پشت پرده اصلاحات ارزی؛ تصمیمی در بدترین زمان ممکن
معاون اقتصادی وزیر دارایی اعتراف کرد که اجرای اصلاحات ارزی در "بدترین زمان ممکن" انجام شد، اما مجموعه فشارهای خارجی بیسابقه، ناآرامیهای داخلی و ناترازی ارزی، دولت را به این اجبار سوق داد.
یک مقام ارشد اقتصادی دولت سیزدهم با بیان صریحی از شرایط دشوار اخیر پرده برداشت. او اعتراف کرد که اجرای اصلاحات ارزی در اوج فشارها و ناآرامیها اتفاق افتاد؛ زمانی که هیچ دولتی برای تغییرات رادیکال انتخاب نمیکرد.
بنابر گزارش خبرگزاری ایرنا، مرتضی زمانیان، معاون سیاستگذاری اقتصادی وزیر امور اقتصادی و دارایی گفت: در یکی دو ماه اخیر، فشارهای بیسابقهای بر اقتصاد ایران وارد شد؛ فشاری که به گفته بسیاری، حتی در سطح دورههای ابتدایی انقلاب نیز سابقه نداشت. در این دوره، همزمان با فشارهای شدید خارجی، ناآرامیهایی در کشور شکل گرفت و جهش قابل توجهی در نرخ ارز رخ داد.
او با تأکید بر غیرمتعارف بودن زمان اجرای این اصلاحات اظهار داشت: اگر بنا بر انتخاب بود، هیچ دولتی چنین زمانی را انتخاب نمیکرد. با این حال، مجموعه عوامل فشار خارجی، ناآرامیهای داخلی و ناترازی ارزی، در دولت اجماع ایجاد کرد مبنی بر اینکه این تصمیم باید اتخاذ شود. این درک شرایط خاص، محدود به قوه مجریه نبود و در نهایت در مجلس شورای اسلامی نیز درباره اصل اصلاحات اجماع شکل گرفت.
زمانیان سپس به تحلیل ساختار شکننده پیشین بازار ارز پرداخت و گفت: ما با یک بازار چندپاره ارزی مواجه بودیم؛ از ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی کالاهای اساسی گرفته تا تالار اول، توافقی و بازار آزاد. این چندپارگی، بهویژه برای کشوری زیر تحریم، یک سم مهلک بود. وقتی منابع ارزی را به بخشهای مجزا و مصرفهای مشخص گره میزنیم، عملاً انعطاف نظام ارزی از بین میرود.
معاون وزیر اقتصاد با اشاره به پیامد این شکنندگی توضیح داد: در این مدل، بازار آزاد عملاً رها و بدون ابزار مداخله مؤثر دولت باقی میماند. این بازار با کوچکترین خبر، به کل اقتصاد سیگنال میدهد و رفتار فعالان اقتصادی را تحت تأثیر قرار میدهد؛ حتی اگر سیاستگذار آن را به رسمیت نشناسد. کاهش نسبی درآمدهای نفتی و افزایش نیاز ارزی، یک ناترازی محدود ایجاد کرد، اما همین ناترازی کوچک، به دلیل همین شکنندگی، پالسهای منفی گستردهای به فعالان اقتصادی داد.
او در جمعبندی علت این تصمیم گفت: دولت به این جمعبندی رسید که بیش از این نمیتوان نظام اقتصادی کشور را در برابر نوسانات ارزی شرطی نگه داشت. اگر اقتصاد مقاوم در برابر تحریم میخواهیم، باید به آن درجهای از آزادی و انعطاف بدهیم. شرطیکردن اقتصاد به یک نرخ یا کانال ارزی خاص، کشور را در برابر فشارهای خارجی آسیبپذیر میکند.
زمانیان در پایان با ارزیابی وضعیت کنونی مدعی شد: با یکپارچهسازی بازار و اصلاح سازوکارها، جریان بازگشت ارز به مسیر طبیعی خود بازگشته و امروز میتوان گفت بازار ارز در شرایطی پایدار قرار دارد. نوسانات مقطعی اخیر ناشی از اخبار منفی و شوکهای کوتاهمدت بوده و ارتباطی با وضعیت بنیادی بازار ندارد. این در حالی است که نگرانیها درباره تأثیرات تورمی این یکپارچهسازی و کاهش قدرت خرید مردم همچنان پابرجاست.