«سیاهه انتشار» زیر ذرهبین؛ از وعده پیشبینی ۷۲ ساعته تا هشدار درباره مرگهای خاموش
«سیاهه انتشار» قرار است نقشه راه تازه تهران برای مقابله با آلودگی هوا باشد؛ سندی که با اتکا به آن، پیشبینی ۷۲ ساعته آلودگی، افزایش ۳۰ درصدی ظرفیت پایش و شناسایی دقیق سهم هر منبع آلاینده ممکن شده است. با این حال، همزمان هشدارهایی درباره تداوم وضعیت نامطلوب هوا، مرگ سالانه دهها هزار نفر بر اثر ذرات معلق و فاصله معنادار میان بودجه و ابعاد بحران مطرح میشود.
مدیریت شهری از تکمیل ابزارهای دادهمحور برای تصمیمگیری درباره آلودگی هوا سخن میگوید؛ از پیشبینی ۷۲ ساعته وضعیت هوا تا شناسایی دقیق سهم هر منبع آلاینده. همزمان، نهادهای ملی یادآوری میکنند که تهران همچنان یکی از آلودهترین شهرهاست و فاصله میان خسارتهای چند میلیارد دلاری آلودگی و بودجه اختصاصیافته برای اجرای قانون هوای پاک، شکافی جدی ایجاد کرده است.
در آیین رونمایی از سومین سیاهه انتشار شهر تهران و بهرهبرداری از شش ایستگاه جدید سنجش آلودگی هوا، مجموعهای از مدیران شهری، مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست و نمایندگان مجلس حضور داشتند؛ مراسمی که هم بر ظرفیتهای جدید مدیریتی تأکید داشت و هم بر چالشهای حلنشده.
فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، با اشاره به سابقه بیش از سه دهه فعالیت این شرکت توضیح داد که سیاهه انتشار بهعنوان یک ابزار تحلیلی جامع، دادههای پراکنده پایش را به یک نظام منسجم تبدیل میکند و نشان میدهد هر آلاینده از چه منبعی، با چه شدتی و در چه بازه زمانی و مکانی منتشر میشود.
او گفت با اتکا به این دادهها و ترکیب آن با اطلاعات هواشناسی و مدلهای پیشرفته انتقال و شیمی جو، امکان پیشبینی وضعیت آلودگی هوا تا ۷۲ ساعت آینده فراهم شده است؛ قابلیتی که میتواند مبنای تصمیمهای پیشگیرانه قرار گیرد.
کریمی همچنین اعلام کرد در حال حاضر ۱۹ ایستگاه فعال سنجش آلودگی هوا و ۳۵ ایستگاه سنجش آلودگی صوت در تهران فعال است و با راهاندازی شش ایستگاه جدید، ظرفیت پایش حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است. به گفته او، در نسخه ۱۴۰۱ سیاهه انتشار نسبت به نسخه ۱۳۹۶، علاوه بر بهروزرسانی ضرایب انتشار و تکمیل خلأهای دانشی، منابعی مانند کشاورزی، پسماندسوزی و فعالیتهای معدنی نیز به فهرست منابع آلاینده افزوده شدهاند.
محسن هرمزی، معاون حملونقل و ترافیک شهرداری تهران، نیز از رویکرد توأمان زیرساختی و مطالعاتی در این دوره مدیریت شهری سخن گفت. او اعلام کرد در کنار احداث حدود ۴۰ کیلومتر خط مترو و افزایش ناوگان اتوبوسرانی، نهضت برقیسازی حملونقل عمومی آغاز شده و اکنون ۵۰۰ دستگاه اتوبوس برقی در تهران فعال است.
به گفته او، تعداد اتوبوسهای فعال از حدود ۸۴۰ دستگاه در ابتدای تحویل مدیریت شهری به بیش از ۳۲۰۰ دستگاه نو و آمادهبهکار رسیده و حدود دو هزار تاکسی برقی نیز تحویل داده شده است. او همچنین تأکید کرد در نسخه جدید سیاهه انتشار، حوزه کشاورزی نیز بهعنوان یکی از منابع آلاینده لحاظ شده تا تحلیلها جامعتر و تصمیمگیریها ریشهایتر باشد.
اما در کنار این گزارشها، نمایندگان سازمان حفاظت محیط زیست و مجلس شورای اسلامی بر فاصله میان برنامهها و وضعیت واقعی شهر تأکید کردند.
صدیقه ترابی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به تدوین سیاهه انتشار گفت این اقدام ابتدای مسیر است و نسخه جدید آن در برنامهریزیها و سیاستگذاریهای ملی مدنظر قرار خواهد گرفت. او یادآور شد تهران همچنان یکی از آلودهترین شهرهاست و با وجود تلاشهای انجامشده در یک سال گذشته، وضعیت شهر رضایتبخش نیست.
ترابی تأکید کرد زمانی میتوان از اقدامات انجامشده سخن گفت که بهبود ملموس در سطح شهر دیده شود و همه دستگاهها باید انسجام در اقدام را حفظ کنند. او با اشاره به تجربه پکن افزود همانطور که در این شهر هوای آلوده جای خود را به هوای پاک داده، در تهران نیز چنین تغییری ممکن است؛ مشروط به استمرار و هماهنگی اقدامات.
سمیه رفیعی، رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس شورای اسلامی، نیز شناخت دقیق آلودگی هوا را یکی از چالشهای مزمن تهران دانست و اجرای سیاهه انتشار را اقدامی ارزشمند توصیف کرد که قرار است بر مبنای آن نقشه راه مقابله با آلودگی هوا تدوین شود.
با این حال او به محدودیتهای بودجهای اشاره کرد و گفت برای اجرای قانون هوای پاک تنها ۲۹۸ میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته شده، در حالی که ۲۳ دستگاه بهطور مستقیم مسئول اجرای آن هستند. به گفته رفیعی، این رقم حتی پاسخگوی هزینههای یک دستگاه نیز نیست.
او با اشاره به برآورد خسارت سالانه حدود ۱۴ میلیارد دلاری آلودگی هوا افزود بودجه تخصیصی در انتهای زنجیره قرار دارد و نمیتواند پاسخگوی حل ریشهای بحران باشد. رفیعی همچنین یادآور شد سالانه حدود ۵۰ هزار نفر در کشور بر اثر مواجهه با ذرات معلق کوچکتر از ۲.۵ میکرون جان خود را از دست میدهند؛ آماری که به گفته او نشان میدهد سلامت عمومی در معرض تهدید جدی قرار دارد.
رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس تأکید کرد اگر مطالبهای برای کاهش آلودگی هوا وجود دارد، زمان اصلاح ساختارها و بازنگری در بودجهها فرارسیده است. او در عین حال اقدامات شهرداری تهران را با وجود محدودیت امکانات، قابل توجه دانست اما کاهش واقعی آلودگی را نیازمند مجموعهای هماهنگ از سیاستها، منابع مالی و همکاری بیندستگاهی عنوان کرد.