ایران در آستانه انفجار جمعیت سالمندی؛ فرصت برای آماده‌سازی محدود است
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت با اعلام عبور جمعیت سالمندان ایران از ۱۰ میلیون نفر، نسبت به شتاب سالمندی و نیاز فوری به بازطراحی نظام سلامت، بیمه، بازنشستگی و خدمات مراقبتی هشدار داد.
به گزارش آتیه آنلان، عبور جمعیت سالمندان ایران از ۱۰ میلیون نفر و رسیدن سهم آنان به حدود ۱۲ درصد جمعیت کشور، زنگ توجه به پیامدهای شتابان سالمندی را به صدا درآورده است. رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت می‌گوید با ورود متولدین دهه ۶۰ به سن سالمندی در سال‌های آینده، ایران با افزایش قابل‌توجه جمعیت سالمندان روبه‌رو خواهد شد و فرصت محدودی برای آماده‌سازی نظام سلامت، بیمه، بازنشستگی و خدمات اجتماعی دارد.
سرعت بالای سالمندی در ایران
دکتر سیده صالحه مرتضوی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه سالمندی جمعیت از یک منظر نتیجه افزایش طول عمر و پیشرفت‌های بهداشتی و اجتماعی است، اظهار کرد: سرعت این تغییر در ایران بالاست و کشور زمان محدودی برای تطبیق ساختارهای خود دارد.
به گفته وی، در سال ۱۳۹۵ حدود ۷ میلیون نفر از جمعیت کشور سالمند بودند که ۹.۳ درصد جمعیت را تشکیل می‌دادند، اما اکنون جمعیت سالمندان از ۱۰ میلیون نفر گذشته و سهم آنان به حدود ۱۲ درصد رسیده است. مرتضوی افزود: متولدین دهه ۶۰ طی حدود ۲۵ سال آینده به ۶۰ سالگی می‌رسند و همین موضوع می‌تواند ایران را با «انفجار جمعیت سالمندی» مواجه کند.
افزایش نیاز به مراقبت و توانبخشی
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت تاکید کرد که سالمندی فقط افزایش تعداد افراد بالای ۶۰ سال نیست، بلکه الگوی نیازهای جامعه را نیز تغییر می‌دهد. با افزایش سن، احتمال ابتلا به چند بیماری، شکنندگی، افت عملکرد، ناتوانی، دمانس و نیاز به توانبخشی و مراقبت افزایش پیدا می‌کند؛ به‌ویژه با افزایش جمعیت سالمندان ۸۰ سال و بالاتر، نیاز به مراقبت‌های طولانی‌مدت بیشتر خواهد شد.
وی گفت سالمندان معمولا برای بهبودی و بازگشت به وضعیت عملکردی پیش از بیماری، مدت بیشتری نیاز دارند و افزایش جمعیت سالمند می‌تواند تقاضا برای بستری، خدمات سرپایی، توانبخشی و مراقبت در منزل را افزایش دهد. به همین دلیل، ادامه رویکرد بیمارستان‌محور می‌تواند فشار بیشتری بر نظام سلامت وارد کند و بخشی از خدمات باید به سطح مراقبت‌های اولیه، جامعه و منزل منتقل شود.
کاهش ظرفیت مراقبت خانوادگی
مرتضوی تغییر ساختار خانواده را نیز از چالش‌های سالمندی دانست. حرکت خانواده‌ها از الگوی گسترده به خانواده‌های هسته‌ای و کم‌فرزند، مهاجرت فرزندان، افزایش تجرد و زندگی مستقل می‌تواند ظرفیت مراقبت خانوادگی را کاهش دهد. بنابراین، به گفته وی، نباید همه مسئولیت مراقبت از سالمندان بر دوش خانواده گذاشته شود و باید برای مراقبت رسمی، خدمات در منزل و آموزش مراقبان برنامه‌ریزی کرد.
او تاکید کرد مراقبت از سالمند، به‌ویژه افراد مبتلا به دمانس، محدودیت حرکتی یا بیماری‌های متعدد، نیازمند آموزش تخصصی است.
ضرورت تغییر بیمه و تامین مالی
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت گفت سالمندی فقط مسئله وزارت بهداشت نیست و افزایش تعداد بازنشستگان، تغییر نسبت شاغلان و بازنشستگان و رشد نیاز به خدمات سلامت و مراقبتی، نظام بیمه و بازنشستگی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.
وی افزود بسیاری از نیازهای سالمندان با یک مراجعه یا دوره کوتاه درمان برطرف نمی‌شود و ممکن است فرد به توانبخشی، پرستاری، مراقبت در منزل و حمایت اجتماعی طولانی‌مدت نیاز داشته باشد؛ بنابراین مدل تامین مالی و پوشش بیمه‌ای نیز باید متناسب با این شرایط بازنگری شود.
حرکت از بیماری‌محوری به عملکردمحوری
مرتضوی با اشاره به رویکرد «مراقبت یکپارچه سالمندان» یا ICOPE گفت هدف فقط شناسایی بیماری نیست، بلکه باید افت عملکردهایی مانند شناخت، تحرک، شنوایی، بینایی، تغذیه و سلامت روان زودتر شناسایی شود تا از ناتوانی و وابستگی بیشتر پیشگیری شود.
وی تاکید کرد سالمندی سالم لزوما به معنای سالمندی بدون بیماری نیست؛ فرد می‌تواند بیماری مزمن داشته باشد اما همچنان مستقل، فعال و دارای ارتباط اجتماعی باشد.
آماده‌شدن برای سالمندی از امروز
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت در پایان گفت برای سالمندی بهتر نباید تا ۶۰ سالگی منتظر ماند؛ سلامت در کودکی، جوانی و میانسالی بر وضعیت فرد در سالمندی اثر می‌گذارد. از این رو، سیاست سالمندی باید در قالب رویکرد چرخه زندگی، از پیشگیری و سبک زندگی سالم تا تشخیص زودهنگام، توانبخشی، مراقبت در منزل و حمایت از مراقبان دنبال شود.