چرا شبکههای اجتماعی رایگان هستند؟
شبکههای اجتماعی با اتکا به جمعآوری دادههای کاربران و فروش تبلیغات هدفمند، خدمات رایگان ارائه میدهند و اطلاعات شخصی را به مهمترین منبع درآمد خود تبدیل کردهاند.
به گزارش آتیه آنلاین از یورونیوز، شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام، تیکتاک، ایکس، فیسبوک و اسنپچت با وجود میلیاردها کاربر و صرف هزینههای سنگین برای توسعه زیرساختها، خدمات خود را رایگان در اختیار کاربران قرار میدهند. اما این رایگان بودن به معنای نبود درآمد نیست؛ بلکه بر پایه مدلی اقتصادی به نام «بازار دوطرفه» شکل گرفته است.
در این مدل، پلتفرمهای اجتماعی نقش واسطه میان کاربران و شرکتهای تبلیغاتی را ایفا میکنند. کاربران برای سرگرمی، اطلاعرسانی یا ارتباط با دیگران وارد این شبکهها میشوند، اما در مقابل، تبلیغکنندگان به مخاطبانی دسترسی پیدا میکنند که بر اساس علایق، رفتار و ویژگیهای شخصی آنها هدفگذاری شدهاند.
هرچه تعداد کاربران یک شبکه اجتماعی بیشتر باشد و زمان بیشتری را در آن سپری کنند، دادههای بیشتری تولید میشود. این دادهها شامل اطلاعاتی مانند سن، جنسیت، محل زندگی، علایق، موقعیت جغرافیایی، سابقه جستوجو، مدت زمان مشاهده محتوا و حتی واکنش به تبلیغات است. این اطلاعات به شرکتها کمک میکند تبلیغات را با دقت بیشتری به مخاطبان احتمالی خود نمایش دهند و در نتیجه حاضرند هزینههای بیشتری برای تبلیغات در این پلتفرمها بپردازند.
به همین دلیل، کارشناسان معتقدند در فضای دیجیتال اگر محصولی رایگان است، در واقع دادهها و توجه کاربر به محصول اصلی تبدیل شده است. حتی در برخی موارد، دادههای کاربران به شرکتهای واسطه یا دلالان داده نیز فروخته میشود تا برای تحلیل رفتار مصرفکنندگان و بازاریابی هدفمند مورد استفاده قرار گیرد.
اهمیت این دادهها به اندازهای است که پژوهشهای علمی نیز توانایی آنها در پیشبینی ویژگیهای شخصیتی افراد را نشان دادهاند. برای نمونه، مطالعهای از دانشگاه استنفورد در سال ۲۰۱۵ نشان داد که تحلیل چندصد لایک کاربران در شبکههای اجتماعی میتواند تصویری دقیق از شخصیت آنها ارائه دهد و این اطلاعات برای طراحی تبلیغات شخصیسازیشده به کار گرفته میشود.
در تبلیغات سنتی، یک پیام تبلیغاتی برای همه مخاطبان نمایش داده میشود، اما در شبکههای اجتماعی الگوریتمها تبلیغات را فقط به افرادی نشان میدهند که احتمال خرید آنها بیشتر است. به عنوان مثال، علاقهمندان به ورزش، تبلیغات تجهیزات ورزشی و افرادی که در آستانه ازدواج هستند، تبلیغات مرتبط با مراسم و خدمات ازدواج را مشاهده میکنند.
اطلاعات کودکان نیز برای شرکتهای تبلیغاتی ارزش بالایی دارد، زیرا آنها بخش قابل توجهی از کاربران اینترنت را تشکیل میدهند و بر تصمیمهای خرید خانوادهها تأثیرگذار هستند. از همین رو، جمعآوری دادههای این گروه نیز به بخشی از اقتصاد شبکههای اجتماعی تبدیل شده است.
در سالهای اخیر بسیاری از وبسایتها و پلتفرمها از کاربران میخواهند برای استفاده رایگان از خدمات، با جمعآوری دادههای شخصی و استفاده از کوکیها موافقت کنند؛ در غیر این صورت باید هزینه اشتراک بپردازند. این مدل با عنوان «رضایت یا پرداخت» شناخته میشود.
البته تبلیغات تنها منبع درآمد شبکههای اجتماعی نیست. فروش اشتراکهای ویژه، ارائه خدمات به کسبوکارها، دریافت هزینه از تولیدکنندگان محتوا برای افزایش دیدهشدن پستها و ارائه امکانات امنیتی پیشرفته نیز از دیگر روشهای درآمدزایی این پلتفرمها به شمار میرود.
در مجموع، اگرچه کاربران برای استفاده از شبکههای اجتماعی پولی پرداخت نمیکنند، اما اطلاعات شخصی، رفتار آنلاین و زمانی که در این فضا سپری میکنند، به مهمترین سرمایه اقتصادی این پلتفرمها تبدیل شده و بخش عمده درآمد آنها را تأمین میکند.