اثرات آنها بر جریان هوا، دما، رطوبت و شرایط زیستمحیطی انجام نشده است.
فتاحی در بخش دیگری از سخنان خود به جانمایی شهرکهای صنعتی اشاره کرد؛ به گفته او بسیاری از این شهرکها بهگونهای مستقر شدهاند که آلایندگیهایشان به شهرها وارد میشود.
تهران شهری است که میان کوه و دشت محصور شده و بهطور طبیعی مستعد انباشت آلایندههاست. در چنین شهری، هر تصمیم درباره ارتفاع ساختمانها، تراکم، جانمایی صنایع و شبکه حملونقل، میتواند بر «تنفس شهر» اثر بگذارد.آیا در طرحهای توسعهای، مسیرهای باد بهعنوان سرمایه طبیعی شهر دیده میشوند یا تنها زمین و تراکم ساختمانی موضوع محاسبهاند؟
کاهش سرعت باد به ۲ متر بر ثانیه، شاید برای شهروندان ملموس نباشد. اما برای متخصصان اقلیم شهری، این عدد میتواند نشانهای از کاهش ظرفیت خودپالایی پایتخت باشد.اگر توسعه بدون پیوست اقلیمی ادامه یابد، شاید تهران بیش از پیش به تعطیلیهای مقطعی و راهکارهای اضطراری وابسته شود؛ راهکارهایی که درمان موقتاند، نه پیشگیری.