کشت شقایق بهجای خشخاش؛ نسخهای جدید برای نجات صنعت دارو در روزهای کمبود مواد مخدر
کاهش شدید کشفیات مواد مخدر، تأمین داروهای حیاتی را با بحران روبهرو کرده و کشت کنترلشده شقایق الیفرا بهعنوان راهکار جایگزین به تصویب رسیده است.
به گزارش آتیه آنلاین، کاهش مستمر کشفیات مواد مخدر طی سالهای اخیر، زنگ خطری جدی برای صنعت داروسازی کشور به صدا درآورده است؛ موضوعی که نهتنها تأمین داروهای بیهوشی و درمان درد را با چالش روبهرو کرده، بلکه سیاستگذاران را به سمت راهکارهای جایگزین، از جمله کشت کنترلشده گیاه «شقایق الیفرا»، سوق داده است.
کاهش کشفیات مواد مخدر و تهدید صنعت دارو
برای چهارمین سال پیاپی، میزان کشفیات مواد مخدر سنتی شامل تریاک، مرفین و هروئین در کشور کاهش یافته است؛ روندی که از بیش از هزار تن در سال ۱۳۹۹ به کمتر از ۳۷۵ تن در سال ۱۴۰۳ رسیده و حالا پیامدهای آن فراتر از حوزه مقابله با قاچاق، به بخش درمان و صنعت داروسازی کشور سرایت کرده است. آنطور که دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر اعلام کرده، این کاهش کشفیات به یک تهدید جدی برای تأمین مواد اولیه داروهای مخدر پزشکی تبدیل شده است.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از داروهای بیهوشی، تسکین درد و همچنین داروهای درمان اعتیاد وابسته به مواد مخدر پایه هستند، کاهش دسترسی به ماده مؤثره، کارخانههای داروسازی را با کمبود مواجه کرده است. به گفته مسئولان، در وضعیت فعلی تنها دو مسیر برای جبران این کسری وجود دارد، صدور مجوز برای کشت قانونی گیاهان مخدر تحت نظارت شدید یا واردات مواد اولیه از منابع معتبر بینالمللی؛ هر دو مسیری که با محدودیتها و پیچیدگیهای حقوقی و اجرایی همراه است.
دو راهی کشت خشخاش یا شقایق الیفرا
در همین زمینه، به گزارش تسنیم، مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، قبلتر گفته بود موضوع مطرحشده در جلسات مشترک با ستاد مبارزه با مواد مخدر، به هیچ عنوان «کشت خشخاش» نبوده است. تمرکز این جلسات بر کشت گیاهانی مانند «شقایق الیفرا» و شقایق ایرانی است؛ گیاهانی که قابلیت استخراج ترکیبات دارویی مانند مورفین و کدئین را دارند، اما امکان تیغزدن و برداشت تریاک از آنها وجود ندارد.
پیرصالحی با اشاره به ماهیت دارویی محصول نهایی این گیاهان گفته بود که که فرآیند کاشت، برداشت و استخراج باید بهطور کامل تحت نظارت انجام شود و توزیع ماده تولیدشده نیز در یک چرخه کاملاً کنترلشده قرار گیرد. به گفته او خشخاش مورد استفاده برای تولید تریاک غیرمجاز است و هیچیک از نهادهای مسئول، پیگیر کشت آن نیستند.
از سوی دیگر، به گزارش ایسنا، سردار حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، با تشریح ابعاد نیاز کشور به مواد مخدر دارویی اعلام کرده بود که این نیاز به دو بخش اصلی تقسیم میشود، نخست، داروهای مورد استفاده عمومی در مراکز درمانی و اتاقهای عمل و دوم، داروهای مرتبط با درمان اعتیاد. به گفته او، ستاد پس از بررسیهای کارشناسی به این جمعبندی رسیده که کشت شقایق الیفرا میتواند بخشی از کسری موجود را جبران کند، بدون آنکه مخاطرات اجتماعی و امنیتی کشت خشخاش را به همراه داشته باشد.
ذوالفقاری با تأکید بر دشواری کنترل نشت در کشت خشخاش گفته بود که این گیاه میتواند زمینهساز اشاعه قاچاق شود، در حالی که شقایق الیفرا چنین قابلیتی ندارد، این گیاه حدود دو درصد مورفین دارد و استخراج آن تنها در کارخانههای مجاز و از طریق فرآیند صنعتی امکانپذیر است.
بالاخره تصویب شد
به گزارش ایسنا، در یکصد و پنجاه و یکمین جلسه ستاد مبارزه با مواد مخدر، تأمین مواد اولیه داروهای مخدر پزشکی از طریق کشت داخلی شقایق الیفرا به تصویب رسید. بر اساس این مصوبه، وزارت امور خارجه موظف شده است هماهنگیهای لازم را با هیئت بینالمللی کنترل مواد مخدر (INCB) انجام دهد و پروتکلهای تدوینشده توسط وزارت جهاد کشاورزی در قالب آییننامه اجرایی شود.
دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر با تأکید بر نظارت کامل بر چرخه کشت تا استحصال، اعلام کرده است که تمام مراحل تولید تحت کنترل خواهد بود و فرآیند استخراج صرفاً در کارخانههای مجاز انجام میشود تا از هرگونه نشت یا انحراف جلوگیری شود؛ تصمیمی که قرار است همزمان نیاز صنعت دارویی را تأمین و ملاحظات اجتماعی و امنیتی را نیز حفظ کند.