۲۰ سال کار و ۵ سال اضافه؛ گره بازنشستگی آتش‌نشان‌های تهران
۱۳ سال از قرار گرفتن مشاغل عملیاتی آتش‌نشانی در فهرست مشاغل سخت و زیان‌آور می‌گذرد اما آتش‌نشانان پایتخت هنوز با ۲۰ سال خدمت و حقوق کامل بازنشسته نمی‌شوند.
برای آتش‌نشان‌های همه شهرها غیر از تهران، ۲۰ سال کار در شغل سخت و زیان‌آور می‌تواند معادل ۳۰ سال سابقه باشد. در تهران اما آن ۲۰ سال کار به ۲۵ سال سابقه می‌رسد و همچنان پنج سال دیگر باقی است. پنج سال فاصله روی کاغذ، در عمل یعنی پنج سال دیگر حضور در حریق و دود و انفجار و آوار و حادثه.
مشکل از تفاوت صندوق‌های بازنشستگی شروع می‌شود. بسیاری از آتش‌نشانان کشور زیر پوشش سازمان تأمین اجتماعی هستند اما نیروهای آتش‌نشانی تهران عضو صندوق بازنشستگی شهرداری‌اند. در تأمین اجتماعی برای مشاغل سخت و زیان‌آور هر سال خدمت یک‌ونیم سال محاسبه می‌شود و ۲۰ سال کار می‌تواند به ۳۰ سال سابقه برسد. در صندوق شهرداری برای نیروهای عملیاتی آتش‌نشانی پنج سال سنوات ارفاقی در نظر گرفته شده است. یعنی آتش‌نشان پس از ۲۰ سال خدمت ۲۵ سال سابقه دارد و برای رسیدن به حقوق کامل باید پنج سال دیگر بماند.
یک شغل سخت با دو نوع بازنشستگی
این اختلاف تازه نیست. مشاغل عملیاتی سازمان آتش‌نشانی تهران از سال ۱۳۹۲ در گروه مشاغل سخت و زیان‌آور قرار گرفتند. آتش‌نشان و فرمانده و رئیس ایستگاه در همین فهرست بودند اما قرار گرفتن نام شغل در این فهرست برای نیروهای تهران همان نتیجه‌ای را نداشت که برای نیروهای مشابه زیر پوشش تأمین اجتماعی داشت.
چند سال بعد مدیران سازمان آتش‌نشانی از همسان‌سازی شرایط بازنشستگی گفتند. آتش‌نشان زیر پوشش تأمین اجتماعی پس از ۲۰ سال کار می‌توانست با سابقه کامل بازنشسته شود اما آتش‌نشان تهران بعد از همان ۲۰ سال هنوز پنج سال کم داشت.
جلال ملکی سخنگوی سازمان آتش‌نشانی تهران هم در سال‌های بعد همین تفاوت را بارها توضیح داده و این سؤال را مطرح کرده بود که اگر سختی کار آتش‌نشان در تهران و شهرهای دیگر تفاوتی ندارد چرا نوع صندوق باید نتیجه بازنشستگی را تغییر دهد.
قدرت‌الله محمدی مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی تهران این مشکل را به تفاوت صندوق‌ها نسبت داد. او گفته بود آتش‌نشانان تهران به دلیل عضویت در صندوق بازنشستگی شهرداری از امتیازی که بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی برای سختی کار می‌گیرند برخوردار نیستند و موضوع باید از مسیر قانون‌گذاری حل شود.
در همین دوره موضوع از راه شورای عالی استان‌ها و مجلس هم دنبال شد. سختی کار و شرایط استخدام و درجات سازمانی و تجهیزات و آموزش و وضعیت آتش‌نشانانی که در مأموریت جان می‌بازند در قالب لایحه مدیریت یکپارچه ایمنی مطرح شد. با این حال پرونده بازنشستگی هنوز بسته نشده است.
۳۵۰ تا ۴۰۰ مأموریت در روز
بحث بازنشستگی در سازمانی جریان دارد که حجم مأموریت روزانه‌اش بالاست. آتش‌نشانی تهران در روزهای معمولی حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ مأموریت انجام می‌دهد. در روزهایی که قطع برق گسترده است فقط مأموریت‌های مربوط به محبوس شدن در آسانسور می‌تواند به حدود ۲۵۰ مورد برسد و مجموع مأموریت‌ها را تا ۵۰۰ یا ۶۰۰ مورد در روز بالا ببرد.
کار نیروهای تهران فقط به پایتخت محدود نیست. آتش‌نشانان تهران در زلزله بم و حادثه متروپل و سیل‌های سال ۱۳۹۸ و مأموریت‌های بندرعباس و اربعین حضور داشته‌اند. در بعضی از این مأموریت‌ها نیروها ۱۰ تا ۱۵ روز در محل حادثه مانده‌اند.
سن ورود بسیاری از نیروها به سازمان حدود ۲۳ سال اعلام شده است. ادامه کار تا ۲۵ یا ۳۰ سال سابقه یعنی حضور در مأموریت‌های عملیاتی تا دهه پنجم زندگی. آسیب ستون فقرات و شکستگی و بریدگی و جراحی و مشکلات تنفسی و فشار روانی از جمله آسیب‌هایی است که درباره نیروهای عملیاتی مطرح شده است.
حادثه پلاسکو نمونه روشن فشار روانی این شغل بود. نیروهای آتش‌نشانی روزها در محل حادثه ماندند و بخشی از عملیات صرف جست‌وجوی پیکر همکاران خودشان شد.
امانی: نتوانستیم مشکل را حل کنیم
ناصر امانی عضو شورای شهر تهران می‌گوید شورای ششم هم در پنج سال گذشته نتوانسته این پرونده را ببندد: «آتش‌نشانان سایر شهرهای کشور تابع قانون کار و تأمین اجتماعی هستند و ۲۰ سال خدمتشان ۳۰ سال محاسبه می‌شود و می‌توانند با ۲۰ سال خدمت با حقوق و مزایای ۳۰ سال بازنشسته شوند اما آتش‌نشانان تهران تابع صندوق بازنشستگی شهرداری تهران هستند و فقط از پنج سال سنوات ارفاقی می‌توانند استفاده کنند و با ۲۵ سال بازنشسته می‌شوند.»
او می‌گوید درباره حل این مسئله هنوز دو نظر وجود دارد. یک نظر این است که مشکل قانونی است و بدون مصوبه مجلس حل نمی‌شود. نظر دیگر این است که شهرداری و صندوق بازنشستگی می‌توانند خودشان مسئله را حل کنند.
امانی توضیح می‌دهد: «یک دیدگاه این است که شهرداری بپذیرد این پنج سال کسری نسبت به ۳۰ سال را تأمین کند و منابعش را در اختیار صندوق بگذارد تا صندوق بتواند حقوق و مزایای آتش‌نشانان را پرداخت کند.»
این موضوع در کمیته تشکیلات و منابع انسانی شورای شهر هم پیگیری شده است. امانی می‌گوید جلساتی با مدیران شهرداری برگزار شده اما هنوز جمع‌بندی مشخصی وجود ندارد. او ادامه می‌دهد: «ما شرمنده‌ایم. در پنج سال گذشته نتوانستیم این مشکل را حل کنیم. به نوعی باید از آتش‌نشانان تهران عذرخواهی کنیم.»
اما اجرای بازنشستگی ۲۰ ساله ممکن است تهران را با چالش نیروی انسانی در این حوزه مواجه کند. اگر این امکان یک‌باره برای نیروهای باسابقه فراهم شود تعداد زیادی از آتش‌نشانان شرایط خروج پیدا می‌کنند.
امانی می‌گوید: «اگر قرار باشد این موضوع اجرا شود باید از قبل برای تأمین نیروی انسانی پیش‌بینی شود چون تعداد زیادی از نیروها مشمول می‌شوند و بازنشسته می‌شوند و سازمان ممکن است یک‌باره با کمبود نیرو روبه‌رو شود.»
او فشار وارد شده بر آتش‌نشانی تهران در دوره حملات اخیر را هم یکی از دلایل ضرورت حل این مسئله می‌داند و معتقد است حجم حوادث و فشاری که بر نیروهای تهران وارد شده با بسیاری از شهرها قابل مقایسه نیست.
پرونده دوم؛ وقتی آتش‌نشان در مأموریت جان می‌بازد
بازنشستگی تنها مطالبه حل‌نشده آتش‌نشانان نیست. وضعیت آتش‌نشانانی که هنگام عملیات جان می‌بازند هم هنوز مسئله دارد.
مهدی اقراریان عضو شورای شهر تهران می‌گوید خانواده بعضی از آتش‌نشانان جان‌باخته از نحوه برخورداری از خدمات بنیاد شهید گلایه دارند: «ما از گذشته شاهد یک اجحاف در حق آتش‌نشانان تهران بوده‌ایم و یکی از مهم‌ترین مواردش بازنشستگی است اما فقط همین نیست. یکی از مسائلی که خانواده‌ها مطرح کرده‌اند موضوع شهادت آتش‌نشانان است. وقتی یک آتش‌نشان در حین خدمت جان خودش را از دست می‌دهد بنیاد شهید آن خدماتی را که به بعضی مجموعه‌ها و افراد دیگر می‌دهد به این خانواده‌ها نمی‌دهد.»
او حل هر دو مسئله را نیازمند همراهی دولت می‌داند: «این موضوع در دولت گذشته و در دولت شهید رئیسی دنبال شد و در دولت فعلی هم پیگیری می‌شود. به نظر می‌رسد مجموعه دولت باید مساعدت کند تا این اتفاق بیفتد.»
به گفته او اکثریت اعضای شورا با حل این مسئله موافق‌اند و موضوع چند بار در کمیسیون مربوطه پیگیری شده است.
تا مهر ۱۴۰۴ روشن‌ترین پرونده در این بخش مربوط به ۱۶ آتش‌نشان حادثه پلاسکو بود که شهید شناخته شدند. وضعیت دیگر آتش‌نشانانی که در مأموریت جان باخته‌اند همچنان یکی از مطالبات خانواده‌ها و بدنه آتش‌نشانی است.
۱۳ سال و همان پنج سال فاصله
از قرار گرفتن مشاغل عملیاتی آتش‌نشانی تهران در فهرست مشاغل سخت و زیان‌آور ۱۳ سال گذشته است. در این مدت مدیران مختلف از همسان‌سازی گفته‌اند. موضوع به شورا و مجلس و دولت و شورای عالی استان‌ها رسیده است. یک لایحه هم برای سامان دادن به بخشی از این مسائل نوشته شده است. با این حال وضعیت آتش نشان ها تغییر نکرده است؛ ۲۰ سال کار در تهران ۲۵ سال سابقه می‌شود و برای رسیدن به سابقه کامل پنج سال دیگر باقی می‌ماند. برای آتش‌نشانی که هر شیفت با حادثه وارد ساختمان می‌شود همین پنج سال تمام ماجراست.