رکورد شکنی افزایش خشونتهای مرتبط با آب از سال 2022
متخصصان معتقدند بحران آب، فساد و نبود یا سوءاستفاده از منابع آبی درگیریها را بر سر منابع آب ایجاد میکنند.
خشونتهای مربوط به بحران آب تقریبا از سال 2022 دوبرابر شده و به گفته کارشناسان برای فهم مشکل، پرداختن به دلایل اصلی و جلوگیری از ریسکهای در حال افزایش قدمهای اندکی برداشته شده است.
براساس دادههای موسسه آمریکایی «پاسفیک انیستتیو»، در سال 2024 موارد خشونتهای مربوط به بحران آب 419 مورد بود که نسبت به تعداد 235 مورد در سال 2022 افزایش زیادی دارد.
این موسسه شواهد صدها سال خشونتهای مربوط به آب را جمعآوری کرده است، از جمله مواردی که در آن آب نقش جرقه اولیه درگیریها را داشته، به عنوان یک سلاح استفاده شده و یا به عنوان هزینه جنگ مورد استفاده قرار گرفته است.
«پیتر گالئیک» بنیانگذار مشترک و همکار ارشد موسسه دراینباره گفت: «ما درگیریهای بیشتری را در سطح جهان شاهد هستیم و دلایل مختلفی برای وقوع آنها وجود دارد. بحران اقلیم و آبوهوای خشن نقش خود را در این درگیریها دارند اما عوامل مختلف دیگری همچون کوتاهی و واماندگی حاکمیت یا دولتهای نالایق و فاسد و نبود یا سوءاستفاده از زیرساختها هم در این وضعیت تاثیرگذارند.»
«جوآنا ترور» مدیر بخش امنیت آبی در موسسه خیریه «آکسفام» میگوید که این موسسه خیریه هم شاهد «افزایش درگیریهای منطقهای بر سر آب بوده است که عموما به دلیل تغییر اقلیم و ناامنی آبی ایجاد شدهاند.»
مثالهای اخیر شامل درگیریها بر سر توافقنامه تقسیم آب رودخانه ایندوس میان پاکستان و هند پس از یک حمله تروریستی، حمله روسیه به سدهای برقآبی در اوکراین، نابودی منابع آبی غزه به دست اسرائیل و تظاهرات در اعتراض به تامین آب در آفریقای جنوبی است.
ترور میگوید: «اسرائیل به صورت نظاممند از آب به عنوان یک سلاح استفاده میکند. آنها عمدا سیستمهای آب و تاسیسات نمکزدایی را هدف قرار میدهند و از بازسازی آن جلوگیری میکنند. به دلیل ویرانی سیستم فاضلاب و سیلابها، فاضلابها آب آشامیدنی را آلوده میکند و مردم درحالیکه در صف آب منتظر هستند مورد هدف قرارمیگیرند.»
او ادامه میدهد: «در شرق آفریقا و منطقه ساحل، به صورت روزافزون آب درحال ناامن شدن است و مردم برای دسترسی به آب در حال مهاجرت به مناطق جدید هستند که میتواند منجر به رقابت و درگیری با مردم مناطق میزبان باشد.»
در بعضی مناطق با مشکلات آبی، سیاستها موقعیت شکننده این مناطق را تشدید کردهاند. گالئیک دراینباره میگوید: «رودخانه کلرادو و ریوگرانده در ایالات متحده آمریکا در سالهای اخیر از نظر سیاسی شاهد درگیریهای رو به افزایشی بودند. قراردادهایی برای مدیریت آب رودخانهها وجود دارد که به 1948 برمیگردد، براساس این قراردادها ایالات متحده ملزم به انتقال آب کلورادو به مکزیک و مکزیک ملزم به انتقال آب ریوگرانده به ایالات متحده شده است. اما همانطور که سیاستهای مرزی تحت حکومت ترامپ شدت یافته، این مشکلات هم با حالت شدیدتری به منازعه تبدیل میشوند. در تظاهراتی در مکزیک، جلوی سدی که آب را به ایالات متحده منتقل میکرد و در اعتراض کشاوزان به رهاسازی آب، چندین نفر کشته شدند.»
گالئیک معتقد است چندین منازعه کمترشناخته شده در آسیای مرکزی وجود دارد که میتواند شعلهور شود: «در ازبکستان، تاجیکستان و قرقیزستان برای مدتی درگیریهای بر سر منابع آب وجود داشته و افغانستان در حال ساخت یک کانال بسیار بزرگ است. کانال قوش تپه قرار است آب را از رودخانه آمودریا به مسیر دیگری ببرد، با عملیاتی شدن این کانال بخش مهمی از جریان آب به جمهوریهای مناطق آسیای مرکزی کاهش خواهد یافت.»
موسسات وابسته به سازمان ملل زنگخطر را به صدا درآوردهاند و این سازمان پیشبینی میکند که تقاضای جهانی برای آب شیرین تا سال ۲۰۳۰ از عرضه آن ۴۰ درصد فراتر خواهد رفت.
روز سهشنبه هفته گذشته، مؤسسه آب، محیط زیست و سلامت سازمان ملل اعلام کرد که جهان وارد دوران «ورشکستگی آبی» شده است. یونسکو میگوید در حالی که حدود ۴۰ درصد از جمعیت جهان در حوضه رودخانهها و دریاچههای فرامرزی زندگی میکنند، تنها یکپنجم کشورها دارای توافقنامههای مرزی برای اشتراکگذاری عادلانه منابع هستند.
ترور معتقد است: «با افزایش ناامنی آبی، لازم است تا معاهدات فرامرزی مسئولیتپذیرتری وضع شوند که به گونهای تمامی مردم را تحت پوشش قرار دهند و حق انسانی آنان بر آب را تضمین کند. باید درک بیشتری از ضرورت تقسیم بهتر آب وجود داشته باشد، فراتر از توافقهای فعلی تقسیم آب که اغلب داوطلبانه و بنابراین کاملا متکی به حسن نیت است.»
گالئیک میگوید: «ما میتوانیم مشکلات آبی خود را حل کنیم. البته من ادعا نمیکنم که حتما این کار را خواهیم کرد یا به زودی انجام خواهیم داد، اما امکان آن وجود دارد. البته حل مشکلات آبی مستلزم دربرگیری تاثیرات تغییر آب و هوایی بر آب، تامین نیازهای اساسی و حقوق انسانی برای آب، رسیدگی به مشکلات اکوسیستم و کاهش خطرات مناقشات بر سر منابع آبی است.»