کشاورزان ژاپنی برای مقابله با گرما به برنج‌های مقاوم روی آورده‌اند
افزایش دما و کاهش بارندگی در سال‌های اخیر، کشت سنتی برنج در ژاپن را با خطر کاهش کیفیت و محصول مواجه کرده است. در واکنش به این شرایط، کشاورزان به‌طور فزاینده‌ای به گونه‌های مقاوم به گرما روی آورده‌اند.
«هارُکی کاوازاکی»، کشاورز ۶۳ ساله در استان «ساگا»، امسال در حال برداشت برنج «هیناتامارو» است؛ گونه‌ای که دانه‌های آن در تابستان گرم و خشک امسال هم کیفیت خود را حفظ کرده‌اند. او می‌گوید گرمای شدید حتی شیوه کار کشاورزان را تغییر داده و آنها اکنون کار را صبح زود آغاز می‌کنند و تا حدود ظهر ادامه می‌دهند.
ژاپن در سه تابستان گذشته با گرمای بی‌سابقه و بارندگی کمتر از حد معمول روبه‌رو بوده است. امسال سازمان هواشناسی این کشور حتی برای دمای بالای ۴۰ درجه سانتی‌گراد، عنوان جدیدی به نام «روزهای به‌طرز بی‌رحمانه‌ای گرم» معرفی کرد. انتظار می‌رود پدیده ال‌نینو هم شرایط آب‌وهوایی شدیدتری ایجاد کند.
گرمای طولانی‌مدت پس از گل‌دهی برنج می‌تواند باعث شکل‌گیری دانه‌های ناقص و گچی شود که هنگام سفید کردن محصول ترک می‌خورند و دیگر امکان عرضه به‌عنوان برنج درجه یک را ندارند. سازمان «گرینپیس» ژاپن هم در گزارشی هشدار داده است که چهار محصول مهم پاییزی، از جمله برنج و سیب‌زمینی شیرین، به دلیل افزایش طول دوره‌های گرمای شدید در معرض خطر قرار دارند.
در سال‌های اخیر، رکوردهای گرما در ژاپن یکی پس از دیگری شکسته شده‌اند. گرمای بی‌سابقه سال ۲۰۲۳ تا حدی عامل «بحران برنجِ ریوا» (Reiwa) در سال بعد از آن بود؛ زمانی که دولت ناچار شد برای کاهش کمبود شدید و مهار جهش قیمت‌ها، اقدامی بی‌سابقه انجام دهد و ذخایر اضطراری را به بازار عرضه کند.
کشاورزان منطقه «ساگا» یک دهه پیش، هنگامی که کاهش محصول و کیفیت پایین برنج باعث سقوط قیمت‌ها شده بود، نسبت به این وضعیت هشدار داده بودند. «کازوهیرو ماتسوموتو»، از مقامات ارشد بخش زراعت در مرکز تحقیقات و آزمایش‌های کشاورزی استان ساگا، در این باره می‌گوید: «آنها مصمم بودند برنجی خوش‌طعم پرورش دهند که در برابر گرما مقاوم باشد.»
استان ساگا اکنون پیشتاز استفاده از گونه‌های مقاوم به گرماست و این گونه‌ها حدود ۶۷ درصد سطح زیرکشت برنج این استان را تشکیل می‌دهند. در ناگاساکی این سهم کمی کمتر از ۵۰ درصد و در شیمانه ۴۷ درصد است. در مقابل، استفاده از این گونه‌ها در مناطق شمال‌شرقی ژاپن که کشاورزان به شکل سنتی با سرمای شدید سازگار بوده‌اند، همچنان محدود است.
توسعه هیناتامارو حاصل ۱۲ سال تحقیق و اصلاح نژاد است و این گونه برنج پس از آزمایش‌های موفق در سال ۲۰۲۴، به‌سرعت در حال گسترش است. استفاده از برنج‌های مقاوم به گرما اکنون در ۴۴ استان از ۴۷ استان ژاپن رواج یافته است. این گونه‌ها سال گذشته در ۲۴۸ هزار هکتار زمین کشت شدند؛ یعنی حدود ۱۸ درصد کل سطح زیرکشت برنج ژاپن، در حالی که این رقم یک سال پیش تنها ۴۲ هزار هکتار بود.
بحران اقلیمی در دیگر بخش‌های کشاورزی هم تغییر ایجاد کرده است؛ برخی کشاورزان به میوه و سبزیجات خود شب‌ها رسیدگی می‌کنند تا از گرمای روز در امان بمانند و برخی دیگر به کشت محصولاتی مانند آووکادو، کدو تلخ و بامیه روی آورده‌اند که نسبت به گرما مقاومت بیشتری دارند.
با این حال، این تغییرات با یک چالش جمعیتی هم همراه است: نزدیک به ۷۰ درصد نیروی کار کشاورزی ژاپن ۶۵ سال یا بیشتر دارند. کاوازاکی می‌گوید مقاوم‌سازی برنج در برابر گرما برای کشاورزانی که با افزایش سن نیروی کار روبه‌رو هستند، به نوعی مسابقه با زمان تبدیل شده است. او تاکید می‌کند که در نهایت، یک شرط همچنان پابرجاست: «اولویت این است که برنج باید خوش‌طعم باشد.»