آگاهی زنان راهگشای جلوگیری از بیماری‌هاست؛ کیست و فیبروم عوارض شایع زنان ایران
یک متخصص زنان افزایش آگاهی زنان را نقطه قوت در حفظ سلامت زنان امروز می داند و می گوید: امروز خیلی از زنان مراقب سنجش‌های دوره‌ای خود هستند. شاید بیماری ها خیلی بیشتر نشده‌اند فقط آشکارتر شده‌اند.
هفته آخر مهرماه با عنوان هفته ملی سلامت زنان با هدف پیشگیری از بیماری‌های زنان و ارتقای سطح سلامتی و کیفیت زندگی آن‌ها نامیده شده است. تغییر سبک زندگی و عبور از باورها و روش‌های سنتی، اثرات زیادی بر زندگی زنان امروز داشته و توجه به سلامت زنان را افزایش داده است.
صفیه عشوری مقدم، متخصص زنان و زایمان درباره وضعیت بیماری‌های زنان با توجه به تغییر سبک زندگی به آتیه آنلاین می‌گوید: «مقایسه زنان نسل قبل و امروز تفاوت‌های زیادی را نشان می‌دهد. افزایش آگاهی زنان در دهه‌های اخیر در بیماریابی تغییرات جدی ایجاد کرده است. نسل‌های قبلی آگاهی کمتری داشتند و به ندرت برای تست‌های مختلف مربوط به زنان مراجعه می‌کردند.»
او ادامه می‌دهد: «اتفاقات خوبی در حال رخ دادن است. یک طرف بالا رفتن آمار ایجاد نگرانی است اما سوی دیگر آن جای خوشحالی دارد؛ امروز خیلی از زنان با بروز یک علامت کوچک برای تست می‌آیند و مراقب سنجش‌های دوره‌ای خود هستند. همین مسئله باعث شده ما آمار بالاتری در بیماری‌ها داشته باشیم. در واقع بیماری‌ها شاید خیلی بیشتر نشده‌اند فقط آشکارتر شده‌اند.»
کیست و فیبروم؛ عارضه شایع در زنان ایران
مرجان در 43 سالگی و بعد از یک بار عمل جراحی باز کیست تخمدان، حالا یک فیبروم 10 سانتی‌متری دارد و کاندید جراحی هیسترکتومی یا خارج کردن رحم است: «هیچ وقت حتی بعد از جراحی هم ورزش نکردم و تغذیه سالمی نداشتم. فکر نمی‌کردم دوباره مشکلی برایم پیش بیاید.»
مرجان این موضوع را ناشی از فرهنگ و تربیت می‌داند: «در خانواده من کسی ورزش نکرده که من یاد بگیرم. سبزیجات در غذاهای ما خیلی کمرنگ و در حد سالاد همراه بعضی غذاها بود. زنگ‌های ورزش مدرسه در زمان ما یا به بطالت می‌گذشت یا برای تقویتی ریاضی جایگزین می‌شد. برای ما ورزش و تغذیه خوب مسئله نبود و نشد.»
او تنها آگاهی را کافی نمی‌داند: «می‌دانم که باید رعایت کنم اما در من نهادینه نشده؛ هربار شروع می‌کنم و بعد از چند روز دوباره به وضعیت قبلی برمی‌گردم.»
عشوری در این باره توصیه می‌کند: «زنان باید باورهای غلط نسل‌های قبل را کنار بزنند و با هر ترتیبی که شده، سبک زندگی خود را در خدمت سلامت‌شان قرار دهند. وضعیت بدنی زن به گونه‌ای است که عدم مراقبت، اندام‌های تناسلی او را دچار بیماری می‌کند.»
براساس آخرین آمارها حدود 30 تا 40 درصد زنان تا 50 سالگی عارضه کیست یا فیبروم رحمی را تجربه می‌کنند. به گفته عشوری، کیست‌ها انواع مختلف دارند و به دلایل مختلف ایجاد می‌شوند. در کاهش کیست‌هایی مانند آندومتریوز فرزندآوری مناسب و به موقع بسیار موثر است. همچنین فیبروم‌ها بعد از بارداری کوچک‌تر می‌شوند و میزان تکرار و عود آن پایین می‌آید.»
اما برای زنانی که بارداری و شیردهی ندارند و امروز تعداد آن‌ها کم نیست، توجه به تغذیه و تحرک می‌تواند کمک‌کننده باشد: «زنان باید در مصرف فست فود خیلی دقت کنند چون این نوع تغذیه احتمال بروز بیماری‌های زنان را افزایش می‌دهد.»
همچنین مصرف لبنیات که امروز خیلی به آن کم‌توجهی می‌شود، زنان را در سنین بالاتر گرفتار می‌کند: «نباید دوران یائسگی را از یاد برد. در صورت بی‌توجهی به تغذیه و ورزش نکردن، سلامت استخوان‌ها در آن دوران به خطر می‌افتد و پوکی استخوان کیفیت زندگی زنان را به شدت کاهش می‌دهد.»
به گفته او تحرک در نسل‌های گذشته در ساختار زندگی وجود داشت و عامل مهمی در سلامتی زنان بود اما امروز به کمترین حد ممکن رسیده و بلای جان زنان شده است.
پیشگیری با هزینه‌های کمتر
روش‌های درمانی جدید و جراحی‌ها در زمینه بیماری‌های زنان پیشرفت زیادی داشته‌اند اما تلاش وزارت بهداشت و مراقبان سلامت، در جهت پیشگیری از رسیدن به نقطه نیاز به جراحی و درمان‌های گران است. هزینه‌های جراحی هم از نظر مالی و هم اثرات بدنی بسیار زیاد است. عمل جراحی برای مرجان عوارض زیادی همچون ریزش مو، تاری دید و اضافه وزن داشته است. وقتی فکر جراحی دوباره و تحمل آن دردها از سرش می‌گذرد، می‌گوید کاش بیشتر مراقب بودم.
عشوری درباره تغییر شکل روابط تاکید می‌کند: «نمی‌توان انکار کرد که میزان بالای تجرد شکل روابط را تغییر داده و عفونت‌ها و بیماری‌های جدیدی را به وجود آورده است. زنان باید مراقب روابط خود باشند و پاپ اسمیر سالانه خود را حتما انجام دهند و پیگیر واکسیناسیون باشند.»
او به در دسترس بودن مراکز و خانه‌های بهداشت اشاره کرد: «امروز در هر محله خانه سلامت و مرکز بهداشت هست و در خیلی از نقاط کشور فراگیر است و مشاوره‌های خوبی را در اختیار زنان قرار می‌دهد.»
تجربه مادری در میانسالی به مراقبت نیاز دارد
بنابر اعلام عشوری، متخصص زنان، بالارفتن سن ازدواج مسائلی را برای سلامت زنان به وجود آورده و نیاز به مراقبت‌های زیادی را ضروری کرده است: «زایمان بالای 40 سال برای مادری که سبک زندگی سالمی هم نداشته، آسیب‌زاست. فشارخون و دیابت بارداری در این سنین خیلی بیشتر است چون مادر در میانسالی است. 20 تا 35 سال بهترین زمان فرزندآوری است و می‌تواند درصد مشکلات را تا حدود زیادی پایین بیاورد.»
یکی از دلایل افزایش آمار سرطان پستان سن زایمان است: «بارداری و شیردهی قبل از 30 سالگی یک سپر محافظتی برای زنان ایجاد می‌کند که در زندگی امروز کمرنگ شده و سن زایمان به بالای 35 و 40 سال رسیده است. حتی اگر فرد سابقه خانوادگی سرطان داشته باشد این مسئله درصد ابتلا به سرطانش را کم می‌کند. زایمان نباید مانعی برای کار و تحصیل و فعالیت زنان باشد که آن را به تعویق بیندازند.»
مدها به سلامتی زنان توجهی ندارند
یکی از مشکلاتی که زنان امروز با آن درگیرند، موضوع مد و زیبایی اندام است. عشوری می‌گوید: «این باور که هرچه لاغرتر باشیم زیباتریم ذهن خیلی از زنان را درگیر کرده تا جایی که سبک زندگی خود را به خاطر آن تغییر می‌دهند.
رژیم‌های عجیب و غریب و بدن را به طور مدام در فقر مواد غذایی نگه داشتن به بدن شوک وارد می‌کند و درست نیست: «اتفاقا وجود مقدار کمی چربی در بدن زنان به سلامت آن‌ها کمک می‌کند. این فیزیولوژی بدن زن است و نمی‌توان با آن جنگید. به طور مثال در دوران بارداری بدن به صورت طبیعی کمی وزن اضافه می‌کند که برای مادر و جنین مفید است.»
زنانگی پس از یائسگی
یائسگی یک مرحله طبیعی از زندگی زنان است، اما در ایران میانگین سن یائسگی پایین‌تر از کشورهای توسعه‌یافته است و بخش قابل‌توجهی از زنان آن را زودتر از موعد تجربه می‌کنند. براساس آخرین آمارها میزان بروز یائسگی زودرس در ایران تا پنج درصد از آمار جهانی بالاتر است.
طاهره ملک‌آرا، رئیس گروه جوانی جمعیت معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد روز سه‌شنبه، در نشست خبری به مناسبت «هفته ملی سلامت بانوان» درباره پیشگیری از یائسگی زودرس گفت: «مصرف مکمل‌ها در دوران جوانی و نوجوانی دختران بسیار تاثیرگذار است و باید با پایش‌های آزمایشگاهی این مکمل‌ها تجویز شود.»
او با اشاره به رابطه مستقیم یائسگی با پوکی استخوان اعلام کرد: «در آمارهای دانشگاه علوم پزشکی مشهد حدود ۴۹۰ هزار زن ۴۵ تا ۵۹ ساله وجود دارند که از هر ۱۰ خانم، ۴ نفر پوکی استخوان تشخیص داده شده است؛ بنابراین حدود ۱۹۶ هزار نفر در این رده سنی باید برای پوکی استخوان بررسی شوند.»
عشوری، متخصص زنان هم درباره رها کردن درمان در دوران یائسگی هشدار می‌دهد: «بسیاری از زنان تصور می‌کنند وقتی یائسه شدند دیگر کارشان با اندام‌های زنانه تمام شده و به بیماری دچار نمی‌شوند.»
به گفته او بعد از یائسگی هم احتمال ابتلا به سرطان‌های زنان وجود دارد و اتفاقا یکی از دوران‌های مهم برای چکاپ دوره‌ای همین سن است.
ملک آرا ۳۰ دقیقه پیاده‌روی سریع را برای خانم‌های یائسه توصیه کرد: «ورزش باید متناسب با سن و وضعیت سلامت هر فرد باشد؛ به خانمی که تراکم استخوانش کم است، ولی هنوز شکستگی ندارد، پیاده‌روی آهسته و به خانم سالم با تراکم و تغذیه خوب، پیلاتس توصیه می‌شود. زنان یائسه باید هفت تا هشت ساعت بخوابند، چون بی‌خوابی بدن را گرم می‌کند و عوارض را شدیدتر نشان می‌دهد، همچنین در این زمینه نوشیدن آب و مایعات خنک‌کننده کمک کننده است.»