پشت پرده معمای دارو؛ چرا قفسه داروخانهها خالی است، اما همان دارو در بازار پیدا میشود؟
بیماری که نسخه در دست از این داروخانه به آن داروخانه میرود، اغلب یک جمله تکراری میشنود؛ «موجود نیست». اما چند دقیقه بعد، با جستوجویی ساده در فضای مجازی یا از طریق شبکههای غیررسمی، همان دارو با قیمتی چند برابر پیدا میشود. این تناقض سالهاست ذهن بیماران را درگیر کرده است؛ آیا واقعاً کشور با کمبود دارو روبهروست یا ماجرا پیچیدهتر از آن چیزی است که به نظر میرسد؟
به گزارش آتیهآنلاین، اظهارات اخیر مسئولان و فعالان حوزه دارو نشان میدهد پاسخ این سؤال یک «بله» یا «خیر» ساده نیست. از یک سو، داروسازان از خروج بخشی از داروها از شبکه رسمی و رونق بازار غیررسمی سخن میگویند و از سوی دیگر، مسئولان سازمان غذا و دارو تأکید دارند که بخش قابل توجهی از آنچه مردم بهعنوان کمبود دارو میشناسند، در واقع ناشی از نبود یک برند خاص است، نه نبود ماده مؤثره دارویی.
دارو در داروخانه نیست، اما...
رسول نظریفرد، داروساز از پدیدهای سخن میگوید که این روزها بسیاری از بیماران آن را تجربه کردهاند؛ دارویی که در داروخانه کمیاب است، اما در فضای مجازی و شبکههای واسطهای بهراحتی عرضه میشود.
به گفته او، بخشی از این داروها از مسیرهای مختلف از شبکه رسمی توزیع خارج شده و سر از بازار غیررسمی درمیآورند؛ بازاری که اختلاف قیمت با شبکه رسمی، انگیزه اقتصادی قابل توجهی برای فعالیت واسطهها ایجاد کرده است. این در حالی است که منشأ بسیاری از داروهای عرضهشده در فضای مجازی مشخص نیست و درباره نحوه نگهداری، حملونقل و حتی اصالت آنها نیز ابهام وجود دارد.
کارشناسان هشدار میدهند خرید دارو از این مسیرها میتواند علاوه بر تحمیل هزینههای سنگین، سلامت بیماران را نیز به خطر بیندازد؛ چراکه امکان عرضه داروهای تقلبی یا داروهایی که شرایط استاندارد نگهداری را نداشتهاند، در این بازارها وجود دارد.
همه کمبودها، کمبود واقعی نیست
در مقابل، مسئولان حوزه دارو معتقدند باید میان «کمبود دارو» و «کمبود یک برند مشخص» تفاوت قائل شد.
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، با اشاره به اینکه نظام دارویی ایران بر پایه نام ژنریک طراحی شده است، میگوید اگر دارویی با همان ماده مؤثره از تولیدکننده دیگری در بازار وجود داشته باشد، نبود یک برند خاص به معنای کمبود دارو نیست. به گفته او، بخشی از گزارشهایی که این روزها درباره کمبود دارو مطرح میشود، ناشی از تجویز یا درخواست برندهای خاص خارجی است؛ در حالی که نمونههای داخلی یا ژنریک همان دارو در بازار موجود است.
با این حال، واقعیت این است که بسیاری از بیماران، بهویژه مبتلایان به بیماریهای خاص یا مزمن، به توصیه پزشک یا بر اساس تجربه درمانی خود، ترجیح میدهند از یک برند مشخص استفاده کنند و همین موضوع باعث میشود نبود آن برند، برای آنها معادل کمبود دارو باشد.
گرهای که فقط با تولید باز نمیشود
کارشناسان حوزه دارو تأکید میکنند مسئله کمبود دارو تنها به تولید یا واردات محدود نیست. بدهی انباشته بیمهها به داروخانهها و شرکتهای دارویی، محدودیتهای ارزی، مشکلات تأمین مواد اولیه، تحریمها و اختلال در زنجیره توزیع، همگی بر دسترسی بیماران به دارو تأثیر میگذارند. از سوی دیگر، خروج دارو از شبکه رسمی و فروش آن در بازار غیررسمی نیز این چرخه را پیچیدهتر کرده است.
در چنین شرایطی، هرچند مسئولان تأکید دارند ذخایر دارویی کشور در وضعیت پایداری قرار دارد و بسیاری از کمبودها به برندهای خارجی محدود میشود، اما تجربه روزانه بیماران نشان میدهد دسترسی به داروی مورد نیاز، همچنان یکی از مهمترین دغدغههای نظام سلامت است؛ دغدغهای که تا زمانی که فاصله میان قفسه داروخانه و بازار غیررسمی از بین نرود، بعید است بهسادگی برطرف شود.