رکوردشکنی قیمت‌ها در آذر ماه؛ نرخ تورم خوراکی‌ها به 50 درصد رسید

در یک رخداد غیرمنتظره، نرخ تورم منتهی به آذر ماه در مناطق شهری کشور بر اساس برآورد هر دو نهاد مرکز آمار ایران و بانک مرکزی معادل 42.4 درصد عنوان شده که طی 18 ماه گذشته بی‌سابقه بوده است. دلیل این رکوردشکنی می‌تواند افزایش قیمت بنزین در این ماه و به تبع آن افزایش هزینه‌ حمل و نقل و تولید باشد. به نظر می‌رسد با توجه به حذف ارز ترجیحی و افزایش قیمت خوراکی‌ها در دی ماه، باید منتظر رکوردشکنی دوباره‌ نرخ تورم در آینده نیز بود.

گزارش بانک مرکزی

بر اساس گزارش بانک مرکزی، نرخ تورم دوازده ماهه منتهی به آذر ماه سال جاری به 42.2 درصد رسیده که بالاترین رقم طی 18 ماهه اخیر است. از اردیبهشت ماه سال گذشته که نرخ تورم به 43.3 درصد رسید، این رقم بالاترین رقم تورم ثبت‌شده توسط این مرکز است. هر چند تورم ماهانه بر اساس این گزارش معادل 3.3 درصد (نسبت به آبان ماه سال جاری) عنوان شده اما تغییرات قیمت‌ها در آذر ماه سال جاری نسبت به آذر ماه سال گذشته به 49.9 درصد رسیده است. همچنین تغییرات متوسط قیمت‌ها تا آذر ماه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل به 43.8 درصد رسیده که طی 20 ماه گذشته رکورد زده است.

بر اساس گزارش بانک مرکزی، در آذر ماه سال جاری شاخص بهای گروه‌های خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها نسبت به ماه قبل 5.2 درصد، دخانیات 3.9 درصد، پوشاک و کفش 3.3 درصد، مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوخت‌ها 1.6 درصد، اثاث، لوازم و خدمات مورد استفاده در خانه 3.2 درصد، بهداشت و درمان 1.5 درصد، حمل و نقل 4.5 درصد، ارتباطات 3.4 درصد، تفریح و امور فرهنگی 3 درصد، تحصیل 10.6 درصد، رستوران و هتل 3.6 درصد و کالاها و خدمات متفرقه 2.8 درصد افزایش یافت.

گزارش مرکز آمار ایران

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه 42.4 درصد عنوان شده است؛ درحالی که این رقم در مناطق شهری 41.7 درصد و در مناطق روستایی 45 درصد بوده است. علاوه بر این، بر اساس این گزارش، تورم نقطه به نقطه معادل 52.6 درصد بوده است. منظور از تورم نقطه به نقطه، درصد تغییر عدد شاخص قیمت نسبت به ماه مشابه سال قبل است. به عبارت بهتر، خانوارها به طور میانگین 52.6 درصد بیشتر از آذر ماه 1403 برای خرید یک مجموعه کالا و خدمات یکسان هزینه کرده‌اند.

بر اساس گزارش این مرکز، در آذر ماه سال جاری از بین 53 قلم خوراکی منتخب در نقاط شهری، 42 قلم درصد تغییر سالانه بالاتر از نرخ تورم نقطه‌ای (51.5 درصد) داشته‌اند. به عبارت بهتر، حدود 80 درصد کالاهای منتخب نرخ تغییرات، قیمتی بیش از نرخ متوسط تورم نقطه‌ای داشته‌اند. به عنوان مثال برنج ایرانی درجه یک 173 درصد، برنج خارجی درجه یک 106 درصد، ماکارونی بیش از 63 درصد و شیرینی خشک با بیش از 53 درصد افزایش قیمت طی آذر ماه سال جاری نسبت به ماه مشابه سال قبل مواجه شده‌اند. این افزایش قیمت در میوه‌ها شدت بالاتری دارد. به عنوان نمونه، لیموترش 280 درصد، سیب 163 درصد، پرتقال 139 درصد، انار 137 درصد و خربزه 92 درصد افزایش را در این مدت تجربه کرده‌اند.

تورم خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها

هر چند در گزارش‌های رسمی، نرخ تورم میانگین محاسبه و اعلام می‌شود اما واقعیت این است که تفکیک تورم به گروه‌های مختلف کالایی، چهره‌ بهتری از افزایش قیمت‌ها را نشان می‌دهد. سهم غذا از کل هزینه‌های خانوار شاخصی از امنیت غذایی است. معمولا سهم گروه‌های خوراکی در سبد مصرفی اقشار پایین بالاتر است و افزایش قیمت‌ها در این بخش، فقرا را بیشتر تحت تاثیر قرار می‌دهد.

بررسی مرکز آمار ایران نشان می‌دهد درحالی‌که نرخ تورم سالانه منتهی به آذر ماه 42.4 درصد عنوان شده است، نرخ تورم خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در این مدت به 50 درصد رسیده است. این رقم در برخی استان‌ها تا سطح 55 درصد نیز بوده است. بر اساس محاسبات مرکز آمار، هر چند تورم نقطه به نقطه 52.6 درصد بوده اما تورم نقطه به نقطه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها طی مدت مذکور معادل 72.3 درصد بوده است. نرخ تورم خوراکی از این جهت اهمیت دارد که افزایش آن به معنای فقیرتر شدن گروه‌های کم‌درآمد است؛ چرا که فقرا سهم بیشتری از درآمد خود را به خوراکی‌ها اختصاص می‌دهند.

به گزارش مرکز آمار ایران، در حالی‌که متوسط هزینه‌های خوراکی از کل هزینه‌های خانوار 29.4 درصد است، این رقم برای دهک اول 42.2 و برای دهک دهم 21.6 درصد است.

جدول شماره (1): نرخ تورم سالانه به تفکیک خوراکی‌ها و غیرخوراکی‌ها در آذر ماه 1404 (درصد)

منبع: مرکز آمار ایران

در جدول زیر روند تغییرات قیمت 20 کالای اساسی طی یک سال گذشته و درصد تغییر قیمت آن‌ها در آذر ماه سال جاری نسبت به آذر ماه سال گذشته آمده است. لوبیا چیتی با 237 درصد افزایش قیمت در صدر این فهرست قرار دارد، برنج ایرانی با 173 درصد و برنج خارجی با 106 درصد در رتبه‌های دوم و سوم قرار دارند. چای خارجی، عدس، ماست پاستوریزه، تخم‌مرغ ماشینی و ماکارونی در جایگاه‌های بعدی قرار دارند که بین 64 تا 85 درصد افزایش قیمت داشته‌اند.

جدول شماره (2): روند تغییرات قیمتی 20 کالای اساسی طی یک سال گذشته بر اساس گزارش مرکز آمار ایران

توجه: اعداد تا یک رقم اعشار گرد شده‌اند.

تورم در استان‌های کشور

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، درحالی‌که نرخ تورم کشور در دوازده‌ ماهه منتهی به آذر ماه سال جاری 42.4 درصد بوده است، پراکندگی آن در استان‌های مختلف متفاوت بوده است. بالاترین نرخ تورم سالانه در بین استان‌های کشور متعلق به استان سمنان با 48 درصد بوده است. استان‌ مرکزی با 47 درصد، استان کردستان با 46.8 درصد و استان هرمزگان با 46.7 درصد در مکان‌های بعدی قرار دارند. پایین‌ترین نرخ تورم سالانه هم مربوط به استان خراسان‌جنوبی با 37.1 درصد بوده است و بعد از آن تهران با 38.5 درصد قرار دارد. در نمودار زیر نرخ تورم سالانه در استان‌های کشور قابل مشاهده است.

در ادبیات اقتصادی، تورم ظالمانه‌ترین مالیاتی است که به نفع ثروتمندان از فقرا گرفته می‌شود. اقتصاد ایران طی پنج دهه‌ گذشته با پدیده‌ تورم دورقمی روبه‌رو بوده که علاوه بر آثار اقتصادی، تبعات اجتماعی و سیاسی عظیمی بر مردم و به خصوص گروه‌های کم‌درآمد داشته است. تورم 50 درصدی خوراکی‌ها در آذر ماه و افزایش احتمالی آن در دی ماه به معنای فقیرتر شدن فقراست و نارضایتی مردم را بیش از پیش افزایش خواهد داد. درنهایت باید توجه داشت تورم بیش از آن‌که یک پدیده‌ اقتصادی باشد یک مسئله‌ سیاسی است و کنترل آن باید به دست مجموعه‌ حاکمیت باشد و نه تنها دولت مستقر.