ریشهکنی سرطان دهانه رحم بدون واکسیناسیون عمومی HPV ممکن نیست
یک متخصص زنان و زایمان میگوید سازمان جهانی بهداشت، بر ریشهکنی سرطان دهانه رحم تاکید دارد اما برای کشور ما که واکسیناسیون عمومی HPV در آن اجرا نمیشود و دریافت واکسن شخصی و پراکنده است، رسیدن به این هدف ممکن نیست و از جامعه جهانی عقب میمانیم.
تغییر در شیوه غربالگری سرطان دهانه رحم و تعیین مهمترین ریسک فاکتورهای HPV سرفصل نگرشی تازه به این ویروس در نشستی با عنوان «جدیدترین تغییرات در غربالگری صحیح سرطان سرویکس» بود.
در بیستودومین کنگره بینالمللی انجمن متخصصین زنان و زایمان، نشستی تخصصی به بررسی جدیدترین دستورالعملهای سازمان جهانی بهداشت درباره ویروس HPV و روند اجرای آن در ایران اختصاص یافت. محور این نشست، تغییر نگاه از غربالگری همگانی به مدیریت شخصیشده بود؛ رویکردی که بر اساس ریسک هر فرد، سن، سابقه پزشکی و حتی وضعیت سیستم ایمنی او تصمیمگیری میکند و دیگر سن شروع فعالیت جنسی را ملاک آغاز غربالگری نمیداند.
شفیقه عسگری، متخصص زنان و زایمان در این باره گفت: اصل اول در غربالگری، سودرسانی به بیمار است و هرگونه اقدام اضافی که باعث استرس یا آسیب شود، باید کنار گذاشته شود. به همین دلیل، پزشک پس از پرسش از شرح حال کامل بیمار، از جمله سابقه غربالگری قبلی، وضعیت سیستم ایمنی، بیماریهای همزمان مانند HIV و حتی داروهای مصرفی، بهترین روش را انتخاب میکند.
یک پایتولوژیست در مورد اهمیت نمونهبرداریها در این زمینه توضیح داد: «در بسیاری موارد تست درست انجام نشده و پزشک را برای تشخیص دچار مشکل میکند. برای مثال، استفاده از برخی کرمهای واژینال تا ۴۸ تا ۷۲ ساعت قبل از آزمایش، میتواند نتیجه پاپاسمیر را تحت تأثیر قرار دهد و تفسیر آن را دشوار کند.»
به گفته او آگاهی دادن به بیمار برای انجام تست در بهترین شرایط یکی از وظایف پزشکان است که میتواند تشخیص بیماری را آسانتر کند.
واکسن همچنان بهترین راه پیشگیری است
فرح فرزانه، متخصص زنان و زایمان درباره ضرورت واکسیناسیون گفت: «سازمان جهانی بهداشت، بر ریشهکنی سرطان دهانه رحم تاکید دارد اما برای کشور ما که واکسیناسیون عمومی در آن اجرا نمیشود و دریافت واکسن شخصی و پراکنده است، رسیدن به این هدف ممکن نیست و از جامعه جهانی عقب میمانیم.»
به گفته او امروز یکی از مهمترین سیاستگذاریها باید تاکید بر واکسیناسیون دختران باشد.
او ادامه داد: «در مورد واکسیناسیون، جدیدترین توصیه این است که حتی افرادی که قبلاً به HPV مبتلا شدهاند یا ضایعه داشتهاند، میتوانند واکسن دریافت کنند و همچنین واکسیناسیون فرزندان فرد مبتلا (چه دختر و چه پسر) در سن ۱۱ تا ۱۵ سالگی به شدت توصیه میشود، به ویژه در جوامعی که استراتژی ملی واکسیناسیون دارند.»
شفیقی درباره یکی از مسائل ایران که گاهی با دستورالعلملهای جهانی فاصله دارد، توضیح داد: «تستهای گرانقیمت یا دستگاههای خاص در همه جا در دسترس نیستند بنابراین پزشک باید بر اساس امکانات موجود و شرایط منطقهای تصمیم بگیرد.»
به گفته او دستورالعملهای جهانی معمولاً شروع غربالگری را از ۲۱ یا ۲۵ سالگی توصیه میکنند، اما در عمل، بسیاری از کشورها بر اساس سیستم بهداشتی خود، فاصله هر سه سال یکبار را برای افراد ۲۱ تا ۲۹ ساله انتخاب میکنند. در این بازه سنی، انجام تست پاپاسمیر هر سه سال ترجیح داده میشود.
شفیقی ادامه داد: «مدیریت بیمار بر اساس ریسکهای موجود فردی است، نه صرفاً بر اساس جواب آزمایش. به این معنا که اگر ریسک ابتلا به سرطان برای فردی حدود چهار درصد برآورد شود، میتوان فاصله غربالگری را تا سه یا پنج سال افزایش داد و از انجام آزمایشهای تکراری و غیرضروری جلوگیری کرد.»
غربالگری هدفمند؛ بیماریابی بیشتر و خطاهای کمتر
یکی از چالشهای اصلی که در این نشست مطرح شد، خطاهای رایج در آزمایش پاپاسمیر است. فرح فرزانه، فلوشیپ سرطانشناسی زنان گفت: «عواملی مانند التهاب، زخم، نکروز بافتی یا نمونهبرداری از محل نامناسب میتواند منجر به نتایج کاذب شوند.»
او همچنین در مورد ویروس HPV، تأکید کرد: «تیپهای با ریسک پایین لزومی به گزارش ندارند، اما در تیپهای پرخطر مانند نوع ۱۶، گزارش دقیق و پیگیری جدی حیاتی است. بیان نتیجه مثبت HPV در انواع کم خطر که سرطان ایجاد نمیکنند، میتواند زندگی شخصی، اجتماعی و زناشویی بیمار را تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین باید بین آگاهسازی و ایجاد ترس غیرضروری تعادل برقرار کرد.»
ریشهکنی سرطان دهانه رحم؛ آرزویی دستیافتنی با برنامهریزی بومی
سازمان جهانی بهداشت هدفی بلندمدت برای ریشهکنی سرطان دهانه رحم تعیین کرده است که بر اساس آن، تا سال 2030 حداقل 70 درصد از زنان هر جامعه، یک بار تا سن ۳۵ سالگی و یک بار تا ۴۵ سالگی باید غربالگری شوند. اما نکته کلیدی این است که این هدف باید متناسب با ظرفیت پیگیری و درمان هر کشور طراحی شود. به گفته فرزانه، کشورها به دو گروه تقسیم میشوند: «آنهایی که میتوانند حداقل 60 درصد از زنان غربالگریشده را پیگیری و درمان کنند و کشورهایی با ظرفیت پایینتر. در کشورهای با ظرفیت پایین، استفاده از تست HPV به عنوان روش اولیه غربالگری توصیه نمیشود، زیرا بسیاری از بیماران در فرآیند پیگیری گم میشوند و نتیجه مطلوب حاصل نمیشود. به همین دلیل، تأکید بر نوشتن پروتکل بومیسازیشده برای هر کشور، بر اساس منابع، گستردگی جغرافیایی و امکانات درمانی، ضروری است.»
اهمیت نمونهبرداری استاندارد
در ادامه نشست، بر نقش کلیدی کولپوسکوپی و نحوه صحیح نمونهبرداری تأکید شد. بسیاری از نمونههایی که برای پاتولوژیست ارسال میشوند، به دلیل کوچک بودن اندازه یا برداشت از محل نامناسب، قابل تفسیر دقیق نیستند.
یک پاتولوژیست نیز تأکید کرد که تفکیک دقیق بین درجات سلولهای غیرطبیعی بسیار مهم است، زیرا ریسک پیشرفت و بازگشت بیماری در این دو متفاوت است و سازمان جهانی بهداشت بر این تفکیک پافشاری دارد.
سبک زندگی، مکملها و تأثیر آنها بر دفع ویروس
مریم حسینی، متخصص زنان و زایمان درباره مواردی که میتوانند ویروس HPV را تحت تاثیر قرار دهند گفت: تحقیقات متعدد نشان داده که ورزش منظم، رژیم غذایی سالم و به ویژه ترک سیگار و دخانیات، تأثیر بسیار چشمگیری در دفع سریعتر ویروس HPV دارند. در مقابل، تأثیر مکملهای غذایی بر دفع ویروس هنوز به اثبات نرسیده و بیشتر مطالعات در این زمینه در سطح مقدماتی است.
او تاکید کرد: به دلیل پیچیدگی عوامل تغذیهای و تفاوتهای فردی، نمیتوان با قطعیت گفت که یک مکمل خاص باعث از بین رفتن ویروس میشود.
این متخصص همچنین در مورد روشهایی مانند لیزر و فرکانس رادیویی، توضیح داد: این روشها اگرچه ضایعه را تخریب میکنند، اما ویروس را به طور کامل از بدن پاک نمیکنند، زیرا ممکن است در سلولهای خارج از محدوده دید باقی بماند و بعداً دوباره تکثیر شود.
یکی از مهمترین نکاتی که در این نشست بارها مورد تأکید قرار گرفت، ایجاد آرامش در بیماران است. ستاره اخوان، رئیس انجمن سرطانشناسی زنان گفت: ویروس HPV بسیار شایع است و در بیش از 90 درصد موارد، سیستم ایمنی بدن قادر به دفع آن است. بنابراین پزشکان باید به بیماران اطمینان دهند که ویروس مساوی با سرطان نیست و با پیگیری منظم، سبک زندگی سالم و کاهش استرس، میتوان این عفونت را کنترل کرد.
مدیریت HPV و سرطان دهانه رحم، نیازمند نگاهی فراتر از یک آزمایش ساده است و باید با توجه به شرایط فردی، فرهنگی، اقتصادی و بهداشتی بیمار و جامعه انجام شود و با تکیه بر دادههای جدید علمی و پروتکلهای بومیشده، گامهای مؤثری به سوی ریشهکنی این سرطان برداشت.