پروانه دوباره به پارکینگ برگشت
جمعه‌بازار تهران پس از شش سال از باغ هنر به پارکینگ حافظ منتقل شد.
جمعه‌بازار پروانه سرانجام از باغ هنر تهران رفت. بازاری که از چند ماه پیش خبر جابه‌جایی و تعطیلی آن مطرح بود و مسئولان درباره سرنوشتش اظهارات متفاوتی داشتند از جمعه اول آبان فعالیت خود را در پارکینگ طبقاتی حافظ آغاز کرد. انتقالی که به گفته برخی غرفه‌داران در روزهای پایانی با شتاب انجام شد و فرصت چندانی برای آماده‌شدن آنها باقی نگذاشت.
نخستین روز فعالیت در محل جدید نیز با اعتراض‌هایی درباره تهویه نامناسب و کمبود نور و ازدحام جمعیت همراه بود. تصاویر منتشرشده از پارکینگ حافظ جمعیت زیادی را در فضای مسقف بازار نشان می‌دهد و در بخش نظرات همین تصاویر بازدیدکنندگان از وضعیت هوا و امکانات محل جدید گلایه کرده‌اند.
در نخستین روز فعالیت بازار فیلم‌برداری برای مراجعه‌کنندگان عادی ممنوع بود اما با این وجود شمار زیادی از تولیدکنندگان محتوای فضای مجازی به بازار آمده بودند و فیلم‌های متعددی از آن منتشر کردند.
از حاشیه یک ویدئو تا خبر جابه‌جایی
جمعه‌بازار پروانه برای تهرانی‌ها نام آشنایی است. بازاری که سال‌ها در پارکینگ طبقاتی پاساژ پروانه در خیابان جمهوری برپا می‌شد و فروشندگان صنایع‌دستی و اشیای قدیمی و آثار هنری هر جمعه در آن بساط می‌کردند. شیوع کرونا فعالیت بازار را متوقف کرد و پس از نزدیک به یک سال تعطیلی در دی‌ماه ۱۳۹۹ به باغ هنر در اراضی عباس‌آباد منتقل شد. محل جدید برخلاف پارکینگ جمهوری فضای باز داشت و بازدید از غرفه‌ها برای بسیاری از شهروندان با گردش در مجموعه باغ هنر همراه بود.
در نخستین سال فعالیت بازار در عباس‌آباد فروشندگان صنایع‌دستی و فرش‌های قدیمی و زیورآلات از دوری مسیر و کاهش مشتریان گلایه داشتند اما به‌تدریج بازار در محل جدید شناخته شد و مخاطبان خود را پیدا کرد.
زمزمه‌های تازه درباره تعطیلی یا انتقال جمعه‌بازار پروانه از اردیبهشت امسال شدت گرفت. ماجرا پس از انتشار ویدئوهایی در فضای مجازی درباره پوشش متفاوت چند جوان و یک مراسم خواستگاری در باغ هنر آغاز شد.
تصاویر بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد و حتی به برنامه‌های تلویزیونی کشیده شد. پس از این واکنش‌ها خبرهایی درباره احتمال توقف فعالیت بازار منتشر شد. نگرانی فروشندگان تا جایی پیش رفت که موضوع برگزاری تجمع اعتراضی نیز مطرح شد اما در نهایت قرار شد نمایندگان غرفه‌داران مطالبات خود را با مسئولان در میان بگذارند.
در همان روزها مطهر محمدخانی سخنگوی شهرداری تهران درباره سرنوشت بازار گفت که فعالیت چنین مجموعه‌هایی تابع مقررات شهری است و تا زمانی که شرایط لازم وجود داشته باشد مشکلی برای ادامه فعالیت آنها نیست. او همچنین تأکید کرد که هنوز تصمیم نهایی درباره جمعه‌بازار پروانه گرفته نشده است. این اظهارات اگرچه به معنای تضمین ادامه فعالیت بازار در باغ هنر نبود اما تصمیم قطعی برای انتقال آن را نیز اعلام نمی‌کرد.
ماجرا در مردادماه بار دیگر خبرساز شد. انتشار ویدئوی دیگری از پوشش بازدیدکنندگان واکنش‌هایی به دنبال داشت و موضوع فعالیت بازار در مجموعه فرهنگی عباس‌آباد دوباره مطرح شد. مدیر روابط عمومی مجموعه فرهنگی و گردشگری عباس‌آباد در واکنش به این حاشیه‌ها اعلام کرد که حضور غرفه‌داران در باغ هنر از ابتدا موقت بوده است. او همچنین با اشاره به موضوع پوشش برخی مراجعه‌کنندگان گفت که مجموعه عباس‌آباد درباره این موارد تذکر داده و فعالیت تعدادی از غرفه‌ها را متوقف کرده است. او از ناسازگاری فعالیت بازار با بافت فرهنگی اراضی عباس‌آباد نیز سخن گفت. این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شد که هنوز محل جایگزینی برای فعالیت بازار معرفی نشده بود.
۱۷ عامل ناایمنی در باغ هنر
ناگهان پس از ۶ سال موضوع ناایمنی این بازار مطرح شد.سوم شهریورماه علی نصیری رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران هشدار داد که محل برگزاری جمعه‌بازار پروانه در باغ هنر ایمن نیست. او از شناسایی ۱۷ عامل ناایمنی خبر داد که مشکلات سازه‌ای و سیم‌کشی‌های غیراصولی و وضعیت نامناسب راه‌پله‌ها و خروج اضطراری و احتمال آتش‌سوزی از جمله آنها بود. نصیری همچنین اعلام کرد که در روزهای شلوغ بیش از پنج هزار نفر به این بازار مراجعه می‌کنند و حدود هزار و ۲۰۰ دستفروش در آن فعالیت دارند. به گفته او سازه موجود برای چنین حجم ترددی طراحی نشده و حتی احتمال ریزش آن را نمی‌توان نادیده گرفت.
این هشدارها موضوع انتقال بازار را جدی‌تر کرد. با این حال پرسش درباره محل جایگزین همچنان باقی بود. چهاردهم مهر مجتبی اقوامی‌پناه مدیرعامل شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران از جمع‌بندی برای انتقال فروشندگان به پارکینگ حافظ خبر داد. او گفت این تصمیم با هدف تأمین ایمنی و ادامه فعالیت کسب‌وکارها اتخاذ شده و برای جانمایی غرفه‌ها و دسترسی به سرویس‌های بهداشتی نیز پیش‌بینی‌هایی انجام شده است.
اما 10 روز بعد سرهنگ علی رفیعی رئیس پلیس اماکن تهران بزرگ در گفت‌وگو با خبرگزاری تسنیم از طرح دیگری سخن گفت. براساس توضیحات او قرار بود بازار به دو بخش تقسیم شود و فروشندگان در دو پارکینگ مسقف در دارآباد و خیابان حافظ مستقر شوند. رفیعی تأکید کرد که این طرح هنوز تأیید نهایی نشده است.
سرهنگ علی رفیعی رئیس پلیس اماکن تهران بزرگ گفت: «مشخص بودن مسیرهای ورود و خروج و امکان رصد رفت‌وآمدها از جمله مواردی است که در این طرح مورد توجه قرار دارد تا زمینه نظارت بهتر پلیس بر ترددها فراهم شود.»
در اظهارات رئیس پلیس اماکن موضوع کنترل رفت‌وآمدها اهمیت ویژه‌ای داشت. در مقابل مدیرعامل شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران تأمین ایمنی را دلیل اصلی انتقال معرفی کرده بود. این دو موضوع در حالی مطرح می‌شد که طی ماه‌های گذشته بحث پوشش بازدیدکنندگان و نحوه نظارت بر فعالیت بازار نیز بارها خبرساز شده بود.
تصمیمی که ناگهان اجرا شد
به گفته شماری از غرفه‌داران هفته گذشته به آنها اعلام شد که آخرین جمعه فعالیتشان در باغ هنر خواهد بود و پس از آن باید به پارکینگ طبقاتی حافظ بروند. این در حالی بود که اظهارات مسئولان درباره محل نهایی استقرار بازار و حتی احتمال تقسیم آن میان دو نقطه شهر یکسان نبود. غرفه‌داران همچنین می‌گویند گروه پرعضوی که برای ارتباط و تبادل اطلاعات میان فعالان بازار وجود داشت در این دوره بسته شده بود و امکان گفت‌وگوی جمعی درباره تصمیم‌های جدید محدود شد. آنها در شرایطی برای جابه‌جایی آماده شدند که هنوز خبرهای مربوط به نهایی‌نشدن برخی تصمیم‌ها منتشر می‌شد.
سرانجام ۲۸ مهر اقوامی‌پناه به‌صورت رسمی اعلام کرد که فروشندگان جمعه‌بازار پروانه از اول آبان در پارکینگ طبقاتی حافظ در ابتدای خیابان حافظ و محدوده خیابان کریم‌خان مستقر می‌شوند. به این ترتیب طرحی که چهار روز پیش از آن از سوی رئیس پلیس اماکن همچنان در مرحله بررسی معرفی شده بود به اجرا رسید و جمعه اول آبان بازار پروانه در محل جدید آغاز به کار کرد. درباره تعداد فروشندگان نیز آمار متفاوتی منتشر شده بود. در حالی که رئیس سازمان مدیریت بحران از حضور حدود هزار و ۲۰۰ دستفروش در باغ هنر خبر داده بود مدیرعامل شرکت ساماندهی شمار فعالان بازار را حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ نفر اعلام کرد.
اعتراض به هوای پارکینگ
نخستین جمعه فعالیت بازار در خیابان حافظ با استقبال بازدیدکنندگان و هم‌زمان انتشار اعتراض‌هایی درباره شرایط محل جدید همراه شد. در تصاویر منتشرشده جمعیت زیادی در طبقات پارکینگ حضور دارند اما اعتراض‌ها بیش از هر چیز متوجه تهویه هوا و نور محیط است. یکی از کاربران در واکنش به فیلم بازار نوشته است: «جای جدید افتضاح به تمام معنا بود. نه تهویه داشت نه هوا نه نور.» کاربر دیگری نیز از کمبود نور و تهویه نامناسب و مشکل آنتن‌دهی دستگاه‌های کارت‌خوان شکایت کرده است.
روایت ها دیگر هم از نخستین روز فعالیت بازار نیز به همین مشکلات اشاره دارد. براساس این گزارش فروشندگان طبقات پایین‌تر از وضعیت تهویه گلایه داشته‌اند و در برخی غرفه‌ها نور کافی برای نمایش کالاها وجود نداشته است. مشکلات اتصال دستگاه‌های کارت‌خوان نیز خرید را برای تعدادی از مشتریان دشوار کرده بود. برخی غرفه‌داران در این گزارش گفته‌اند که مسئولان وعده داده‌اند مشکلات تهویه در هفته آینده بررسی شود. شماری از فروشندگان نیز با وجود حضور از ساعات اولیه نتوانسته بودند غرفه بگیرند.
این وضعیت برای جمعه‌بازار پروانه کاملاً بی‌سابقه نیست. بازار قدیمی خیابان جمهوری نیز در یک پارکینگ طبقاتی برگزار می‌شد و ازدحام جمعیت و محدودیت فضای گردش از مشکلات آن بود. با این حال به گفته برخی از آشنایان قدیمی بازار وضعیت گردش هوا در پارکینگ جمهوری بهتر از محل فعلی بود. تفاوت مهم باغ هنر با هر دو پارکینگ نیز فضای باز و نور طبیعی آن بود. در عباس‌آباد مراجعه‌کنندگان می‌توانستند میان غرفه‌ها حرکت کنند و از محوطه باز اطراف بازار نیز استفاده کنند. اکنون بخش عمده فعالیت بازار دوباره به فضای مسقف پارکینگ بازگشته است.
در میان واکنش‌های منتشرشده یکی از کاربران به همین تفاوت اشاره کرده و نوشته است که بازار پروانه در باغ هنر حال‌وهوای هنری خاص خود را داشت اما محل جدید آن احساس را ندارد. او از شلوغی و نبود تهویه مناسب انتقاد کرده و نوشته است که وضعیت بازار با تصویری که از باغ هنر در ذهن داشته فاصله زیادی دارد. در تصویری دیگر یکی از غرفه‌داران کف دست‌های سیاه‌شده خود را نشان داده و به آلودگی محیط اعتراض کرده است.
در نخستین روز فعالیت بازار موضوع فیلم‌برداری نیز برای برخی مراجعه‌کنندگان مسئله‌ساز شد. به گفته آنها تصویربرداری برای مردم عادی ممنوع بود و در این زمینه سخت‌گیری می‌شد اما در همان روز تعداد زیادی از بلاگرها و تولیدکنندگان محتوا در محل حضور داشتند و از بازار جدید فیلم تهیه می‌کردند.
ایمنی محل جدید
مدیریت شهری دلیل اصلی انتقال جمعه‌بازار پروانه را تأمین ایمنی اعلام کرده است. مجتبی اقوامی‌پناه پیش از انتقال گفته بود که در پارکینگ حافظ برای فروشندگان جایگاه مشخصی در نظر گرفته شده و خط‌کشی فضاها و دسترسی به سرویس‌های بهداشتی نیز مورد توجه قرار گرفته است. با این حال گزارش‌های نخستین روز فعالیت نشان می‌دهد که دست‌کم بخشی از امکانات محل جدید هنوز با مشکلاتی روبه‌روست. به‌ویژه تهویه هوا که از مهم‌ترین نیازهای یک فضای مسقف با حضور چندصد فروشنده و هزاران مراجعه‌کننده است.
در باغ هنر مشکلات خروج اضطراری و ازدحام جمعیت و وضعیت سازه از دلایل اصلی هشدار مدیریت بحران بود. اکنون بازار در ساختمانی مستقر شده که کاربری اصلی آن پارکینگ است و برای برگزاری جمعه‌بازار باید شرایط حضور جمعیت و استقرار غرفه‌ها در آن بررسی شود. تاکنون گزارشی عمومی از ظرفیت مجاز حضور جمعیت و نتایج ارزیابی ایمنی پارکینگ حافظ منتشر نشده است.
در نخستین جمعه فعالیت بازار برخی فروشندگان طبقات پایین‌تر از گرما و کمبود جریان هوا شکایت داشتند و در تعدادی از غرفه‌های کم‌نور فروشندگان برای نشان‌دادن کالاهای خود به مشتریان از چراغ تلفن همراه استفاده می‌کردند.
مسئولان بازار به غرفه‌داران گفته‌اند که هفته نخست را با شرایط موجود سپری کنند تا برای بهبود تهویه در هفته بعد اقدام شود.