گردشگری ایران از کرونا تا تنشهای اخیر؛ صنعتی که هنوز روی پای خود نایستاده
صنعت گردشگری ایران در چند هفته اخیر به دلیل تشدید بحرانهای منطقهای، تنشهای سیاسی و تاثیرات پساجنگ ۱۲ روزه، بیش از هزار میلیارد تومان زیان اقتصادی متحمل شده است.
به گزارش آتیهآنلاین، فعالان این حوزه هشدار میدهند که اگر وضعیت به همین منوال بماند، بسیاری از دفاتر گردشگری تعطیل خواهند شد و هزاران نفر از کار بیکار خواهند شد؛ بحرانی که تهدیدی جدی برای پویایی اقتصادی بخش خدمات محسوب میشود.
حرمتالله رفیعی، رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران، در گفتوگو با خبرنگار ایلنا تاکید کرد: «صنعت گردشگری برخلاف دیگر بخشهای اقتصادی، در بحران هیچ محصولی برای فروش ندارد. با توقف سفرها، منبع درآمد دفاتر به صفر میرسد، در حالی که هزینههای جاری مثل حقوق کارکنان، اجاره و قبوض همچنان پابرجاست».
او افزود که این صنعت، نخستین بخشی است که در بحرانهای منطقهای و بینالمللی بیشترین لطمه را میبیند، چون هم فروش تور غیرممکن میشود و هم ورود گردشگر خارجی به کشور بهشدت کاهش مییابد.
بازگشت گردشگران در سالهای اخیر، اما هنوز فاصله با پیشاز کرونا
طبق گزارش سازمان جهانی گردشگری (UNWTO)، ایران در سال ۲۰۲۳ حدود ۵.۹ میلیون گردشگر خارجی جذب کرد که نسبت به سال قبل حدود ۴۳ درصد رشد داشته است، هرچند این آمار هنوز پایینتر از دوران قبل از همهگیری کرونا است (۲۰۱۹) که نزدیک به ۹ میلیون گردشگر وارد کشور شده بودند.
همچنین ایران در سال ۲۰۲۳ در رده ۳۴ کشور برتر جهان از نظر تعداد گردشگران ورودی قرار گرفت، صعودی نسبت به سال قبل، گرچه هنوز فاصله قابل توجهی با مقصدهای پرطرفدار جهانی مانند فرانسه یا اسپانیا دارد.
آمارهای نیمه اول سال ۲۰۲۴ هم نشان میدهد که در سه ماهه اول این سال بیش از ۳.۱ میلیون گردشگر خارجی وارد ایران شدهاند؛ رقمی که با وجود رشد نسبت به سال قبل، هنوز حدود ۳۷ درصد کمتر از سطح سال ۲۰۱۹ است.
ابعاد اشتغالزایی و هشدار نسبت به موج بیکاری
رفیعی با اشاره به نقش بزرگ گردشگری در اشتغالزایی به ایلنا توضیح داد: «این صنعت هزاران شغل مستقیم ایجاد کرده است. امروز حدود ۶ هزار آژانس مسافرتی رسمی در کشور فعال است که اگر هرکدام تنها ۱۰ پرسنل داشته باشند، حدود ۶۰ هزار شغل مستقیم را پشتیبانی میکنند — بدون احتساب اشتغالهای غیرمستقیم در هتلها، حملونقل، راهنمایان تور و صنایع وابسته.»
آمار جهانی هم نشان میدهد که حوزه گردشگری یکی از بخشهای مهم اشتغال در بسیاری از کشورهاست؛ در ایران در سالهای اخیر بیش از ۱.۴ میلیون نفر در این صنعت مشغول به کار بودهاند.
رفیعی تاکید کرد که از دست رفتن نیروهای آموزشدیده، بازگشت صنعت به شرایط عادی حتی پس از عبور از بحرانها را بسیار دشوار میکند. او به تجربه دوران کرونا اشاره کرد که طی آن بسیاری از نیروهای این صنعت بیکار شدند و دیگر بازنگشتند.
پیشنهاد تسهیلات کمبهره و انتقاد از سیاستهای دولت
رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی گفت که در دوران کرونا پیشنهاد داده بودند بهجای پرداخت هزینههای سنگین بیمه بیکاری، به آژانسها وامهای کمبهره برای حفظ اشتغال داده شود تا نیروی کار حفظ شود و منابع هم بازگردد. «این پیشنهاد در جلسات رسمی مطرح شد اما هیچ اقدام عملی برای اجرایی شدن آن انجام نشد»، او افزود.
رفیعی همچنین فشار ادارات مالیاتی را یکی از چالشهای جدی دیگر دانست، چرا که دفاتر گردشگری حتی در شرایط درآمد صفر هم موظف به پرداخت مالیات هستند. او گفت: «مالیات در شرایط فعلی عملاً به ابزاری برای تضعیف بیشتر صنعت تبدیل شده است.» درخواستی که او مطرح کرد، تعلیق یا حذف مالیات دفاتر گردشگری دستکم برای دو سال آینده است، تا امکان بقای صنعت فراهم شود.
چشمانداز و خطرات آینده
با وجود رشد قابل توجه آمار گردشگران خارجی در سالهای اخیر، وضعیت اقتصاد گردشگری ایران هنوز شکننده است و نیازمند حمایتهای مالی و مدیریتی جدی است. تحلیلگران اقتصادی معتقدند گردشگری میتواند یکی از مهمترین منابع درآمد غیرنفتی کشور باشد، بهویژه با توجه به ظرفیتهای تاریخی و طبیعی ایران؛ اما اگر روند فعلی زیان و بحران ادامه یابد، صنعتی که پتانسیل ایجاد اشتغال و جذب سرمایه دارد، میتواند بهسرعت در مسیر رکود و فروپاشی قرار گیرد.