سونامی خاموش در شمال؛ خزر هر سال کوچکتر میشود
شتاب بیسابقه در عقبنشینی آب دریای خزر، سواحل شمال ایران و تالابهای وابسته را در معرض بحرانی اقلیمی و اقتصادی قرار داده است.
به گزارش آتیه آنلاین، عقبنشینی آب دریای خزر دیگر یک نوسان طبیعی ساده نیست؛ دادههای رسمی و هشدارهای پیاپی کارشناسان نشان میدهد بزرگترین دریاچه جهان با شتابی کمسابقه در حال کوچکشدن است؛ روندی که اگر مهار نشود، میتواند سواحل شمال ایران و دیگر کشورهای ساحلی را با بحرانی زیستمحیطی و اقتصادی روبهرو کند. مهدی یونسی استاندار مازندران در حاشیه سفر استانی دولت گفت که پسروی متوسط در شرق استان حدود ۱۲۰۰ متر در سال و در کل استان حدود ۸۸ متر است.
شتاب گرفتن افت تراز آب
کارشناسان مدتها هست که درباره پسروی آب دریای خزر هشدار میدهند، درهمینباره احمدرضا لاهیجانزاده، معاون محیطزیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست، اعلام کرده که از سال ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۰ متوسط پسروی آب خزر حدود ۷.۵ سانتیمتر در سال بوده، اما در سه سال اخیر این رقم به حدود ۲۰ سانتیمتر در سال رسیده است.
داریوش منصوری، دانشیار گروه فیزیک دریا و اقیانوسشناسی دانشگاه تربیت مدرس نیز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به کاهش ۲.۷ متری سطح آب از سال ۱۳۷۴ تاکنون هشدار داده است که بر اساس سناریوهای اقلیمی، سطح آب خزر تا سال ۲۰۵۰ ممکن است ۱.۵ تا ۲ متر دیگر کاهش یابد و در سناریوهای بدبینانه این افت تا پایان قرن به ۶ تا ۹ متر برسد.
به گزارش ایرنا، آمارهای رسمی نشان میدهد کاهش تراز آب خزر در دو دهه اخیر تشدید شده و در برخی سالها افت سالانه به نزدیک سه برابر میانگین گذشته رسیده است. با این حال، کارشناسان تأکید میکنند خزر با دریاچه ارومیه قابل قیاس نیست و با توجه به عمق بیش از هزار متری در بخش جنوبی، خشکشدن کامل آن منتفی است؛ هرچند پسروی گسترده سواحل قطعی به نظر میرسد.
تغییر اقلیم و ولگا؛ دو متهم اصلی
کارشناسان مجموعهای از عوامل طبیعی و انسانی را در این بحران دخیل میدانند. منصوری کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی رواناب ورودی از رود ولگا را عامل اصلی عنوان کرده و گفته است تغییرات اقلیمی، افزایش دما و کاهش بارشها نقش غالب را دارند.
الهام شبان، مدیر مرکز مطالعات خزر در باکو، گزارش داده که حدود ۸۰ درصد آب خزر از رود ولگا تأمین میشود و سدسازیهای گسترده روسیه بر این رودخانه در افت سطح آب مؤثر بوده است. آنطورکه دویچهوله گزارش داده روشن عباساف، استاد دانشگاه خزر در باکو، نیز تأکید کرده که بدون همکاری روسیه و تعیین سهم ورودی آب هر کشور، مدیریت بحران ممکن نیست.
از سوی دیگر، هوشنگ بهزادی، مدیرکل هواشناسی مازندران در گفتوگو با ایسنا تصریح کرده که افزایش دما و کاهش بارش در شمال کشور به کاهش آبهای سطحی و در نتیجه پسروی خط ساحلی انجامیده است.
سواحل عقب میروند، تالابها میخشکند
پیامدهای این عقبنشینی فقط محدود به دریا نیست. منصوری هشدار داده که در برخی نقاط شمال ایران، خط ساحلی بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ متر عقب رفته و بنادر با کاهش عمق آب و افت ظرفیت فعالیت روبهرو شدهاند.
نسیم طوافزاده، پژوهشگر تالابها، در گفتوگو با دویچهوله تأکید کرده که پسروی خزر سرعت تخلیه آب تالابهای ساحلی مانند میانکاله و انزلی را افزایش داده و خطر خشکی آنها را تشدید کرده است.
برخی گزارشها نشان میدهد طی ۱۸ سال گذشته حدود ۳۶ هزار کیلومتر مربع از سطح خزر کاسته شده و در برخی نقاط شمالشرق، خط ساحلی دهها کیلومتر عقبنشینی کرده است؛ موضوعی که صنعت شیلات، کشتیرانی و حتی پروژههای نفتی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
خزر خشک نمیشود، اما کوچکتر خواهد شد
کارشناسان در گفتوگو با ایرنا تأکید کردهاند که هرچند خزر خشک نخواهد شد، اما با ادامه روند کنونی، سواحل شمالی ایران و خلیج گرگان با عقبنشینی قابل توجه روبهرو خواهند شد.
جمعبندی دیدگاهها نشان میدهد راهکار اصلی نه در بازگرداندن تراز آب به گذشته، بلکه در سازگاری با شرایط جدید، مدیریت مصرف آب در حوضههای آبریز و همکاری پنج کشور ساحلی نهفته است. در غیر این صورت، «سونامی خاموش» خزر میتواند به بحرانی ماندگار برای منطقه بدل شود.