پشت اعداد بودجه ۱۴۰۵؛ سهم دین و فرهنگ از بودجه ملی
بررسی جداول لایحه بودجه ۱۴۰۵ نشان میدهد سهم حوزه دین، ارشاد اسلامی و اوقاف از منابع عمومی دولت به کمتر از یک درصد رسیده و همزمان، ترکیب اعتبارات این بخش به سمت کاهش ردیفهای متفرقه و افزایش نقش دستگاههای اصلی در توزیع منابع حرکت کرده است.
گزارش تازه مرکز پژوهشهای مجلس از لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، تصویری از وضعیت اعتبارات حوزه دین، فرهنگ، ارشاد اسلامی و اوقاف ترسیم میکند؛ تصویری که در نگاه اول از رشد عددی بودجه حکایت دارد اما با کمی دقت در اجزای آن نشانههایی از تغییر اولویتها، عقبنشینی دولت از سرمایهگذاریهای زیرساختی و تمرکز منابع در چند نهاد محدود را نشان میدهد .
بر اساس این گزارش مجموع اعتبارات پیشبینیشده برای این حوزه در سال آینده به حدود ۴۸ هزار و ۲۳۷ میلیارد تومان رسیده است. این رقم در مقایسه با قانون بودجه سال ۱۴۰۴، رشدی نزدیک به ۵.۹ درصد را نشان میدهد. همزمان با این رشد سهم حوزه دین و فرهنگ از کل بودجه عمومی دولت کاهش یافته و به ۰.۸۱ درصد رسیده است؛ رقمی که به کمتر از یک درصد سقوط کرده است.
بررسی ترکیب اعتبارات دستگاهی نشان میدهد که توزیع منابع در این حوزه، بهشدت نامتوازن است. در حالی که دهها نهاد فرهنگی، دینی و پژوهشی با بودجههای محدود فعالیت میکنند، تنها سه نهاد بزرگ بیش از ۵۷ درصد کل اعتبارات را به خود اختصاص دادهاند. در صدر این فهرست، مرکز خدمات حوزههای علمیه قرار دارد که با بودجهای بالغ بر ۱۶ هزار میلیارد تومان، بهتنهایی بیش از یکسوم کل اعتبارات این حوزه را جذب کرده است. پس از آن، شورای عالی حوزههای علمیه و سازمان تبلیغات اسلامی قرار دارند که مجموع بودجه آنها، سهم قابل توجهی از منابع را در اختیار میگیرد.
این تمرکز شدید بودجهای در شرایطی رخ میدهد که برخی دستگاهها نهتنها از افزایش معنادار اعتبار برخوردار نشدهاند، بلکه با کاهش یا تثبیت اعتبارات مواجهاند. کاهش نزدیک به ۲۰ درصدی بودجه شورای عالی حوزههای علمیه و افت هرچند محدود بودجه سازمان حج و زیارت، نمونههایی از این نابرابری در تخصیص منابع است.
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس به وضعیت اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای هم اشاره کرده؛ اعتباری که نقشی کلیدی در توسعه فیزیکی، نوسازی زیرساختها، تکمیل پروژههای نیمهتمام و تجهیز مراکز فرهنگی و دینی ایفا میکند. دادههای ارائهشده نشان میدهد که این بخش در لایحه بودجه ۱۴۰۵ با کاهشی عمیق و کمسابقه روبهرو شده است.
برای نمونه، اعتبارات عمرانی شورای عالی حوزههای علمیه بیش از ۹۲ درصد کاهش یافته و عملاً به سطحی حداقلی رسیده است. در مورد سازمان حج و زیارت نیز بیش از نیمی از بودجه سرمایهای حذف شده و برخی نهادها، از جمله شورای برنامهریزی حوزههای علمیه و نمایندگی ولیفقیه در حج و زیارت، بهطور کامل از فهرست دریافتکنندگان اعتبارات عمرانی کنار گذاشته شدهاند. این ارقام از توقف یا تعلیق گسترده پروژههای ساختمانی، پژوهشی و تجهیزاتی حکایت دارد.
در کنار کاهش سرمایهگذاری بررسی جدول ۹ لایحه بودجه نیز از حذف گسترده ردیفهای حمایتی و متفرقه خبر میدهد. دستکم ۱۲ ردیف بودجهای که در سال ۱۴۰۴ برای حمایت از پروژههای فرهنگی، تاریخی و مذهبی در نظر گرفته شده بود، در لایحه ۱۴۰۵ بهطور کامل حذف شدهاند. از احیای هویت تاریخی ربع رشیدی تبریز گرفته تا حمایت از مدرسه تاریخی خان شیراز و پروژههای زیارتی و فرهنگی، همگی از فهرست اعتبارات خارج شدهاند.
نتیجه این تصمیمها کاهش نزدیک به ۴۰ درصدی اعتبارات متفرقه این حوزه است؛ کاهشی که بیش از هر چیز، نهادهای کوچک، پروژههای محلی و طرحهای میراثی را هدف قرار داده و آنها را در معرض توقف یا تعطیلی قرار میدهد.
در میان این کاهشها و حذفها، تنها چند ردیف خاص با رشد چشمگیر مواجه شدهاند. برجستهترین نمونه، کمک به احداث مصلی بزرگ امام است که بودجه آن در لایحه ۱۴۰۵ با افزایشی بیش از ۳۰۰ درصد، به ۵۰۰ میلیارد تومان رسیده است.
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس از کاهش سهم این حوزه از بودجه عمومی، افت شدید اعتبارات عمرانی، حذف حمایت از پروژههای میراثی و تمرکز منابع در چند نهاد بزرگ حکایت دارد.