پایان بازار سیاه کلیه در ایران؛ ناآگاهی درباره «مرگ مغزی»؛ بزرگترین سدِ راهِ نجات ۲۷ هزار بیمارِ منتظر
ایران با وجود پیشتازی در پیوند اعضا و شهرت به «امپراتور پیوند کبد»، به دلیل پایین بودن آگاهی عمومی درباره مرگ مغزی، تنها از یکسوم ظرفیت اهدای عضو خود بهره میبرد و ۲۷ هزار بیمار همچنان در انتظار پیوند هستند.
به گزارش آتیه آنلاین، دکتر امید قبادی، نایبرئیس انجمن اهدای عضو ایرانیان، در گفتوگو با تسنیم به تشریح جایگاه جهانی ایران در حوزه پیوند اعضا و چالشهای فرهنگی پیشرو پرداخت. به گفته او، ایران در سالهای اخیر جایگاه ویژهای در آسیا کسب کرده است؛ این موفقیت نه تنها مدیون توان علمی متخصصان و تجهیزات پیشرفته پزشکی است، بلکه بازتابی از روحیه نوعدوستی مردم ایران و تلاش نهادهای فرهنگی و رسانههاست. دکتر قبادی با اشاره به اینکه ایران به دلیل کیفیت بالای جراحیهای پیچیده، «امپراتور پیوند کبد» نامیده میشود، توضیح داد که مرکز شیراز با سالانه ۷۰۰ پیوند کبد، آماری فراتر از بسیاری از مراکز معتبر جهانی دارد.
چالش مرگ مغزی و شکاف آگاهی
با وجود این دستاوردهای درخشان، یک معضل بزرگ مانع از نجات هزاران بیمار در لیست انتظار میشود. سالانه حدود ۳۰۰۰ مرگ مغزی با قابلیت اهدای عضو در ایران رخ میدهد، اما تنها یکسوم آنها به مرحله پیوند میرسند. دکتر قبادی تأکید کرد که دلیل اصلی این افت، عدم رضایت خانوادهها ناشی از عدم درک صحیح مفهوم «مرگ مغزی» است. او با مقایسه ایران و اسپانیا (به عنوان پیشروترین کشور جهان در اهدای عضو) بیان کرد که در حالی که در اسپانیا تقریباً صد درصد جامعه میدانند که مرگ مغزی برابر با مرگ قطعی است، این شاخص در ایران تنها ۲۸ درصد است.
این فقدان آگاهی باعث میشود خانوادهها در لحظات حساس، زمان طلایی را از دست بدهند. عضو پیوندی برای حیات، زمان محدودی دارد؛ برای مثال قلب و ریه تنها در چند ساعت نخست پس از مرگ مغزی قابل پیوند هستند. در حالی که در اسپانیا خانوادهها در بازه زمانی ۳ تا ۵ دقیقه تصمیم خود را میگیرند، در ایران میانگین این زمان بین ۶ تا ۹۰ ساعت است. همین تأخیر باعث میشود بسیاری از اعضای حیاتیِ قابل اهدا، کیفیت خود را از دست داده و عملاً غیرقابل استفاده شوند.
گامهای راهبردی برای فرهنگسازی
برای حل این بحران، «سند ملی فرهنگی اهدای عضو» سال گذشته در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد. این سند تمامی نهادها از جمله شهرداریها، صداوسیما و سایر دستگاههای دولتی را موظف میکند از تمام ظرفیتهای خود برای ارتقای دانش عمومی استفاده کنند. دکتر قبادی از اقداماتی نظیر پویشهای رسانهای و درج نماد اهدای عضو (قلب قرمز) روی گواهینامههای رانندگی به عنوان مشوقهای مؤثر یاد کرد. او همچنین تصریح کرد که اکنون ۱۰ درصد مردم دارای کارت اهدای عضو هستند که باید این میزان به شکل چشمگیری افزایش یابد.
ساماندهی پیوند کلیه و پاسخ به شایعات
در بخش دیگری از این گفتگو، دکتر قبادی به موضوع حساس خرید و فروش کلیه پرداخت. وی توضیح داد که برخلاف برخی شایعات یا آگهیهای پراکنده، فرایند پیوند کلیه از فرد زنده اکنون کاملاً ساماندهی شده است. به لطف سامانهای که در سه سال اخیر طراحی شده، اهداکننده و گیرنده بدون شناخت قبلی و بر اساس معیارهای علمی و آزمایشهای سازگاری به هم معرفی میشوند که این امر عملاً بازار سیاه و دلالی را برچیده است. وی تأکید کرد که اهدای عضو از فرد مرگ مغزی در ایران کاملاً رایگان است و هیچ تبادل مالی میان گیرنده و خانواده اهداکننده صورت نمیگیرد.
سخن پایانی؛ عبور از اشک به سوی امید
دکتر قبادی با تأکید بر اینکه ایران در حوزه تکنولوژی پیوند اعضا به قلههای نظام سلامت رسیده است، خاطرنشان کرد که بزرگترین مانع اکنون نه در اتاق عمل، بلکه در اذهان عمومی است. ۲۷ هزار بیمار در لیست انتظارِ پیوند، چشمانتظار تصمیماتی هستند که میتواند زندگی را به آنها بازگرداند. او ابراز امیدواری کرد که با افزایش آگاهی عمومی، روزی فرا برسد که به محض وقوع مرگ مغزی، به جای اشک و تردید در میان خانوادهها، امید به حیات دوباره در چشمان بیماران نیازمند دیده شود.