رباتها، ژاپن سالخورده و بحران جمعیت؛ شکست پروژه کشاورزی با ربات
در روستاهای کمجمعیت ژاپن، جایی که میانگین سنی کشاورزان از ۷۰ سال گذشته، فناوری بهعنوان راهی برای مقابله با کمبود نیروی کار وارد میدان شده است؛ اما تجربه یک شهر کوچک نشان میدهد جایگزین کردن انسان با ربات آسان نیست.
در شهر کوچک «نیشیکاوا» در ژاپن، شکوفههای گیلاس زمستانی بخشی از هویت محلی هستند، اما کسانی که این سنت را حفظ میکنند روزبهروز کمتر و سالخوردهتر میشوند. میانگین سنی کشاورزان این شهر ۷۳ سال است و بسیاری از آنها دیگر توان انجام کارهای سنگین کشاورزی را ندارند.
«میتسویا کانکو»، رئیس اتحادیه کشاورزان شکوفه گیلاس نیشیکاوا میگوید: «ما مجبور بودیم کاری انجام دهیم. نمیتوانیم فقط از بین برویم.»
کانکو پس از مشاهده کوچک شدن جمعیت شهر و دشوارتر شدن کار برای کشاورزان سالمند، با همکاری دولت محلی تلاش کرد فناوری را وارد کشاورزی کند. نتیجه این تلاش، ورود رباتی به نام «پوچی» (Pochi) بود؛ دستگاهی زردرنگ روی چرخ که میتواند در مسیرهای کوهستانی حرکت کند و تا حدود ۲۷۰ کیلوگرم بار حمل کند. هزینه خرید این ربات حدود ۱۵ هزار دلار بود.
برخلاف تبلیغات اولیه درباره نقش رباتها در نجات مناطق روستایی، پوچی خیلی زود به گوشهای از گلخانه منتقل شد و کمتر مورد استفاده قرار گرفت.
«هیدکی شیدا»، یکی از کشاورزان ۸۴ ساله نیشیکاوا، همچنان روش سنتی را ترجیح میدهد. او گفت: «من کارها را به روش قدیمی انجام میدهم»، در حال که با یک گاری فلزی دستههای شکوفه گیلاس را جابهجا میکرد.
بحران جمعیتی؛ ریشه مشکل ژاپن
تجربه نیشیکاوا بازتاب بحران گستردهتر ژاپن است؛ کشوری که با یکی از سریعترین روندهای سالمندی جمعیت در جهان روبهرو است.
این شهر در دهه ۱۹۸۰، مانند بسیاری از مناطق ژاپن، دورهای از رشد اقتصادی را تجربه کرد. خانوادهها به مناطق برفی مهاجرت کردند تا کشاورزی کنند و دولت هم برای حمایت از تولید داخلی، از کشاورزان حمایت میکرد.
پس از ترکیدن حباب اقتصادی ژاپن در سال ۱۹۹۲، جمعیت روستایی کاهش یافت. همزمان، صنعتی شدن و کاهش نرخ تولد، تعداد کشاورزان را کمتر کرد. نرخ تولد ژاپن در سال ۲۰۲۵ به پایینترین سطح تاریخی خود رسید و جمعیت فعلی ۱۲۳.۸ میلیون نفری کشور طبق پیشبینیها تا سال ۲۰۶۰ به کمتر از ۱۰۰ میلیون نفر کاهش خواهد یافت.
در استان «یاماگاتا»، مسئولان محلی تلاش کردهاند با استفاده از رباتها و فناوریهای کشاورزی هوشمند با این بحران مقابله کنند. این استان حدود ۷۰ درصد گیلاس ژاپن را تولید میکند، اما کمبود نیروی کار برای برداشت محصول به مشکلی جدی تبدیل شده است.
رویای ربات برداشت گیلاس
پژوهشگران دانشگاه یاماگاتا سالهاست تلاش میکنند رباتی بسازند که بتواند گیلاس برداشت کند. اما این کار بسیار دشوارتر از تصور اولیه بوده است.
یوئیچی تسوماکی، استاد رباتیک و مکاترونیک دانشگاه یاماگاتا توضیح میدهد که برداشت گیلاس به مهارت ظریفی نیاز دارد؛ زیرا اگر میوه بدون ساقه جدا شود، سریع خراب میشود. گرفتن گیلاس همراه با ساقه نیازمند همان فشار و چرخش دقیقی است که دست انسان بهطور طبیعی انجام میدهد.
«زنیو سایتو»، یکی از تولیدکنندگان بزرگ گیلاس، حتی درختان خود را تغییر داد تا ربات بتواند راحتتر به میوهها دسترسی داشته باشد. او درختان را مانند تاک روی داربست پرورش داد تا میوهها در ارتفاعی ثابت قرار بگیرند. اما پس از ۱۰ سال تحقیق، ربات برداشت گیلاس هنوز آماده استفاده گسترده نیست. در یک آزمایش، بازوی ربات تنها در یکی از پنج تلاش توانست پنج گیلاس مصنوعی را از درخت آزمایشی جدا کند.
سایتو اکنون ۸۰ ساله است و به دلیل بیماری و دیالیز، توان گذشته را ندارد. پسرش که قرار است مدیریت مزرعه را برعهده بگیرد، علاقهای به ادامه پروژه رباتیک ندارد.
ژاپن و عقبماندگی در رقابت رباتیک
ژاپن زمانی پیشتاز جهان در فناوری رباتیک بود و در سال ۱۹۷۳ نخستین ربات انساننمای خود را ساخت؛ اما در سالهای اخیر از چین عقب افتاده است؛ کشوری که اکنون رباتهایی برای فوتبال بازی کردن و انجام حرکات پیچیده تولید میکند.
حتی پوچی، رباتی که قرار بود ناجی کشاورزان نیشیکاوا باشد، ساخت کره جنوبی است.
در این شهر، دیگر پروژههای رباتیک هم با مشکلات مشابه روبهرو شدهاند. ربات چمنزن در باغهای شکوفه گیلاس با علفهای هرز مشکل دارد و پروژه استفاده از پهپادهای سمپاش نیز هنوز در مراحل اولیه است.
با این حال، همه کشاورزان نگاه منفی ندارند. «اوسامو شیدا»، کشاورز ۷۴ ساله، یکی از معدود افرادی است که از پوچی استقبال کرده است. او نام ربات را از سگ نژاد شیبای خود گرفته و میگوید: «احساس میکنم پدر پوچی هستم. دوست دارم پوچی دنبال من بیاید.»
شیدا امیدوار است مزرعه خانوادگی را به نسل بعد منتقل کند؛ نسلی که شاید بتواند شکوفههای گیلاس زمستانی نیشیکاوا را به دیگر کشورهای آسیا صادر کند. اما حتی او نیز میداند مشکل اصلی فقط کمبود فناوری نیست. در شهری که «دیگر کودکان زیادی باقی نماندهاند»، آینده کشاورزی ژاپن به پرسشی بزرگتر گره خورده است: آیا رباتها میتوانند جای انسانهایی را بگیرند که دیگر وجود ندارند؟
منبع: japantimes.co.jp