هشدار کارشناسان درباره خطرات احتمالی مخازن نفتی تهران
تهران با خطر انفجار احتمالی مخازن حاوی مواد اشتعالزا مانند بنزین و مشتقات نفتی روبهرو است؛ سناریویی که نخبگان شهری آن را یکی از جدیترین تهدیدهای زندگی شهری و محیط زیست در کلانشهر تهران میدانند. گزارش مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران نشان میدهد این بحران میتواند به فاجعهای انسانی و زیستمحیطی تبدیل شود.
انفجار احتمالی در مناطق پرجمعیت مانند شهران و شهر ری، تنها یک آتشسوزی ساده نیست؛ دود ناشی از سوختن بنزین و فرآوردههای نفتی، ترکیبی از ذرات معلق PM2.5 و PM10، مونوکسید کربن، دیاکسید گوگرد و ترکیبات سرطانزای بنزن است که وارد ریه و خون میشود و میتواند بیماریهای تنفسی، قلبی و حتی آسیبهای عصبی ایجاد کند. گروههای آسیبپذیر، بهویژه کودکان، سالمندان و بیماران زمینهای، در معرض بیشترین خطر قرار دارند.
تجارب بینالمللی نشان میدهد مدیریت چنین بحرانهایی بدون تجهیزات پیشرفته، آموزش عمومی و سامانههای هشدار، تقریبا غیرممکن است. استانداردهایی مانند NFPA 1600 و ISO 22320 در آمریکا و اتحادیه اروپا بر واکنش اضطراری، پایش لحظهای و تخلیه سریع جمعیت تأکید دارند. در روسیه، GOST استفاده از تهویه صنعتی برای هدایت دود را الزامی میداند و اتحادیه اروپا با ATEX Directive ایمنی تجهیزات و کنترل نشت را لازم میداند. رژیمهای اسرائیل و کره شمالی هم بر سامانههای هشدار زودهنگام تمرکز کردهاند.
گزارش مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران سه محور حیاتی را برای پیشگیری و کنترل بحران پیشنهاد میکند نخست استقرار سامانههای فیلتراسیون و برجهای کربن فعال برای کاهش آلودگی هوا در اطراف مخازن . همچنین توزیع ماسکهای N95 مجهز به فیلتر ضدگاز و آموزش شهروندان برای استفاده صحیح و ایجاد شبکه حسگرهای دقیق و سامانه هشدار سریع از طریق آژیر و پیامک تخلیه.
کارشناسان میگویند تنها اجرای یک رویکرد یکپارچه شامل تجهیزات فنی، آموزش عمومی و سامانههای هوشمند پایش و هشدار میتواند از تبدیل یک حادثه صنعتی به فاجعه انسانی و زیستمحیطی جلوگیری کند و تابآوری شهری تهران را ارتقا دهد.
انفجار مخازن نفتی در تهران، نه تنها بحران آتشسوزی و انفجار ایجاد میکند بلکه انتشار حجم عظیمی آلایندههای سمی را به دنبال دارد. ذرات معلق PM2.5 و PM10، مونوکسید کربن، دیاکسید گوگرد و ترکیبات سرطانزای بنزن، با نفوذ به سیستم تنفسی و گردش خون، خطر بیماریهای حاد و مزمن را افزایش میدهد. گروههای حساس مانند نوزادان، سالمندان و بیماران زمینهای بیش از دیگران در معرض آسیب هستند.کمبود سامانههای هشدار سریع، تجهیزات حفاظتی فردی، برجهای فیلتراسیون صنعتی و پروتکلهای تخلیه اضطراری، ریسک مرگ و آسیب اجتماعی را چند برابر میکند و تهران را در برابر یک بحران احتمالی بسیار آسیبپذیر میسازد.
پیشنهاد فوری نخبگان نصب سیستمهای فیلتراسیون است. استقرار برجهای فیلتراسیون مجهز به فیلترهای کربن فعال با ظرفیت ۵۰۰۰ متر مکعب هوا در ساعت و فیلترهای HEPA برای حذف ذرات زیر ۰.۳ میکرومتر در شعاع ۳ تا ۵ کیلومتری مخازن ضروری است.
تهویه صنعتی و جاذبهای نانوسلولزی دیگر پیشنهادی است که در این مطالعات به آن اشاره شده است. طبق استاندارد روسیه استفاده از فنهای تهویه صنعتی با فشار منفی ۵۰۰ پاسکال برای هدایت دود به مناطق غیرمسکونی الزامی است و جاذبهای نانوسلولزی برای جمعآوری نشت مواد شیمیایی از محیط مخازن آسیبدیده لازم است. نمونه موفق در هلسینکی، فنلاند نشان داده که این جاذبها به دلیل جذب انتخابی هیدروکربنها و زیستتخریبپذیری، کارایی بالایی دارند. این گزارش هشدار میدهد که بدون اجرای سریع این اقدامات، تهران با سناریوی انفجار مخازن نفتی، نه تنها با بحران صنعتی، بلکه با فاجعهای انسانی و زیستمحیطی روبهرو خواهد شد.