نوجوانان اروپایی فاقد مهارت‌های پایه خواندن و ریاضی؛ سقوط آزاد آموزش در غرب اروپا
نتایج جدید آزمون بین‌المللی «پیزا» نشان می‌دهد فرانسه، آلمان، هلند و حتی فنلاند با کاهش چشمگیر عملکرد دانش‌آموزان ۱۵ ساله مواجه شده‌اند؛ کارشناسان ریشه این افت را فراتر از پیامدهای همه‌گیری کرونا و مرتبط با کمبود معلم، نابرابری آموزشی، اصلاحات مکرر برنامه‌های درسی و کاهش تمرکز دانش‌آموزان می‌دانند.
نتایج آزمون پیزا ۲۰۲۵ که میزان توانایی دانش‌آموزان ۱۵ ساله را در به‌کارگیری آموخته‌های مدرسه در زندگی واقعی، در حوزه‌های خواندن، ریاضیات و علوم ارزیابی می‌کند، برخی از قدرتمندترین نظام‌های آموزشی اروپای غربی را با شوک مواجه کرده است.
امتیازهای فرانسه در این آزمون پایین‌ترین سطح تاریخی خود را ثبت کرد. آلمان هم بدترین نتیجه خود را به دست آورد و در هلند نیز عملکرد دانش‌آموزان به پایین‌ترین سطح ثبت‌شده رسید. حتی فنلاند، کشوری که دهه‌ها به‌عنوان یکی از موفق‌ترین نظام‌های آموزشی جهان شناخته می‌شد، با کاهش شدید امتیازها روبه‌رو شد.
در حالی که بریتانیا برخلاف این روند عمل کرد، کاهش عملکرد آموزشی در کشورهای اروپایی از سال ۲۰۱۸ آغاز شده و همچنان ادامه یافته است. در فرانسه، آلمان، هلند و فنلاند، سهم دانش‌آموزان ۱۵ ساله‌ای که فاقد مهارت‌های پایه در خواندن و ریاضیات هستند، به نزدیک یک‌سوم رسیده است.
کارشناسان آموزشی می‌گویند اگرچه زیان‌های ناشی از آموزش در دوران همه‌گیری کرونا سرعت این روند نزولی را افزایش داده، اما ریشه‌های بحران عمیق‌تر است. کمبود طولانی‌مدت معلم، اصلاحات پی‌درپی در برنامه‌های درسی که گاه مهارت‌های پایه را نادیده گرفته‌اند و افزایش نابرابری‌های اجتماعی در نظام‌های آموزشی جداافتاده از جمله عوامل اصلی این وضعیت عنوان شده‌اند.
در کنار این عوامل، استفاده مداوم از تلفن‌های هوشمند هم به یکی از نگرانی‌های اصلی تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند کاهش چشمگیر دامنه توجه دانش‌آموزان، جایگزین شدن مطالعه عمیق با پیمایش سریع محتوا در فضای مجازی و کاهش انگیزه تحصیلی، بر عملکرد آموزشی تاثیر گذاشته است.
آلمان و بازگشت دوباره «شوک پیزا»
دانش‌آموزان آلمانی بدترین کارنامه تاریخ حضور این کشور در آزمون پیزا را ثبت کردند؛ نتیجه‌ای که بار دیگر بحث‌های قدیمی درباره ضعف‌های نظام آموزشی، مسئله ادغام اجتماعی و شکاف اقتصادی در این کشور را زنده کرده است.
«ساموئل گریف»، هماهنگ‌کننده مطالعه پیزا در آلمان، از افزایش نگران‌کننده شمار جوانانی خبر داد که فاقد مهارت‌های پایه لازم برای زندگی شهروندی و ورود به بازار کار هستند؛ مهارت‌هایی مانند درک یک متن نوشتاری یا انجام محاسبات ساده اقتصادی.
این مطالعه نشان داد در بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا، ارتباط میان عملکرد تحصیلی و وضعیت اجتماعی-اقتصادی خانواده‌ها بسیار قوی است. تنها ۲ درصد از دانش‌آموزان خانواده‌های کم‌درآمد به سطوح بالای توانایی آموزشی می‌رسند، در حالی که این رقم در میان دانش‌آموزان خانواده‌های پردرآمد ۲۵ درصد است. این ارتباط میان موفقیت تحصیلی و پیشینه خانوادگی، دو برابر بیشتر از کشورهایی مانند دانمارک و نروژ گزارش شده است.
گریف گفت برخی کشورها موفق‌تر بوده‌اند. آنها توانستند موفقیت آموزشی را از پیشینه خانوادگی جدا کنند و در آلمان برعکس، طبقه اجتماعی تاثیر بسیار بیشتری بر موفقیت تحصیلی نوجوانان دارد و نه صرف مهاجر بودن خانواده.
آلمان پیش‌تر در سال ۲۰۰۰ با نخستین «شوک پیزا» مواجه شده بود؛ زمانی که نتایج ضعیف این کشور باعث اجرای برنامه‌ای گسترده برای ارتقای عملکرد آموزشی شد. در آزمون سال ۲۰۱۲، آلمان پیشرفت قابل توجهی داشت و عملکرد آن بالاتر از میانگین سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) قرار گرفت.
اما نتایج سال ۲۰۲۵ نشان داد این کشور دوباره به سطح میانگین بازگشته است. حدود یک‌چهارم دانش‌آموزان در علوم طبیعی و حدود یک‌سوم آنها در خواندن و ریاضیات، حداقل سطح مهارت مورد نیاز را ندارند. همچنین حدود یک‌پنجم دانش‌آموزان در هر سه حوزه عملکرد ناکافی داشته‌اند.
شمار نوجوانانی که به دلیل ضعف در خواندن و ریاضیات در وضعیت بحران قرار دارند و آمادگی لازم برای ادامه تحصیل را ندارند، طی یک دهه دو برابر شده است. مطالعه برای لذت هم در آلمان سریع‌تر از بسیاری از کشورهای صنعتی کاهش یافته؛ به‌گونه‌ای که نیمی از دانش‌آموزان ۱۵ ساله گفته‌اند تنها زمانی مطالعه می‌کنند که مجبور باشند.
در عین حال، دانش‌آموزان مناطق برخوردار از نظر اجتماعی-اقتصادی بیشترین کاهش را در درک مطلب تجربه کرده‌اند. «کارین پرین»، وزیر آموزش آلمان، این گزارش را نیازمند واکنش فوری دانست و بر تاثیر منفی استفاده بیش از حد از شبکه‌های اجتماعی تاکید کرد.
بحران خواندن در هلند
در هلند، نتایج پیزا به پایین‌ترین سطح تاریخی رسید. در حوزه سواد خواندن، ۳۹ درصد از دانش‌آموزان ۱۵ ساله اکنون فاقد مهارت‌های پایه لازم برای حضور در جامعه، ارزیابی اعتبار منابع و پردازش متون چندصفحه‌ای هستند. این رقم در آزمون سال ۲۰۲۲، ۳۳ درصد بود.
پژوهشگران اعلام کردند عملکرد خواندن دانش‌آموزان هلندی طی یک دهه بیش از ۶۰ امتیاز کاهش یافته است؛ به این معنا که سطح خواندن نوجوانان ۱۵ ساله امروز تقریبا مشابه سطح دانش‌آموزان ۱۲ ساله یک دهه قبل است.
کاهش عملکرد در ریاضیات کمتر از خواندن بود؛ حوزه‌ای که دانش‌آموزان هلندی زمانی در آن از بهترین‌های اروپا بودند، اما نتیجه کنونی هم پایین‌ترین سطح ثبت‌شده این کشور است و تنها اندکی بالاتر از میانگین OECD قرار دارد. عملکرد علوم هم نسبت به گذشته کاهش یافته است.
وزارت آموزش هلند وعده اقدام فوری داده و پذیرفته است که این افت تنها یک پیامد موقت پس از همه‌گیری نیست، بلکه یک مشکل ساختاری است. این وزارتخانه اعلام کرد نمی‌توان جامعه‌ای را پذیرفت که یک‌سوم جوانان آن مدرسه را بدون آمادگی برای خواندن پایه در زندگی روزمره ترک کنند.
با این حال، اتحادیه‌های معلمان و فعالان حوزه سوادآموزی با ناامیدی به این نتایج واکنش نشان دادند. اتحادیه معلمان هلند (AOb) اعلام کرد تا زمانی که کلاس‌ها به‌طور منظم لغو می‌شوند، نیروهای فاقد صلاحیت جای خالی معلمان را پر می‌کنند و فشار کاری باعث خروج معلمان باتجربه از این حرفه می‌شود، سطح خواندن دانش‌آموزان بهبود نخواهد یافت.
منبع: گاردین