پرستار کم است؛ کشورهای ثروتمند چگونه کمبود نیروی پرستاری را جبران می‌کنند؟

به گزارش آتیه‌آنلاین، سازمان جهانی بهداشت در گزارش «وضعیت پرستاری جهان ۲۰۲۵» اعلام کرده است که تعداد پرستاران جهان از ۲۷.۹ میلیون نفر در سال ۲۰۱۸ به ۲۹.۸ میلیون نفر در ۲۰۲۳ رسیده، اما باوجود این رشد، توزیع نیروی پرستاری میان کشورها همچنان بسیار نابرابر است.

سازمان جهانی بهداشت برآورد کرده است که اگر روندهای فعلی ادامه پیدا کند، جهان در سال ۲۰۳۰ با کسری حدود ۴.۱ میلیون پرستار روبه‌رو خواهد بود. بخش مهمی از این مشکل نیز به کشورهای ثروتمند مربوط می‌شود که برای جبران کمبود نیروی خود، علاوه بر افزایش ظرفیت آموزش داخلی، به جذب پرستار از کشورهای دیگر روی آورده‌اند.

آمریکا؛ کمبود ۱۰۹ هزار پرستار تا ۲۰۳۸

ایالات متحده یکی از نمونه‌های مهم این وضعیت است. بر اساس جدیدترین پیش‌بینی مرکز ملی تحلیل نیروی کار سلامت آمریکا (NCHWA)، این کشور در سال ۲۰۲۸ با کمبود ۸ درصدی پرستاران ثبت‌شده (RN) مواجه خواهد بود.

این شکاف حتی در سال ۲۰۳۸ نیز از بین نمی‌رود و آمریکا با کمبود حدود ۱۰۸ هزار و ۹۶۰ نیروی معادل تمام‌وقت پرستار ثبت‌شده روبه‌رو خواهد بود. وضعیت در مناطق غیرشهری شدیدتر است؛ پیش‌بینی می‌شود کمبود پرستار در این مناطق در سال ۲۰۳۸ به ۱۱ درصد برسد، درحالی‌که این رقم برای مناطق شهری حدود ۲ درصد خواهد بود.

آمریکا برای مقابله با این مشکل تنها به جذب نیروی خارجی متکی نیست. برنامه‌هایی مانند Nurse Corps Scholarship هزینه تحصیل پرستاران را در ازای تعهد خدمت در مراکز درمانی دارای کمبود پرداخت می‌کند و برنامه بازپرداخت وام تحصیلی نیز پرستاران را برای کار در مناطق کم‌برخوردار تشویق می‌کند.

آلمان؛ یک پرستار از هر پنج نفر، خارجی است

آلمان نمونه روشن دیگری از وابستگی کشورهای توسعه‌یافته به نیروی پرستاری مهاجر است. آژانس فدرال کار آلمان در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرده که در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۷۶ میلیون نفر در مشاغل پرستاری تحت پوشش بیمه اجتماعی مشغول به کار بوده‌اند و تقریباً ۲۰ درصد آنها تابعیت خارجی داشته‌اند.

این وابستگی در سال‌های اخیر بیشتر شده است؛ طبق اعلام همین نهاد، از سال ۲۰۲۲ رشد اشتغال در مشاغل پرستاری عملاً توسط نیروهای خارجی پیش رفته است.

از طرف دیگر، آلمان هنوز با کمبود جدی نیروی متخصص پرستاری مواجه است. در سال ۲۰۲۵ به ازای هر ۱۰۰ فرصت شغلی ثبت‌شده برای پرستاران متخصص، تنها ۵۷ پرستار متخصص بیکار وجود داشت.

آلمان همزمان دو مسیر را دنبال می‌کند: آموزش و توانمندسازی نیروی داخلی و جذب نیروی خارجی. آژانس فدرال کار در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۳۰ هزار دوره آموزشی و ارتقای مهارت در حوزه مراقبت و پرستاری را حمایت کرده است.

انگلیس؛ آموزش بیشتر، مهاجرت پرستاران

انگلیس نیز سال‌ها برای جبران کمبود پرستار به استخدام بین‌المللی متکی بوده است. در سپتامبر ۲۰۲۵، نرخ جای خالی در مشاغل پرستاری و مامایی در انگلستان ۶ درصد بود؛ هرچند این نرخ نسبت به ۷.۵ درصد یک سال قبل کاهش یافته بود.

اهمیت نیروی خارجی در NHS را می‌توان از ترکیب نیروهای جدید مشاهده کرد: در سال منتهی به سپتامبر ۲۰۲۴، از ۵۷ هزار و ۵۲۰ نفر که به ثبت حرفه‌ای پیوستند، حدود ۳۰ هزار نفر (۵۲ درصد) در انگلیس آموزش دیده بودند و ۲۶ هزار و ۴۵۹ نفر (۴۶ درصد) خارج از اتحادیه اروپا و منطقه اقتصادی اروپا آموزش دیده بودند.

اما سیاست انگلیس اکنون در حال تغییر است. تعداد ویزاهای «Health and Care Worker» برای پرستاران در سال منتهی به دسامبر ۲۰۲۵ به ۱۷۷۷ مورد رسید که نسبت به سال قبل ۷۳ درصد کاهش داشت. این کاهش با پایان برنامه متمرکز جذب بین‌المللی پرستاران و تغییر تقاضا برای نیروی خارجی مرتبط دانسته شده است.

در کنار آن، دولت انگلیس افزایش ظرفیت آموزش داخلی را دنبال می‌کند. برنامه بلندمدت NHS هدف‌گذاری کرده است که ظرفیت آموزش پرستاری بزرگسالان تا سال ۲۰۳۱/۳۲ حدود ۹۲ درصد افزایش پیدا کند و به نزدیک ۳۸ هزار ظرفیت برسد.

کانادا؛ ۲۱ هزار جای خالی برای پرستاران

کانادا نیز با وجود افزایش سریع نیروی پرستاری، همچنان با کمبود مواجه است. بر اساس داده‌های رسمی Statistics Canada، در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۵ حدود ۲۱ هزار جای خالی برای پرستاران ثبت‌شده و حدود ۱۰ هزار جای خالی برای پرستاران عملی مجاز وجود داشت.

کانادا یکی از مسیرهای مهم جبران کمبود را در جذب پرستاران تحصیل‌کرده خارج از کشور دنبال می‌کند. در سال ۲۰۲۵، ۱۶.۸ درصد از کل عرضه پرستاران ثبت‌شده کانادا را پرستاران آموزش‌دیده در خارج تشکیل می‌دادند؛ این سهم در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۴.۴ درصد بود.

با این حال، یک مشکل مهم وجود دارد: همه پرستاران مهاجر بلافاصله وارد بازار کار نمی‌شوند. موانع مربوط به معادل‌سازی مدارک و صدور مجوز حرفه‌ای باعث شده بخشی از پرستاران آموزش‌دیده خارج از کانادا نتوانند در این کشور به عنوان پرستار کار کنند.

استرالیا؛ کسری ۷۰ هزار نیروی تمام‌وقت در افق ۲۰۳۵

استرالیا نیز با یکی از جدی‌ترین شکاف‌های آینده مواجه است. مطالعه رسمی وزارت بهداشت این کشور پیش‌بینی می‌کند که در سال ۲۰۳۵، عرضه پرستار با کسری ۷۰ هزار و ۷۰۷ نیروی معادل تمام‌وقت مواجه شود؛ این رقم معادل حدود ۷۹ هزار و ۴۷۳ پرستار برای پر کردن شکاف است.

استرالیا همزمان ظرفیت نیروی داخلی را افزایش داده و مسیر جذب نیروی خارجی را تسهیل کرده است. در ژانویه ۲۰۲۵ دولت اعلام کرد که از مارس همان سال، روند ارزیابی و ثبت‌نام پرستاران دارای مدرک بین‌المللی از کشورهای قابل مقایسه تسریع می‌شود و این تغییر می‌تواند زمان ورود آنها به بازار کار را ۶ تا ۱۲ ماه کاهش دهد.

تعداد پرستاران ثبت‌شده در استرالیا نیز از ۲۸۶ هزار و ۱۴۹ نفر در سال ۲۰۲۱ به ۳۴۱ هزار و ۷۹۸ نفر در سال ۲۰۲۵ رسیده است.

یک الگوی مشترک؛ آموزش داخلی + جذب مهاجر

مقایسه این کشورها نشان می‌دهد تقریباً هیچ‌کدام برای حل مشکل کمبود پرستار تنها به یک راهکار تکیه نکرده‌اند. نسخه غالب، ترکیبی از افزایش ظرفیت دانشگاه‌ها و دوره‌های آموزشی، حفظ نیروهای موجود، بهبود شرایط کاری، تشویق پرستاران به ماندن در مناطق کم‌برخوردار و جذب نیروی آموزش‌دیده از خارج است.

OECD نیز در گزارش‌های خود تأکید کرده است که کشورهای عضو برای مقابله با کمبود نیروی سلامت باید همزمان روی افزایش آموزش نیروهای جدید، بهبود شرایط کاری و ماندگاری پرستاران و استفاده از فناوری و تغییر سازمان‌دهی کار تمرکز کنند.

در عین حال، وابستگی کشورهای ثروتمند به پرستاران مهاجر به‌شدت افزایش یافته است. بر اساس OECD، تعداد پرستاران متولد خارج در کشورهای عضو این سازمان در دو دهه گذشته رشد قابل‌توجهی داشته و در سال‌های اخیر پرستاران آموزش‌دیده خارج از کشور سهم بزرگی از رشد نیروی پرستاری برخی کشورها را تشکیل داده‌اند؛ این سهم در ایرلند ۹۲ درصد، در بریتانیا و نیوزیلند بیش از ۸۰ درصد و در استرالیا ۳۳ درصد بوده است.

 تجربه آمریکا، آلمان، انگلیس، کانادا و استرالیا نشان می‌دهد بحران پرستاری صرفاً با تربیت نیروی بیشتر حل نمی‌شود. کشورهای مقصد همزمان تلاش می‌کنند نیروی داخلی را حفظ کنند و مسیر ورود پرستاران خارجی را کوتاه‌تر کنند. در واقع، رقابت جهانی برای جذب پرستار در حال تشدید است؛ موضوعی که می‌تواند برای کشورهای صادرکننده نیروی پرستاری، از جمله کشورهای در حال توسعه، به معنای خطر تشدید مهاجرت نیروهای متخصص باشد.

اعداد کلیدی در یک نگاه