شهر بدون گفتوگو میدان نزاع برای بقاست
آیین رونمایی کتاب «نزاع بر سر شهر» نوشته علی اعطا عصر دوشنبه پنجم مرداد در شهر کتاب مرکزی برگزار شد. در نشست سخنران ها درخصوص ثبت تجربه مدیران شهری ، جایگاه شوراها، تعارض منافع فروش شهر حق شهر نقش مشارکت شهروندان و ضرورت گفتوگو برای آینده شهرها سخن گفتند .
حمیده امینی فرد
رونمایی از کتاب «نزاع بر سر شهر» با حضور پیروز حناچی شهردار پیشین تهران هادی خانیکی استاد علوم ارتباطات، حسین ایمانی جاجرمی استاد دانشگاه، مروارید قاسمی معمار و شهرساز و علی اعطا عضو پیشین شورای شهر تهران در شهر کتاب مرکزی برگزار شد.حسین ایمانی جاجرمی استاد دانشگاه و پژوهشگر شهری با تأکید بر اهمیت ثبت روایت مدیران شهری گفت بخش مهمی از تاریخ تهران به دلیل ثبت نشدن تجربهها از بین رفته است و اگر مدیرانی مانند غلامرضا نیکپی یا اعضای انجمن شهر خاطرات خود را نوشته بودند امروز شناخت دقیقتری از تحولات مدیریت شهری وجود داشت. او با اشاره به اینکه شهرداری از دشوارترین جایگاههای مدیریتی است گفت هر تصمیم شهری برنده و بازنده دارد و به همین دلیل ثبت تجربه مدیران برای قضاوت منصفانه درباره عملکرد آنها ضروری است.
ایمانی جاجرمی کتاب تاریخ اجتماعی تهران جعفر شهری را نمونهای موفق از ثبت حافظه شهر دانست و افزود نویسنده این اثر بدون آنکه مقام رسمی داشته باشد تصویری ماندگار از زندگی مردم تهران بر جای گذاشته است.
او در ادامه با اشاره به سابقه بیش از یک قرن مدیریت محلی در ایران گفت قانون بلدیه مصوب سال ۱۲۸۶ از نخستین قوانین مجلس مشروطه بود و پس از آن انجمن بلدیه انجمن شهر و شورای اسلامی شهر سه دوره مهم مدیریت محلی را شکل دادند اما امروز حتی نام بسیاری از اعضای این نهادها نیز به فراموشی سپرده شده است.
به گفته او کتاب علی اعطا تنها مجموعهای از یادداشتهای روزنامهای نیست بلکه بخشی از حافظه مدیریت شهری را ثبت کرده و میتواند دیگر مدیران و اعضای شوراها را نیز به مکتوب کردن تجربههایشان ترغیب کند.
این جامعهشناس در بخش دیگری از سخنان خود تشکیل شوراهای شهر را یکی از بزرگترین اصلاحات حکمرانی شهری در ایران خواند و گفت در زمان شکلگیری شوراها بخشی از مدیران وزارت کشور با این نهاد مخالف بودند و تصور میکردند حضور افراد کمتجربه اداره شهرها را با مشکل روبهرو میکند اما در نهایت انتخابات شوراها برگزار شد.
او افزود در آن زمان تنها ایران و حکومت خودگردان فلسطین در منطقه از نظام مدیریت شورایی برخوردار بودند. با این حال به اعتقاد او مهمترین ضعف شوراها گسست تجربه تاریخی است زیرا تجربه انجمنهای بلدیه انجمنهای شهر و انجمنهای محلی به شوراهای امروز منتقل نشد.
مروارید قاسمی؛ معمار و شهرساز نیز با تأکید بر اینکه مسئله شهر تنها کالبد آن نیست گفت بحران اصلی شهرهای ایران در شیوه حکمرانی و تصمیمگیری نهفته است. او توضیح داد شهر ایرانی همزمان میراثدار سنت حکمرانی متمرکز و الگوی شهر مدرن است و همین وضعیت شکافهایی در اداره شهر ایجاد کرده است. قاسمی گفت ارزش کتاب در آن است که به جای تمرکز بر پروژههای عمرانی به سازوکارهای تصمیمگیری تعارض منافع حقوق شهروندی و حکمرانی شهری میپردازد و نادیدنیهای مدیریت شهری را آشکار میکند. او افزود نویسنده با تکیه بر قوانین و مستندات به موضوعاتی مانند مرز میان حق و امتیاز تداخل وظایف نهادهای شهری درآمدهای ناپایدار شهرداریها سوداگری شهری و نقش ذینفعان و ذینفوذان پرداخته و از طرح پرسشهای اساسی پرهیز نکرده است.
پیروز حناچی نیز کتاب را حاصل تلفیق تجربههای حرفهای نویسنده در معماری دبیرخانه شورای عالی شهرسازی بخش خصوصی و شورای شهر دانست و گفت اطلاعرسانی و مطالبهگری عمومی نقش مهمی در اصلاح تصمیمهای شهری دارد. او با مرور تجربههای خود در شورای عالی شهرسازی گفت هرجا اطلاعرسانی به موقع انجام شد و زمینه گفتوگو و مطالبهگری فراهم شد امکان تصمیمگیری بهتر نیز افزایش یافت. حناچی تأکید کرد مدیران زمانی به سمت تصمیمهای درست حرکت میکنند که جامعه از آنها مطالبه داشته باشد و آثار بسیاری از تصمیمهای مدیریت شهری سالها بعد آشکار میشود بنابراین بیتفاوتی نسبت به این حوزه میتواند هزینههای سنگینی بر شهر تحمیل کند.
شهردار پیشین تهران با اشاره به تجربه کمیسیون ماده پنج گفت فشار افکار عمومی و رسانهها حتی مدیران شهری را به بازنگری در برخی تصمیمها وادار کرد.
او سپس به نظریه «حق به شهر» اشاره کرد و گفت اداره شهر نباید بر فروش داراییها و ظرفیتهای شهری استوار باشد. به گفته او این شیوه اگرچه ممکن است در کوتاهمدت درآمد ایجاد کند اما هزینههای پنهانی آن سالها بعد آشکار میشود. حناچی افزود کیفیت اداره شهر مستقیماً بر کیفیت زندگی مردم اثر میگذارد و هرچه مشارکت شهروندان در عرصههای محلی و ملی بیشتر باشد تصمیمهای بهتری برای شهر گرفته خواهد شد. او همچنین با اشاره به حضور گسترده مدیران سابق شهری در مجلس گفت اداره شهرها دیگر فقط یک موضوع محلی نیست و آثار آن به عرصه سیاست نیز کشیده شده است.
هادی خانیکی نیز کتاب را حاصل پیوند پژوهش نظری روزنامهنگاری مسئلهمحور و حضور نویسنده در نهاد تصمیمگیری دانست و گفت پرسش اصلی کتاب این است که شهر متعلق به چه کسی است. او افزود کتاب با عبور از نگاه صرفاً فنی به موضوعاتی مانند حکمرانی شهری شفافیت مشارکت شهروندان و تعارض منافع میپردازد. خانیکی چهار محور اصلی کتاب را عرصه عمومی تعارض منافع ایمنی شهری و طبیعت شهر دانست و گفت موضوعاتی مانند تئاتر شهر کمیسیون ماده پنج تراکمفروشی فاجعه متروپل ناایمنی شهری و تخریب باغهای تهران نشان میدهد بسیاری از تصمیمهای ظاهراً فنی در واقع ریشه در منازعات سیاسی و اقتصادی دارند.
او تأکید کرد شهر فقط مجموعهای از خیابانها و ساختمانها نیست بلکه عرصه شکلگیری هویت اجتماعی و فرهنگی است و امروز اختلال ارتباطی را میتوان در روابط شهروندان و حتی طراحی فضاهای شهری مشاهده کرد. خانیکی گفت پیام اصلی کتاب امید از دل گفتوگو است و شهروند نباید تنها تماشاگر شهر باشد بلکه باید در دفاع از عرصه عمومی و حق بر شهر نقش فعال ایفا کند. او روایت شهر گفتوگو و فاجعه را سه مسئله اصلی امروز مدیریت شهری دانست و افزود ایران امروز بیش از هر زمان دیگری با ضعف گفتوگو روبهرو است و گفتوگو هم مسئله و هم راهحل جامعه است.
این استاد علوم ارتباطات در ادامه با اشاره به تجربه شهرهای آسیبدیده از جنگ و زلزله گفت شهرها فقط با ساختوساز دوباره احیا نمیشوند بلکه روایتهای شهروندان به آنها جان دوباره میبخشد. او با اشاره به تجربه شهرهایی مانند برلین هانوی و برخی شهرهای ایران گفت نوشتهها و روایتهای ساکنان شهر را از یک مکان به یک فضای زنده تبدیل میکند و روایت ابزاری برای مقابله با تکصدایی در مدیریتهای تکنوکراتیک است.
علی اعطا نیز در این نشست با اشاره به کشف مشروح مذاکرات انجمن شهر تهران در آرشیو شورای شهر گفت این اسناد سالها در یکی از کمدهای روابط عمومی شورا نگهداری میشد و با هماهنگی محسن هاشمی به کتابخانه ملی منتقل شد. او گفت مرور این اسناد نشان میدهد بسیاری از مسائل تهران از دهه چهل تاکنون تغییر چندانی نکرده و موضوعاتی مانند مسکن کمبود آب و آلودگی هوا همچنان از مهمترین دغدغههای مدیریت شهری و شهروندان است.