شمشیر دو لبه هوش مصنوعی در آموزش
هوش مصنوعی در صورتی که استفاده‌ای هوشمندانه داشته باشد می‌تواند به آموزش بهتر منجر شود، با این حال دانش‌اموزان لزوما از آن به صورت مثبت استفاده نمی‌کنند.
دانش‌آموزان و کودکان در مدارس به‌طور فزاینده‌ای از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. یک نظرسنجی که سال گذشته توسط شرکت آموزش فناوری «چگ» انجام شد، نشان داد که ۸۰ درصد دانشجویان مقطع کارشناسی در کشورهای ثروتمند جهان از هوش مصنوعی در مطالعات خود استفاده می‌کنند. نظرسنجی‌های جدیدتر این رقم را در بریتانیا ۹۴ درصد و در آلمان ۹۳ درصد اعلام کرده‌اند.
گسترش دامنه استفاده از این فناوری، نگرانی‌هایی را درباره تاثیر آن بر روند یادگیری ایجاد کرده است. معلمان گزارش می‌دهند که با مقاله‌هایی مشابه و یکسان روبه‌رو می‌شوند که به اعتقاد آنها توسط ابزارهایی مانند چت‌جی‌پی‌تی تولید شده‌اند. با این حال، تاکنون شواهد قطعی درباره اثرات آموزشی هوش مصنوعی محدود بوده است.
«دیوید استرومبرگ» از دانشگاه استکهلم و «ویکتور لی» و «وو یان‌هویی» از دانشگاه هنگ‌کنگ تلاش کردند این خلا را پر کنند. آنها ۲۷ هزار دانش‌آموز ۱۲ تا ۱۸ ساله را در چین، کشوری که پذیرش هوش مصنوعی در آن با سرعت زیادی گسترش یافته، مورد بررسی قرار دادند. حدود ۸۰ درصد این دانش‌آموزان اعلام کردند از مدل‌هایی مانند «Doubao» و «DeepSeek» استفاده می‌کنند و ۲۰ درصد باقی‌مانده به‌عنوان گروه مقایسه در نظر گرفته شدند.
نتایج این پژوهش قابل توجه بود. پس از شش ماه، دانش‌آموزانی که از هوش مصنوعی استفاده کرده بودند، در همه درس‌ها به‌طور میانگین ۱۸ درصد افزایش نمره تکالیف داشتند. زمان انجام هر تکلیف هم از میانگین ۶۴ دقیقه به ۴۵ دقیقه کاهش یافت.
با این حال در زمان امتحانات، نتیجه کاملا متفاوت بود. همین دانش‌آموزان در آزمون‌ها ۲۰ درصد پایین‌تر از همکلاسی‌هایی عملکرد داشتند که از کمک هوش مصنوعی استفاده نکرده بودند. پیش از این، نمره‌های بالای تکالیف معمولا نشانه‌ای برای پیش‌بینی عملکرد بهتر در امتحانات بود؛ اما اکنون به شکلی متناقض، دانش‌آموزانی که بالاترین نمره‌های تکلیف را می‌گرفتند، احتمال بیشتری داشت که در امتحانات عملکرد ضعیف‌تری داشته باشند.
آیا مدارس باید استفاده از هوش مصنوعی را ممنوع کنند؟
لزومی ندارد. کاهش نمره‌های امتحان بیشتر در میان دانش‌آموزانی دیده شد که با کمک هوش مصنوعی تکالیف خود را سریع‌تر انجام می‌دادند. کسانی که از هوش مصنوعی استفاده کردند اما میزان زمان مصرف شده برای انجام تکالیف همان مقدار زمان دانش‌آموزانی بود که برای انجام تکالیف از هوش مصنوعی استفاده نکرده بودند، تقریبا با افت عملکرد آموزشی مواجه نشدند.
بنابراین مسئله اصلی، چگونگی استفاده از این فناوری است. دانش‌آموزانی که نتایج امتحانی خود را حفظ کردند، صرفا پاسخ‌ها را از هوش مصنوعی دریافت و کپی نمی‌کردند. احتمالا آنها از چت‌بات‌ها به‌عنوان یک معلم خصوصی استفاده می‌کردند؛ مانند استفاده از هوش مصنوعی برای توضیح مفاهیم دشوار یا کمک در حل مسائل مشخص.
در پژوهشی دیگر، «زارا کانترکتور» و «ژرمان ریس» از کالج میدلبری بررسی کردند که دانشجویان چگونه می‌توانند با کمک یا بدون کمک یک چت‌بات، موضوعی ناآشنا را یاد بگیرند. دانشجویانی که از هوش مصنوعی استفاده کردند، در آزمون‌ها نمره بالاتری به دست آوردند.
شواهد موجود، هرچند هنوز محدود است، اما به یک نتیجه مشخص اشاره می‌کند: هوش مصنوعی می‌تواند بهره‌وری در یادگیری را افزایش دهد، اما تنها برای کسانی که از این فناوری به شکل هوشمندانه استفاده می‌کنند.
دانش‌آموزان باید در برابر وسوسه دریافت پاسخ آماده از هوش مصنوعی مقاومت کنند و پیش از مراجعه به این ابزار، خودشان برای فهم مسئله و فکر کردن درباره آن تلاش کنند.
منبع: اکونومیست