پیکان‌شهر؛ ۵۰ سال فرسودگی میان شهرداری و ایران‌خودرو
ساختمان‌های بیش از ۵۰ ساله، شبکه فرسوده آب، نبود فاضلاب شهری، مدارس کهنه، کابل‌های برق عریان و دسترسی‌های نیمه‌تمام؛ پیکان‌شهر هنوز درگیر مشکلاتی است که بخشی از آنها به یک گره قدیمی برمی‌گردد؛ معلوم نیست مسئول اصلی شهرک ایران‌خودرو است یا شهرداری.
پیکان‌شهر بیش از نیم‌قرن پیش برای اسکان کارکنان ایران‌خودرو ساخته شد اما بسیاری از ساختمان‌ها و تأسیساتش هنوز همان عمر را دارند. بخش‌هایی از شهرک همچنان در مالکیت یا مدیریت ایران‌خودروست، شهرداری می‌گوید اختیار ورود به همه بخش‌ها را ندارد و ساکنان میان چند دستگاه سرگردان مانده‌اند. ناصر امانی، عضو شورای شهر تهران، پس از بازدید از این محله در منطقه ۲۲، می‌گوید ادامه این بلاتکلیفی دیگر قابل قبول نیست و مردم نباید هزینه روشن نبودن مسئولیت دستگاه‌ها را بدهند.
ناحیه چهار منطقه ۲۲ که محلات چیتگر، سروآزاد و پیکان‌شهر را دربر می‌گیرد، براساس آمار رسمی حدود ۲۳ هزار نفر جمعیت دارد؛ با این حال جمعیت واقعی آن نزدیک به ۴۵ هزار نفر برآورد می‌شود. پیکان‌شهر به تنهایی حدود ۷۰ بلوک، هزار و ۳۰۰ واحد مسکونی و نزدیک به شش هزار نفر جمعیت دارد. حدود ۹۰ درصد ساکنان آن کارکنان و بازنشستگان ایران‌خودرو و خانواده‌های آنها هستند و ۱۱ بلوک نیز همچنان در اختیار این شرکت قرار دارد.
دیوارهایی که با تیرآهن نگه داشته شده‌اند
ساختمان‌های پیکان‌شهر از سال ۱۳۵۲ مورد استفاده قرار گرفته‌اند. با وجود گذشت بیش از ۵۰ سال، نوسازی اساسی متناسب با عمر بناها انجام نشده و تعمیرات عمدتاً محدود به داخل واحدها بوده است.
امانی پس از بازدید از برخی بلوک‌ها هشدار داده که مسئله در بخش‌هایی از شهرک دیگر فقط فرسودگی نیست و باید ایمنی ساختمان‌ها بررسی شود. در برخی بلوک‌ها برای مهار دیوارها از تیرآهن استفاده شده و فونداسیون، موتورخانه‌ها و تأسیسات قدیمی نیز نیاز به بررسی فنی دارند.
به گفته او، سازندگانی برای ورود به پروژه‌های نوسازی اعلام آمادگی کرده‌اند اما مشکلات مالکیتی و محدودیت‌های مرتبط با ایران‌خودرو مانع آغاز کار شده است. از یک سو شهرک به‌طور کامل به شهرداری تحویل نشده و بخشی از املاک و مشاعات همچنان با ایران‌خودرو ارتباط مالکیتی یا مدیریتی دارند و از سوی دیگر نوسازی گسترده‌ای نیز از سوی این شرکت انجام نشده است.
امانی گفت: این وضعیت نمی‌تواند بعد از ۵۰ سال ادامه پیدا کند. مردم نباید هزینه اختلاف یا نامشخص بودن مسئولیت میان دستگاه‌ها را پرداخت کنند.
نیم‌قرن گذشته؛ فاضلاب هنوز به چاه می‌رود
مشکلات پیکان‌شهر فقط به ساختمان‌های مسکونی محدود نیست. تصفیه‌خانه قدیمی شهرک تعطیل شده و همچنان در اختیار ایران‌خودروست. مسئولیت تأمین آب به شرکت آب و فاضلاب سپرده شده اما شبکه داخلی آب فرسوده است و شکستگی و نشت لوله‌ها به گفته امانی بارها تکرار می‌شود.
پیکان‌شهر در گذشته مخازنی داشت که هنگام قطعی آب می‌توانست آب مورد نیاز ساکنان را برای حدود یک هفته ذخیره کند اما این ظرفیت نیز از بین رفته است.
با این حال مهم‌ترین مسئله زیرساختی شهرک شاید فاضلاب باشد. پس از بیش از ۵۰ سال، پیکان‌شهر هنوز به شبکه فاضلاب شهری متصل نشده و دفع فاضلاب از طریق چاه‌های جذبی انجام می‌شود؛ آن هم در شهرکی با چند هزار نفر جمعیت و شبکه‌ای از ساختمان‌ها و تأسیسات قدیمی.
شش مدرسه با ساختمان‌های فرسوده
شش مدرسه در پیکان‌شهر فعال است اما ساختمان‌های آموزشی نیز از فرسودگی شهرک در امان نمانده‌اند. در یکی از مدارس ابتدایی که حدود ۳۴۷ دانش‌آموز دارد، خرابی سرویس‌های بهداشتی، شکستگی تجهیزات، مشکلات سقف و نیاز به ایزوگام گزارش شده است.
رقم اعلام‌شده برای اعتبار سالانه یکی از دبستان‌های دولتی حدود هشت میلیون تومان است؛ عددی که امانی آن را با حجم تعمیرات مورد نیاز متناسب نمی‌داند.
هنرستان دخترانه باهنر نیز با مشکلاتی مانند خرابی آسفالت محوطه و نبود نیروی سرایداری روبه‌روست. این هنرستان حدود ۳۰ دانش‌آموز دارد. همه دانش‌آموزان پیکان‌شهر نیز امکان ادامه تحصیل در مقطع دبیرستان داخل شهرک را ندارند و بخشی از آنها ناچارند برای تحصیل به شهرک شهید خرازی بروند.
مشکل دیگری که به همان گره مالکیتی قدیمی برمی‌گردد، اسناد مدارس است. به گفته امانی اسناد برخی مدارس همچنان در اختیار ایران‌خودرو قرار دارد و ساکنان نگران‌اند این وضعیت در آینده فعالیت مدارس را با مشکل روبه‌رو کند. او از آموزش‌وپرورش و ایران‌خودرو خواسته مالکیت و کاربری آموزشی این املاک را به‌طور قطعی مشخص کنند.
۲۳ هکتار فضای سبز و سه نیروی خدماتی
پیکان‌شهر حدود ۲۳ هکتار فضای سبز دارد اما برای خدمات شهرک تنها حدود سه نیرو فعالیت می‌کنند. بخشی از آبیاری فضای سبز نیز توسط خود ساکنان انجام می‌شود؛ ساکنانی که اعلام کرده‌اند دیگر امکان تأمین آب بیشتر برای این کار را ندارند.
هرس نشدن به‌موقع درختان یکی دیگر از مشکلات گزارش‌شده است و مواردی از سقوط شاخه یا درخت روی خودروهای ساکنان رخ داده است.
در شهرک دو مجموعه تره‌بار نیز ایجاد شده اما درباره نحوه بهره‌برداری از زمین چمن مصنوعی کنار بوستان سرو پرسش‌هایی وجود دارد. ساکنان خواستار شفاف شدن نحوه واگذاری این مجموعه به پیمانکار شده‌اند. تنها مجموعه فرهنگی شهرک نیز به دلیل اختلاف میان متولیان قدیمی عملاً آن‌طور که باید مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.
کابل‌های برق عریان در محله‌ای با ساختمان‌های قدیمی
فرسودگی تأسیسات برق یکی دیگر از خطرهای پیکان‌شهر است. در برخی نقاط کابل‌های برق بدون پوشش مناسب رها شده‌اند؛ وضعیتی که به‌ویژه برای کودکان خطرآفرین است.
امانی از شرکت برق و دیگر دستگاه‌های مسئول خواسته پیش از وقوع حادثه این کابل‌ها و دیگر نقاط ناایمن را سامان دهند. موتورخانه‌ها و بخشی از تأسیسات داخلی ساختمان‌ها نیز در فهرست مواردی قرار دارند که نیازمند بررسی ایمنی هستند.
۱۲ کیلومتر راه اضافه برای یک دسترسی
یکی از مطالبات قدیمی ساکنان، دسترسی بهتر به منطقه ۲۱ و بزرگراه کرج است. زیرگذر موجود از نظر روشنایی، نظافت و امنیت وضعیت مناسبی ندارد و پله‌برقی یکی از پل‌های فلزی نیز مدت‌هاست از کار افتاده است.
در کنار این مشکلات، چند پروژه دسترسی نیز نیمه‌تمام مانده‌اند. یک پل بتنی که وزارت راه اجرای آن را آغاز کرده و پایه‌هایش نیز ساخته شده، نزدیک به دو سال است متوقف مانده است.
پروژه دیگری مقابل شرکت ایران‌خودرو تا مرحله تجهیز کارگاه پیش رفته بود اما به دلیل مخالفت این شرکت متوقف شد. دلیل مطرح‌شده این بود که محدوده پروژه محل تردد یا استقرار خودروهای باربر ایران‌خودرو است و ساخت مسیر جدید فعالیت شرکت را مختل می‌کند.
نتیجه این توقف‌ها برای ساکنان ساده است؛ آنها می‌گویند برای رسیدن به برخی مسیرها باید حدود ۱۲ کیلومتر راه اضافه طی کنند.
درمانگاهی که تا عصر باز نمی‌ماند
ترکیب جمعیتی پیکان‌شهر با بسیاری از محلات تازه‌ساز منطقه ۲۲ تفاوت دارد. بخش مهمی از ساکنان، بازنشستگان ایران‌خودرو هستند و به همین دلیل دسترسی به خدمات درمانی اهمیت بیشتری دارد.
با این حال درمانگاه خیریه وابسته به ایران‌خودرو فقط تا حدود ساعت دو یا سه بعدازظهر فعالیت می‌کند. خانه بهداشت نیز در محدوده وجود دارد اما پاسخگوی همه نیازهای جمعیت سالمند شهرک نیست.
در نزدیکی پیکان‌شهر یک درمانگاه شهرداری نیز قرار دارد که به گفته امانی تجهیزات مناسبی و ۱۵ تخت بستری دارد اما به دلیل کمبود نیروی متخصص از همه ظرفیت آن استفاده نمی‌شود.
نوسازی در سایه حریم باغ گیاه‌شناسی
ساکنان سروآزاد و بخش‌هایی از محدوده پیکان‌شهر با مسئله دیگری نیز روبه‌رو هستند؛ محدودیت ارتفاع و ساخت‌وساز ناشی از حریم باغ گیاه‌شناسی.
مطالبه ساکنان این است که محدوده دقیق قانونی حریم روشن شود. امانی نیز گفته اگر این محدودیت قانونی و قطعی است و بخشی از امکان ساخت‌وساز یا نوسازی املاک را از بین می‌برد، تکلیف حقوق مالکان و نحوه جبران آن نیز باید مشخص شود.