مالیات جدید کربن در اروپا چگونه کالاهای وارداتی، تجارت جهانی و عادات خرید را تغییر خواهد داد

برای افرادی که در اتحادیه اروپا زندگی می‌کنند، به زودی قیمت خودرو، بازسازی خانه و حتی محصولات محلی تحت تاثیر سیاست اقلیمی قرار می‌گیرد که بسیاری از آن‌ها حتی نام آن را هم نشنیده‌اند. این مقررات جدید که از روز اول سال نو 2026 به‌طور کامل اجرایی می‌شود، تنها صنایع سنگین را هدف قرار نمی‌دهد، بلکه کالاهای روزمره‌ای را هدف می‌گیرد که باید هنگام ورود به اروپا، تعرفه اضافه‌ کربن مصرفی‌شان را بپردازند.

«مکانیزم تعدیل مرزی کربن» (CBAM) بر بسیاری از کالاهای وارداتی، هزینه کربن اعمال می‌کند؛ یعنی واردکنندگان مستقر در اتحادیه اروپا باید هزینه اضافه‌ای پرداخت کنند که مالیات گازهای گلخانه‌ای در فرآیند تولید مواد پرکربن است. اگر کالاها از کشورهایی با قوانین اقلیمی متفاوت وارد شوند، مبلغ هزینه کربن بیشتر خواهد بود. برای فروش به اتحادیه اروپا، تولیدکنندگان باید عملا نشان دهند که کالاهایشان مصرف کربن زیادی ندارد.

هدف این سیاست، جلوگیری از انتقال تولیدات به مکان‌هایی با مقررات سست‌تر است، به‌طوری که رقابت عادلانه‌ای بین شرکت‌های اتحادیه اروپا و غیراتحادیه اروپا برقرار و در عین حال، فرآیند کربن‌زدایی جهانی تشویق شود.

بعد از یک دوره آزمایشی، الزام به پرداخت کامل این هزینه‌های کربنی از اول ژانویه 2026 آغاز می‌شود. از این زمان واردکنندگان باید گواهی‌نامه‌های «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» را خریداری کنند تا انتشار گازهای گلخانه‌ای پنهان در کالاهایی مانند آهن و فولاد، آلومینیوم، سیمان، کود، هیدروژن و نهایتا برق را پوشش دهند.

اگرچه این یک سیاست اقلیمی اتحادیه اروپا است، به نظر می‌رسد «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» در حال تبدیل شدن به یک تغییر عمده در تجارت جهانی باشد. کشورهایی که به صادرات به اتحادیه اروپا وابسته‌اند، ممکن است نیاز به سرمایه‌گذاری‌های پرهزینه در فناوری‌های پاک‌تر و پیگیری بهتر انتشار گازها داشته باشند، در غیر این صورت امکان دارد سهم بازار اروپایی خود را از دست بدهند. دولت بریتانیا قصد دارد نسخه خود از «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» را در سال 2027 معرفی کند؛ هرچند هنوز مشخص نیست که این نسخه چه ارتباطی با سیاست اتحادیه اروپا در این زمینه خواهد داشت.

یک تغییر مثبت در حال وقوع است: اکنون تعداد بیشتری از شرکت‌ها در حال اندازه‌گیری و گزارش‌دهی دقیق انتشار گازهای گلخانه‌ای خود هستند و به تقاضای روزافزون نسبت به جمع‌آوری داده‌های قابل اعتماد کربن پاسخ می‌دهند. در همین حال، تعداد فزاینده‌ای از کشورها در حال معرفی سیستم‌های قیمت‌گذاری کربن خود هستند تا با اتحادیه اروپا هم‌راستا باقی بمانند و رقابت‌پذیری صادرات خود را حفظ کنند.

مراکش نمونه برجسته‌ای از این کشورها است؛ قانون مالی جدید این کشور قرار است از ژانویه 2026 نوعی مالیات بر کربن را معرفی کند. براین اساس از آنجا که شرکت‌های مراکشی قبلا در داخل کشور هزینه کربن را پرداخت خواهند کرد، احتمالا صادرات آن‌ها از پرداخت هزینه‌های اضافی «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» در مرز اتحادیه اروپا معاف خواهد شد و این به رقابتی باقی ماندن تولیدات در مراکش کمک می‌کند.

در بسیاری از کشورها، «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» همچنین علاقه به انرژی‌های تجدیدپذیر و فرآیندهای صنعتی سبزتر را تسریع کرده است. برخی از افراد این سیاست را نه تهدید، بلکه فرصتی برای جذب سرمایه‌گذاری و قرار گرفتن به عنوان مراکز تولیدی کم‌کربن می‌بینند.

با این حال، این مکانیزم هنوز جنجال‌برانگیز است. برای کسب‌وکارها، «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» پیچیده و از نظر اداری بار سنگینی به همراه دارد. شرکت‌ها به سیستم‌های قوی برای اندازه‌گیری انتشار کربنِ نهفته، جمع‌آوری داده‌ها از تامین‌کنندگان و تولید اعلامیه‌های زیست‌محیطی محصولات نیاز دارند. بسیاری از آن‌ها همچنین به قراردادهای جدید انرژی تجدیدپذیر نیاز خواهند داشت تا ردپای کربنی خود را کاهش دهند.

در سراسر جهان، «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» با انتقادات شدیدی مواجه شده است. هند و چین آن را «حمایت‌گرایی سبز» توصیف کردند و استدلال می‌کنند که این مکانیزم فشار ناعادلانه‌ای به اقتصادهای در حال توسعه وارد می‌کند. این تنش به‌طور مستقیم در کنفرانس اقلیمی COP30 در نوامبر 2025 هم مورد بررسی قرار گرفت، جایی که یکی از نتایج مهم آن راه‌اندازی «گفت‌وگوی تجارت و اقلیم» بود؛ یک برنامه کاری رسمی دو ساله تحت نظارت سازمان ملل برای بررسی این که چگونه تجارت بین‌المللی می‌تواند از اقدام اقلیمی عادلانه حمایت کند و نگرانی‌ها درباره اقدامات یک‌جانبه‌ای مانند «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» را برطرف نماید.

درحالی‌که اتحادیه اروپا به دلیل همین مکانیزم در کنفرانس COP30 تحت فشار قرار گرفت، این نشست گام مهمی به سوی ترویج همکاری چندجانبه در هم‌راستا کردن سیاست‌های اقلیمی و تجاری محسوب می‌شود. در همین حال، اتحادیه اروپا هنوز منابع مالی اختصاصی برای کمک به صادرکنندگان کشورهای کم‌درآمد به‌منظور انطباق با این مکانیزم را ایجاد نکرده است. بدون این حمایت، ممکن است مکانیزم نتواند نتایج مورد نظر را به دست آورد.

نظر مصرف‌کنندگان چیست؟

اگرچه «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» عمدتا بر صنعت متمرکز است، اما تاثیراتش به مصرف‌کنندگان در اتحادیه اروپا هم خواهد رسید. واردکنندگان احتمالا قادر نخواهند بود تمام هزینه اضافی را خود بپردازند و به همین دلیل قیمت‌ها افزایش خواهد یافت، به‌ویژه برای کالاهایی که به شدت به فولاد، آلومینیوم یا سیمان وابسته هستند. چنین تاثیری می‌تواند به این معنا باشد که اروپا شاهد افزایش هزینه‌ها برای خودروها، لوازم خانگی، الکترونیک، مصالح ساختمانی و به طور غیرمستقیم، تولید مواد غذایی (از طریق کودها) خواهد بود.

در عین حال، «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» ممکن است شفافیت بیشتری به همراه داشته باشد. از آنجا که واردکنندگان باید انتشار گازهای گلخانه‌ای نهفته در کالاهای خود را گزارش کنند، در نهایت مصرف‌کنندگان می‌توانند اطلاعات روشن‌تری درباره تاثیر اقلیمی کالاهایی داشته باشند که خریداری می‌کنند.

این مکانیزم همچنین درآمدهایی برای اتحادیه اروپا از طریق فروش گواهی‌نامه‌ها ایجاد خواهد کرد. انتظار می‌رود این درآمدها از خانوارهای آسیب‌پذیر در بسیاری از کشورهای اروپایی حمایت کند و همچنین به تامین مالی فناوری‌های پاک و بهبود کارآیی انرژی اختصاص یابند. نحوه استفاده از این منابع برای پذیرش عمومی مالیات جدید کربن در اروپا بسیار مهم خواهد بود.

حتی پیش از اجرایی شدن کامل، «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» در حال بازسازی زنجیره‌های تامین و تاثیرگذاری بر سیاست‌های دولتی فراتر از مرزهای اروپا است. البته باید درنظر داشت که چنین اقدامی می‌تواند به بروز اختلافات تجاری، پذیرش قیمت‌گذاری کربن از طرف صادرکنندگان و نیاز به تامین مالی بیشتر برای حمایت اقلیمی از کشورهای در حال توسعه را ایجاد کند.

برای بسیاری از مصرف‌کنندگان اروپایی، این احتمالا به معنای افزایش تدریجی قیمت‌ها و به طور بالقوه، تصمیمات خرید آگاهانه‌تر از نظر اقلیمی خواهد بود. در پس‌زمینه، این تغییر نشان‌دهنده یک تحول عمده در نحوه حساب کردن کربن در تجارت جهانی و چگونگی ورود سیاست اقلیمی به زندگی روزمره مردم است.