«پاراسوشیال»؛ کلمه سال ۲۰۲۵ و هشداری درباره آینده روابط انسانی
انتخاب یک واژه بهعنوان «کلمه سال» معمولاً صرفاً یک رویداد زبانی نیست، بلکه میتواند بازتابی از تحولات عمیق اجتماعی، فرهنگی و روانی یک دوره تاریخی باشد.
به گزارش آتیهآنلاین، انتخاب واژه «پاراسوشیال» بهعنوان کلمه سال ۲۰۲۵ از سوی فرهنگنامه کمبریج نیز از همین منظر قابل تحلیل است؛ مفهومی که به گفته محمدمهدی سیدناصری، حقوقدان و پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان، نهتنها یک اصطلاح رسانهای، بلکه نشانهای هشداردهنده از تغییر شیوه زیستن و تجربه روابط انسانی در جهان معاصر است.
سیدناصری در گفتوگو با خبرآنلاین تأکید میکند که این انتخاب بیش از آنکه توصیف یک روند باشد، هشداری درباره آینده روابط انسانی است؛ آیندهای که در آن برقراری رابطه آسانتر شده، اما پیوندهای عمیق انسانی دشوارتر، احساسات فراوانتر و معنا کمیابتر شده است. به باور او، واژه «پاراسوشیال» میتواند در قالبی فشرده، جهانی را توصیف کند که انسانها در آن، نه به معنای کلاسیک، بلکه در میان انبوهی از تصاویر، صداها و ارتباطهای ظاهری، تنها شدهاند.
رابطه پاراسوشیال به نوعی پیوند یکطرفه اطلاق میشود که در آن فرد، احساس تعلق، عاطفه و وفاداری عمیقی را نسبت به شخص یا موجودیتی تجربه میکند که یا از وجود او بیخبر است یا امکان پاسخگویی واقعی ندارد. این روابط میتوانند با چهرههای مشهور، اینفلوئنسرها، ورزشکاران و حتی سامانههای هوشمند گفتوگومحور شکل بگیرند. وجه مشترک آنها یکطرفهبودن رابطه است؛ ویژگیای که به گفته این پژوهشگر، اغلب برای ذهن انسان پنهان میماند.
سیدناصری گسترش روابط پاراسوشیال را صرفاً نتیجه تحولات روانشناختی فردی نمیداند، بلکه آن را محصول شرایط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی میخواند. از نظر او، فشارهای اقتصادی، بیثباتی شغلی، اضطراب معیشتی، کاهش اعتماد اجتماعی و تضعیف نهادهای جمعی، روابط انسانی واقعی را به امری پرهزینه و فرساینده تبدیل کرده و در چنین بستری، رابطه پاراسوشیال بهدلیل نداشتن تعهد، تعارض و خطر طردشدن، جذابیت بیشتری یافته است.
او نقش رسانههای نوین را در عادیسازی این نوع روابط تعیینکننده میداند و معتقد است بازنمایی گزینشی و احساسی از زندگی چهرههای رسانهای، این توهم را ایجاد میکند که مخاطب در جریان یک رابطه واقعی قرار دارد. در ایران، به گفته سیدناصری، روابط پاراسوشیال بهتدریج به نوعی پناهگاه روانی در برابر ناامیدی، انسداد اجتماعی و بیثباتی اقتصادی بدل شدهاند.
این کارشناس هشدار میدهد که تداوم این روند، اگرچه ممکن است در کوتاهمدت کارکردی تسکیندهنده داشته باشد، اما در بلندمدت میتواند به تضعیف مهارتهای ارتباطی، کاهش همبستگی اجتماعی و گریز از روابط انسانی واقعی منجر شود؛ هشداری که انتخاب «پاراسوشیال» بهعنوان کلمه سال ۲۰۲۵ آن را به شکلی نمادین یادآوری میکند.