نرخ باروری یک پیامد است؛ تجربه کشورهای شرق آسیا از سیاستهای تشویقی فرزندآوری
تجربه کشورهای شرق آسیا در زمینه افزایش فرزندآوری نشان میدهد بدون تغییر محرکهای ساختاری و فرهنگی، از جمله ساعات کار طولانی، اشتغال شکننده، تقسیم کار بر اساس جنسیت در مراقبت و مجازات مادر بودن، حتی مزایای سخاوتمندانه هم در تغییر اوضاع ناتوان خواهند بود.
در هنگکنگ داشتن یک فرزند، به یک عادت همگانی تبدیل شده است؛ جایی که نرخ باروری کل در سال ۲۰۲۵ پس از بهبودی اندک بعد از کرونا، به ۰.۷۳ سقوط کرد. تایوان هم با روندی مشابه مواجه شده و نرخ باروری کل آن به ۰.۶۹ رسیده است. کره جنوبی با نرخ ۰.۸ وضعیتش فقط اندکی بهتر است. هرچند این رقم نسبت به رکورد ۰.۷۲ در سال ۲۰۲۳ بیشتر شده، اما همچنان بسیار پایینتر از سطح جایگزینی جمعیت یعنی ۲.۱ است.
شرق آسیا میزبان پنج اقتصاد از میان ۱۰ اقتصادی است که پایینترین نرخ باروری کل را در جهان دارند. بر اساس رتبهبندی سازمان ملل در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، به ترتیب ماکائو، هنگکنگ، کره جنوبی، تایوان و چین در پایینترین جایگاهها قرار دارند. سنگاپور با نرخ ۰.۸۷ در سال ۲۰۲۵ در رتبه هفتم این فهرست ایستاده است. ژاپن هم تنها اقتصاد شرق آسیا است که از این روند استثناء شده و در رتبه ۲۲ قرار دارد، اما نرخ باروری ۱.۱۴ آن هم در سال ۲۰۲۵ رکورد جدیدی از کمترین میزان نرخ باروری در تاریخ ژاپن است.
دولتهایی که در دهه ۱۹۷۰ برای جلوگیری از فشار رشد بیرویه جمعیت بر اقتصادهای در حال توسعه، به خانوادهها شعار «دو فرزند بس است» را یاد دادند، اکنون کمبود بیسابقه نوزادان گریبانشان را گرفته است. ماکائو همین وضعیت را دارد و با نرخ ۰.۴۷ در پایینترین جایگاه جهان از نظر نرخ جایگزینی قرار دارد. این شهر با جمعیتی کمتر از ۷۰۰ هزار نفر، در سال ۲۰۲۵ تنها تولد دوهزار و 871 نوزاد را ثبت کرد که پایینترین رقم در پنج دهه اخیر است.
«فرزندآوری بیش از حد گران است»؛ این جملهای است رایج که بسیاری از والدین در ثروتمندترین اقتصادهای آسیا به آن اشاره میکنند. فشارهای مالی ناشی از هزینههای بالای مسکن، مراقبت از کودک و آموزش و همچنین تورم فزاینده، از موانع اصلی پیش روی آنهاست. هرچه تعداد والدینی که تنها یک فرزند را انتخاب میکنند بیشتر شود، تلاش والدین هم برای فراهم کردن «بهترینها» برای تنها وارثشان هم بیشتر میشود؛ آنها تا جایی که توان مالی دارند در آیندۀ تنها فرزندشان سرمایهگذاری میکنند. والدین در تایوان و کره جنوبی میگویند که برای جلوتر نگه داشتن فرزندانشان از همسالان، تحت فشار زیادی هستند تا آنها را به کلاسهای پرهزینه تقویتی و فوقبرنامه بفرستند، نگرانی از سنگینی بار این رقابت و آموزش بر دوش کودکان خود داستان دیگری است.
به گفته «استوارت گیتل-بستن»، جمعیتشناس برجسته و معاون مرکز علوم سالمندی دانشگاه علم و صنعت هنگکنگ، نرخ پایین باروری در سراسر شرق آسیا نشانه مجموعهای از مشکلات است. او معتقد است «آنچه مردم واقعا میخواهند بسیار ریشهای است: آنها اوقات فراغت و شکل مصرفی را میخواهند که ترکیبی از کار بامعنا، روابط بامعنا و زندگی بامعنا را امکانپذیر کند. با این همه امروزه آنقدر عدماطمینان و ریسک در جهان وجود دارد که تعادل میان این سه خواسته بسیار دشوار است. انتخاب فرزندآوری خصوصا برای زنان، به معنای قربانیکردن یا چشمپوشی از یک حرفه معنادار، یا سایر جنبههای زندگی است.»
با کاهش سالانه تعداد نوزادان و افزایش عمر افراد، جمعیت به سرعت در حال پیر شدن است و نیروی کار محلی در حال کوچکشدن. این امر به نوبه خود بهرهوری اقتصادی، درآمدهای مالیاتی، سیستمهای مراقبت بهداشتی، ثبات اقتصادی-اجتماعی و نظامهای تامین اجتماعی را به طور کلی تهدید میکند. سیاستگذاران نگران از این پیامدهای عمیق، اقداماتی برای تشویق زوجها به فرزندآوری معرفی کردهاند؛ از جمله مشوقهایی برای جبران هزینه بالای والدین شدن.
در هنگکنگ، مشوقهای تشویقی یک پاداش نقدی ۲۰ هزار دلار هنگکنگی را شامل میشود که یکباره پرداخت خواهد شد. بهعلاوه اولویت در مسکن عمومی و کسر مالیات اضافی ۱۳۰ هزار دلاری در دو سال اول پس از تولد فرزند هم همراه با این پرداخت صورت میگیرد است. تایوان مشوق پاداش ۱۰۰ هزار دلار تایوانی برای هر نوزاد، ۱۴ ویزیت رایگان پیش از زایمان و کمک هزینه ماهانه رشد کودک به مبلغ ۵ هزار دلار تایوانی تا سن ۱۸ سالگی را ارائه میدهد. کره جنوبی هم کوپن نقدی دو میلیون وونی برای فرزند اول، کمک هزینه ماهانه والدین تا سقف یک میلیون وون در دو سال اول و کمک هزینه ماهانه کودک ۱۰۰ هزار وونی تا هشت سالگی را برای فرزندآوری درنظر دارد.
برای دو سال متوالی، کره جنوبی نتایج مثبتی را تجربه کرده و نرخ باروری کل از ۰.۷۲ در سال ۲۰۲۳ به ۰.۸ در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. تحلیلگران این روند افزایشی را به متولدین اوایل دهه ۱۹۹۰ پس از پایان سیاستهای تنظیم خانواده نسبت میدهند که به سنین اوج باروری رسیدهاند و اثر تولدهای به تعویقافتاده دوران همهگیری و مشوقهای مستمر دولت هم به آن اضافه شده است. مهم این است که باید دید آیا این اعداد دوباره کاهش خواهند یافت یا نه. برای مثال در هنگکنگ، نرخ باروری پس از همهگیری از رکورد ۰.۷ در سال ۲۰۲۲ به ۰.۸۴ در سال ۲۰۲۴ افزایش یافت و سپس در سال ۲۰۲۵ دوباره کم شد و به ۰.۷۳ رسید.
«گیتل-بستن» میگوید اگر سیاست در زمینه خانوادگی موفق باشد، سلامت را بهبود میدهد، فقر را کاهش میدهد، برابری جنسیتی را تقویت میکند، مشارکت زنان در نیروی کار را افزایش میدهد، رشد اولیه کودک را تقویت میکند و تعادل کار-زندگی-فراغت را بهبود میبخشد. با این حال، هنوز پیشرفت زیادی لازم است و دولتها باید به «تجارب زیسته» مردم توجه کنند تا واقعا بفهمند چرا آنها فرزندان بیشتری ندارند. به گفته این جمعیتشناس، «بدون تغییر محرکهای ساختاری و فرهنگی، از جمله ساعات کار طولانی، اشتغال شکننده، تقسیم کار بر اساس جنسیت در مراقبت و مجازات مادر بودن، حتی مزایای سخاوتمندانه هم در تغییر اوضاع ناتوان خواهند بود. نرخ باروری یک پیامد است، نه یک هدف؛ آنها شرایطی را منعکس میکنند که در آن مردم تصمیم میگیرند آیا میخواهند خانوادهای را تشکیل دهند یا خیر. تعادل کار و زندگی، مسکن، مراقبت از کودک و فضای اجتماعی روزمره پیرامون خانوادههای جوان، بسیار مهمتر از مشوقهای کلیشهای جمعیتی است.»
منبع: straitstimes.com